ဝစဳသုစရိုတ်

ဝစဳသုစရိုတ် (အၚ်္ဂလိက်: Vacīsucarita / Right Speech) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမဟီုဂလာန် မဒးရးသိုက်က္ဍး၊ မနွံကဵုဖိုလ် ကေုာံ မကိတ်ညဳကဵု သုစရိုတ်ဓရ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဝစဳသုစရိုတ်ဝွံ ဒှ်အဝဲမွဲ နူကဵုမဂ္ဂင် ၈ သာ် (သမ္မာဝါစာ) တုဲ ဒှ်သဇိုင်သမ္မာအာဇဳဝ သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဘဝမနွံကဵု သိက္ခာရ။

သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)

နကဵုနိဿဲ နူအဘိဓာန်မန်-ဗၟာ (နာဲသက်လောန်) ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:

ဝစဳ (Vacī): ကၠုင်နူပါဠိ မဂးဂှ် "လဟီု / ဂလာန်" (Speech)။ [cite: 88, 119]
သုစရိုတ် (Sucarita): "သု" (ခိုဟ်/မပြဲ) + "စရိုတ်" (ပွမဒွေတ်/ပွမကျင့်)။ ရန်တၟအ်ကဵု ပွမဒွေတ်ကျင့် ဗွဲမခိုဟ်ပြဲ။ [cite: 83, 444]

=> ဝစဳသုစရိုတ်: ပွမဒွေတ်ကျင့် ပ္ဍဲအရာမဟီုဂလာန် ဗွဲမခိုဟ်ပြဲ။

တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၅ ကဏ္ဍ (Multidisciplinary Analysis)

၁။ ကဏ္ဍယေန်သၞာင် (Cultural)

ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် ဝစဳသုစရိုတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု "သိက္ခာလဟီု"။ အတိုင်နာဲသက်လောန် မချူလဝ် "သူစရိုတ်ပ္တန်" ပ္ဍဲဂလာန်ပဏာမဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ညးမလေပ်လိက်ပတ်မန်တအ်ဂှ် ဒးနွံကဵု ဝစဳသုစရိုတ် နဒဒှ်ကယျိုင်ဘဝရ။ [cite: 83] ပွမဟီုဂလာန်ယေန်သၞာင် (Polite speech) ဂှ် ဒှ်လက်သဏ် တၠပညာမန်ရ။

ဂလာန်မနွံကဵု သုစရိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်ဗိုန် (Social cohesion) သွက်ဂွံဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ်မနွံကဵု သုခ။ ဝစဳသုစရိုတ် ဝေင်ပါဲကၠေအ် ဂလာန်ဖလီုဖလာ (Slander) ကေုာံ ဂလာန်သကြံင် (Harsh speech) တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟေအ် အကြာကောန်ဂကူရ။ [cite: 650]

၃။ ကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political)

ပ္ဍဲရာဇာဝင်မန် "သစ္စာလဟီု" (Truthful speech) ဂှ် ဒှ်အဝဵုဗေဒ အလဵုအသဳ။ သၟိင်တၠမနွံကဵု ဝစဳသုစရိုတ်ဟေင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပတေဟ်ဖျေံစိုတ်မာန်ရ။ [cite: 292] နာဲသက်လောန် ထ္ၜးလဝ်သာဓက "ပါင်ကျာ် တွံဒ်ဓါ" မဂးဂှ် ဂလာန်ညးမပြဲတအ်ဂှ် အမြဲရှေ့နောက်ညီညွတ်ဒၟံင်တုဲ ဟွံပြံင်လှာဲစလှေ်ရ။ [cite: 106]

၄။ ကဏ္ဍဘာသာ (Religious)

ဝစဳသုစရိုတ် နွံ ၄ သာ် အတိုင်ဓမ္မဒေသနာ: ၁။ မုသာဝါဒ ဝေရမဏိ: ဝေင်ပါဲ ပွမဟီုမုသာ (ဂလာန်ပရံ)။ [cite: 286] ၂။ ပိသုဏဝါစာ ဝေရမဏိ: ဝေင်ပါဲ ပွမဟီုဂလာန်ဗျိ (ကုန်းချော)။ [cite: 358] ၃။ ဖရုသဝါစာ ဝေရမဏိ: ဝေင်ပါဲ ပွမဟီုဂလာန်သကြံင် (ဖရုသ)။ [cite: 126] ၄။ သမ္ဖပ္ပလာပ ဝေရမဏိ: ဝေင်ပါဲ ပွမဟီုဂလာန် သုည (ဂလာန်သၟး)။

၅။ ကဏ္ဍစိုတ်ဗေဒ (Psychological)

ပွမဟီုဂလာန်သုစရိုတ် ကဵုဖိုလ်စိုတ်ဓာတ်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Inner peace)။ နာဲသက်လောန် ချူလဝ် "လျှောဝ်ဏာဇံစိုတ်" မဂးဂှ် ဂလာန်မခိုဟ် ကၠုင်နူစိုတ်မဗိုန်ဗတ် ကေုာံ သတိမနွံရ။ [cite: 83] ညးမဟီုဂလာန်သုစရိုတ်ဂှ် ဟွံဒးစံင်တူ (Remorse) ပ္ဍဲကမၠောန်ဇကုတုဲ စိုတ်ဓာတ်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲတသိုက်ရ။ [cite: 368]

ဝေါဟာရမဆက်စပ် (Related Terms)

မန်	ရမျာင်ကၠာဲ	အင်္ဂလိက်	အဓိပ္ပာယ်
ဟီုအဆတ်	Heu-Asat	Speak Truth	ပွမဟီုဂလာန် အဟုတ်အမှန် [cite: 665]
ဂလာန်ယုတ္တိ	Galan-Yutti	Logical Speech	ဂလာန်မနွံကဵု ဟေတုဖိုလ် [cite: 92]
လဟီုပြဲ	Laheu-Prai	Noble Speech	လဟီုမနွံကဵု သိက္ခာ
ဝစီဒုစရိုတ်	Vacīducarita	Evil Speech	ပွမဟီုဂလာန်ယုတ် (တင်ဒစး)

ရံင်အဏအ်

နိဿဲ

သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (A Mon-Burmese Dictionary)။ [cite: 1, 81]