ဝင်အက္ခရ်သမဳကရဏ
ဝင်အက္ခရ်သမဳကရဏ ဝွံ စနူခေတ်ဗေဗဳလုံတြေံ တေအ် မြဟ်တိုန်အာ ပ္ဍဲခေတ်အာရပ် ကေုာံ ဥရောပ ရ။ နကဵုမတ်တၠပညာ ယုတ္တိဗေဒ မ္ဂး ဝင်ဏအ် ပါ်ခြာလဝ် အခိင်ကာလအဓိက ၃ အဆံင် ဇေတ်ဇေတ် ရ။
၁။ ခေတ်အက္ခရသင်္ချာအရေဝ် (Rhetorical Algebra)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်တြေံ (ၜိုတ် ၄၀၀၀ သၞာံ မလောန်ကၠုင်)၊ မၞိဟ်တအ် သောင်ကလး သမဳကရဏ နကဵုအရေဝ်ဘာသာဟေင်၊ ဟွံသုင်စောဲ သင်္ကေတ (+) (-) (=) ဏီရ။
- ဗေဗဳလုံ (Babylon): သုင်စောဲလဝ် နဲကဲသောင်ကလး သမဳကရဏအဆံင် ၂ (Quadratic) သွက်ဂွံၜတ်တိ။
- အဳဂျပ် (Egypt): သုင်စောဲလဝ် နဲကဲ "Aha" သွက်ဂွံဂၠာဲလၟိဟ်မဟွံတီ အတိုင်ဗွဲသၟဝ် ဏအ်ရ။
၂။ ခေတ်အက္ခရသင်္ချာသင်္ကေတဂၠေံ (Syncopated Algebra)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုတ်အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံ၊ တၠပညာသင်္ချာ ဒိုင်ယိုဖန်တပ်သ် (Diophantus) စသုင်စောဲ အက္ခရ်ဂၠေံဂမၠိုင် သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး သမဳကရဏ ရ။
- ညးဝွံ ဂွံစၟတ်သမ္တီ "မအံက်အက္ခရသင်္ချာဂရိ" ရ။
- ဆဂး ညးဟွံသုင်စောဲ သင်္ကေတတုပ်သၟဟ် (=) ဇေတ်ဇေတ် ဏီရ။
၃။ ခေတ်အက္ခရသင်္ချာသင်္ကေတခေတ်တၟိ (Symbolic Algebra)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဏအ်ဝွံ ဒှ်အခိင်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် သမဳကရဏ ခေတ်လၟုဟ် ရ။
- အာလ်-ခွါရိဇမိ (Al-Khwarizmi): ပ္ဍဲအေဒဳ ၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ညးချူလိက် "Al-Kitab al-mukhtasar fi hisab al-jabr wa'l-muqabala" ရ။ မအရေဝ် "Algebra" (အက္ခရသင်္ချာ) ဂှ် ကၠုင်နူမအရေဝ် "Al-Jabr" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပွမပံင်စပ်အရာမကဝ်ဒၟံင်" ရ။
- ရောဗတ် ရေကော့ဒ် (Robert Recorde): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၅၇၊ ညးစခၞံဗဒှ် သင်္ကေတတုပ်သၟဟ် (=) အတိုင်ဗွဲသၟဝ် ဏအ်ရ။ ညးဟီု "ဟွံမွဲအရာၜါ မတုပ်သၟဟ်နူ မျာင်ၜါမ မနွံဒြဟတ်တုပ်" ရ။
- ရေနေ ဒေကာတ် (René Descartes): ညးစသုင်စောဲအက္ခရ် $x, y, z$ သွက်တင်ဂၞန်မဟွံတီလၟိဟ် တုဲ $a, b, c$ သွက်တင်ဂၞန်မတီလၟိဟ် ဇေတ်ဇေတ် ရ။
သ္ၚဳဂၠေပ် နကဵုမတ်တၠပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာ သိပ္ပံဗေဒ မ္ဂး ဝင်အက္ခရ်သမဳကရဏ ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာအောက်ပါအတိုင်ဗွဲသၟဝ် ဏအ်ရ။
- ပွမပြံင်လှာဲ နူအရေဝ်ဘာသာ အာကု သင်္ကေတသင်္ချာ။
- ပွမသုင်စောဲ သမဳကရဏ သွက်ဂွံသောင်ကလး ပြဿနာသဘာဝ။
- ဒှ်သ္ဇိုင် သွက်နဲပညာ ခမ်ပျူတာ ကေုာံ သိပ္ပံခေတ်တၟိ ဇေတ်ဇေတ် ရ။