ဝင်ဝိုင်
| Dionysos_cup_Exekias_Staatliche_Antikensammlungen_2044.jpg ရုပ်ကဝိဂရိတ် Dionysus ကေုာံ တၞံသတ်ပၞဟ် ပ္ဍဲခွက်ဝိုင်တြေံ | |
| General information | |
|---|---|
| Type | ဝင် (History) |
| Field | Viticulture / Archaeology |
| Study and teaching | |
ဝင်ဝိုင် (အင်္ဂလိက်: History of wine) ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူခေတ်တေအ် (Neolithic period) တုဲ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မၞိဟ်၊ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဘာသာဂမၠိုင်ရ။
ခေတ်မူလ (Early History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တမ်မူလ ဝိုင်စကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ **ဂျောဂျဳယာ (Georgia)** (ၜိုတ် ၆,၀၀၀ ဘဳစဳ)၊ **အဳရန် (Iran)** (ၜိုတ် ၅,၀၀၀ ဘဳစဳ) ကေုာံ **အာမေးနီးယား (Armenia)** ရ။ ပ္ဍဲအာမေးနီးယားဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ရုင်ပတိတ်ဝိုင် မတြေံအိုတ် (Areni-1 winery) မနွံအယုက် ၆,၁၀၀ သၞာံရ။
ခေတ်တြေံ (Ancient Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဳဂျိပ် (Ancient Egypt)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအဳဂျိပ်တြေံ ဝိုင်ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်သၟိင်ဝါရော (Pharaohs) တအ်ရ။ ညးတအ် စကာဝိုင် ပ္ဍဲသဘင်ဖုံကၟာတ်ဂမ္တေင် ကေုာံ ပ္ဍဲသၞောတ်အုပ်ဓုပ်ရ။
ဂရိတ် ကေုာံ ရောမ (Greece and Rome)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂရိတ်: ဂကူဂရိတ်တအ်ဂှ် ဝိုင်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။ ညးတအ် နွံကဵုကျာ်ဝိုင် မယၟု "Dionysus" ရ။
- ရောမ: ဂကူရောမတအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် နဲကဲတဵုသတ်ပၞဟ် (Viticulture) ဗွဲမခိုဟ်တုဲ ဝိုင်ဂှ် ပြးဇးအာ အလုံယူရောပ် (Europe) ရ။ ကျာ်ဝိုင်ညးတအ်ဂှ် ယၟု "Bacchus" ရ။
ခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်၊ ဘာလကျာ်ခရေတ်ယာန် (Monasteries) ဂမၠိုင် ဒှ်ဒၞဲါထိင်ဒဝ် ပရေင်ပတိတ်ဝိုင်ရ။ သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲအသေအဟာန်ဘာသာ (Mass) တုဲ လကျာ်တအ် တဵုလွဳသတ်ပၞဟ် ကေုာံ လေတ်ဝိုင် ဗွဲမခိုဟ်ဆာဲရ။ ဝိုင်မဒယှ် ပ္ဍဲပြင်သေတ် (ဥပမာ - Champagne) တအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူဘာလကျာ်တအ်ရ။
ခေတ်တၟိ (Modern Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နူကဵုသၞာံ ၁၅၀၀ တေအ်၊ ဂကူယူရောပ်တအ် အာစိုပ်တိုက်အမေရိကတုဲ ယေန်သၞာင်ဝိုင်လေဝ် ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၀ တေအ်၊ ယဲစၟ (Phylloxera) စောတ်ကၠုင်တုဲ တၞံသတ်ပၞဟ် ပ္ဍဲယူရောပ် ဂမ္တေင်အာ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဆဂး ညးတအ် ကလေင်ထိင်ဒဝ်ဇက်ပတိုန် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံတၟိတအ်ရ။