ဝါကျသၟတ်

ဝါကျသၟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍဝါကျ (အၚ်္ဂလိက်: Clause) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မၞုံကဵု ဇာတ် ကေုာံ ကြိယာ မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ သၠးသၠးပွးပွး မာန် တုဲ၊ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝါကျ တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် မဍိုက်ပေင် ရ။

၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင်

ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် မွဲ ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပိုဒ်အရေဝ် ဟိုတ်နူကဵု ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ်မပ္တုဲကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇာတ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် မပ္တုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိယာ ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျ ဇၞော် မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဝါကျသၟတ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။

၂။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် အဓိကဂမၠိုင်

အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ လိက် ဂှ်၊ ဝါကျသၟတ် တအ် ပါ် လဝ် ဂကူ အဓိက ၜါ သာ် ရ။

ဝါကျသၟတ် သၠးပွး: ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဂွံ ရ။ ဍေံ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် တုဲ ဟွံဒး ဗဒဗဒါဲ ကု ဝါကျ တၞဟ် ရ။
- ဥပမာ - "အဲ စ ပုင်။" ပ္ဍဲ ဏအ် "အဲ" ဂှ် ဒှ် ဇာတ် တုဲ "စ" ဂှ် ဒှ် ကြိယာ ရ၊ အဓိပ္ပါယ် လေဝ် ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် ရ။
ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ: ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ မွဲ ဓဝ် ဟွံဂွံ ရ။ ၜိုန်ရ ဇာတ် ကဵု ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဗဒဗဒါဲ ဒၟံင် ကု ဝါကျသၟတ် သၠးပွး တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် အလုံအလုံ မာန် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် စ လဝ် နကဵု မအရေဝ် ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု (အခိင်၊ ဟိုတ်နူ၊ ၜိုန်ရ၊ ယဝ်ရ) တအ် ရ။
- ဥပမာ - "အခိင် အဲ မစိုပ် သ္ၚိ ဂှ်..." ပ္ဍဲ ဏအ် ၜိုန်ရ "အဲ" ကဵု "စိုပ်" ပါ ကီု လေဝ်၊ ဝါကျ ဏအ် ဟွံဍိုက်ပေင် ဏီ တုဲ ဒး ဆက် နွံ ဒၟံင် ဏီ ရ။

၃။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် လစှ်ေဂမၠိုင်

ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ တအ် ဂှ် လၟေင် အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ဂှ် ပါ် လဝ် ပိ ဂကူ ပၠန် ရ။

ဝါကျသၟတ် နာမ်: ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဇာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ် သွက် ဝါကျ ဂှ် မာန် ရ။
- ဥပမာ - "အရာ ညး မဟီု ဂှ် ဒှ် ဒတန် ရ။" (ပ္ဍဲ ဏအ် "အရာ ညး မဟီု ဂှ်" ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမ် ရ။)
ဝါကျသၟတ် နာမဝိသေသန: ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
- ဥပမာ - "မၞိဟ်တြုဟ် မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အစာဘာ အဲ ရ။" (ပ္ဍဲ ဏအ် "မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ်" ထပ် ပသောင် ကဵု "မၞိဟ်တြုဟ်" ရ။)
ဝါကျသၟတ် ကြိยาวိသေသန: ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု ကြိယာ၊ ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဟိုတ်ဖိုလ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ရ။
- ဥပမာ - "ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ၊ ပိုယ် ဟွံအာ ဝေင် ရ။" (ပ္ဍဲ ဏအ် "ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ" ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ရ။)

၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော်

ပရေင် လ္ၚတ် ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ တီကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ဝါကျ မခိုဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ချူ လိက် မၞုံကဵု ကဆံင် သၠုင် ရ။ ဝါကျသၟတ် တအ် ပံင်ကောံ တုဲ ပိုယ် ဒက်ပ္တန် ဝါကျ ဆက်စပ် ကေုာံ ဝါကျ ပံင်နှဴ မလှဲလး တအ် မာန် ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

"Clauses in Grammar". English Grammar Rules.
Grammar and Structure, Wikipedia.