ဝိနယ ပိဋကတ်

ဝိနယ ပိဋကတ် (Vinaya Piṭaka)

ခမဳ သံဃာ တအ် မင်မဲ ဒ္ဂေတ် ဝိနယ် ကေုာံ တိတ် ပိဏ္ဍပါတ် ခမဳ သံဃာ တအ် မင်မဲ ဒ္ဂေတ် ဝိနယ် ကေုာံ တိတ် ပိဏ္ဍပါတ် ဂကောံ ခမဳ သံဃာ ထေရဝါဒ တအ် တိတ် ပိဏ္ဍပါတ် အတိုင် ပညပ် သိက္ခာပိုဒ် ပ္ဍဲ ဝိနယ ပိဋကတ်။
ဘာသာ (Religion)	ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
အစာ (Author)	ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ (တမ်မူလ)
ဘာသာ (Language)	ပါဠိ (Pāli)
ခေတ်/အခိင် (Period)	ၜိုတ် ၅ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ သၞာံခရေတ် (First Buddhist Council)

ဝိနယ ပိဋကတ် (အၚ်္ဂလိက်: Vinaya Piṭaka, ပါဠိ: Vinaya Piṭaka ) ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မွဲ ပ္ဍဲ အကြာ ပိဋကတ်ပိ (Tipiṭaka) ဍုင် သာသနာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မဒှ် ပြကိုဟ် မဆေင်စပ် ကု ဒ္ဂေတ် လၟေတ်၊ သၞောဝ် ဥပဒေ ကေုာံ သၞောတ် အုပ်ကွပ် အလုံ ဂကောံ ခမဳ ကေုာံ ခမဳဗြဴ (Bhikkhu and Bhikkhuni) တအ် ရ။ ဝေါဟာရ "ဝိနယ" ဏအ် ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ပွမက္ဍိုက်ပ် ဏာ (ဇရေင် ဂၠံင်တရဴ မဒးရး)" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပွမပညဳပညပ် စိုတ် ကေုာံ ကာယ" ရ။

ပြကိုဟ် ဝိနယ ပိဋကတ် ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၃ သာ် မတွံဂး သုတ္တဝိဘင်္ဂ (Suttavibhaṅga)၊ ခန္ဓက (Khandhaka) ကေုာံ ပရိဝါရ (Parivāra) ရ။ ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ တွံ ထ္ၜး လဝ် သၞောဝ် သိက္ခာပိုဒ် ၂၂၇ သာ် သွက် ခမဳ တအ် ဓဝ် ရ၊ ဍေံ သီု တွံ ထ္ၜး လဝ် ဝင် သာသနာ၊ ဟိုတ် မဂွံ ပညပ် သိက္ခာပိုဒ် တအ် ကေုာံ ပရေင် မံင်စံင် ဂကောံ သံဃာ (Sangha Community) ပ္ဍဲ အခိင် တမၠာ တေအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။

၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology)

ဝေါဟာရ ပါဠိ "ဝိနယ" (Vinaya) ဝွံ ကၠုင် နူ ရိုဟ် သဒ္ဒါ vi (ဗွဲမတၟေင်၊ အလုံအိုတ်သီု) ကေုာံ nī (ပွမက္ဍိုက်ပ် ဏာ၊ လွဳပရာ) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ "ဝိနယ" ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိနယ် မ္ဂး ဂှ် ဒှ် "ပွမလွဳပရာ စိုတ် ကေုာံ ကာယ ညံင် ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ အကုသိုလ် ကေုာံ ကိလေသ" ရ။ "ပိဋက" (Piṭaka) ဂှ် မၞုံ အဓိပ္ပါယ် ထိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး နိဓိ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝိနယပိဋကတ် ဝွံ ဒှ် ထိုင် မပကောံပကေဝ် လဝ် ဒ္ဂေတ် လၟေတ် ဝိနယ် အလုံအိုတ်သီု ရ။

ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဝွံ ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ မပတန် သာသနာ ဂှ် ဟွံဂွံ ပညပ် လဝ် ဝိနယ် ဏီ ရ။ ဆဂး ကာလ လၟိဟ် သံဃာ ဂၠိုင် တိုန် ကၠုင် တုဲ ပြသၞာ ပရေင် ဒ္ဂေတ် မဟွံဗဗွဲ ဓရ် တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် မ္ဂး၊ ကျာ်တြဲ ညး စ ပညပ် ကၠုင် သိက္ခာပိုဒ် မွဲ တုဲ မွဲ ညံင် သံဃာ တအ် ဂွံ ဒ္ဂေတ် ဗက် ရ။

၂. ဝင် ကေုာံ ပွမပကောံပကေဝ် ပ္ဍဲ သင်္ဂါယန (History and Compilation)

ဝှာင်:First Buddhist Council.jpg

မဟာကဿပ မထေရ် ကေုာံ ဥပါလဳ မထေရ် မပကောံပကေဝ် လဝ် ဝိနယ် ပ္ဍဲ သင်္ဂါယန ပထမ။

ကြဴနူ ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန် ဂွံ ပိ ဂိတု ဂှ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင် ရာဇဂြိုဟ် (Rājagaha) ဂှ် မဟာကဿပ မထေရ် က္ဍိုက်ပ် တုဲ ကၠောန် ဗဒှ် သင်္ဂါယန ပထမ (First Buddhist Council) သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ဓရ် ကေုာံ ဝိနယ် ရ။ ပ္ဍဲ ပေါဲ သင်္ဂါယန ဏအ် ဂှ် ဥပါလဳ မထေရ် (Upāli) မဒှ် ညး မဍိုက်ပေင် ကု ဝိနယ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ညး မဖ္ဍေါတ် တွံ ကဵု သိက္ခာပိုဒ် ဝိနယ် သီုဖအိုတ် ရ။

ဥပါလဳ မထေရ် ဝွံ ညး တွံ ထ္ၜး ကဵု (၁) ညးလဵု မကၠောန် ဒုဟ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ်၊ (၂) ပ္ဍဲ ဍုင် လဵု ကတဵုဒှ် လဝ်၊ (၃) မု ဟိုတ် ဂွံ ပညပ် လဝ် သိက္ခာပိုဒ် ဏအ် ရော ဂှ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ရ။ နူကဵု သင်္ဂါယန ဏအ် ဂှ် ဂကောံ သံဃာ တအ် မင်မဲ ကၠုင် ဝိနယပိဋကတ် နကဵု အဆက် နှုတ် (Oral tradition) စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ချူ ပတိုန် လတူ သၠရိုတ် ပ္ဍဲ တကအ် သိင်္ဃိုရ် ရ။

၃. လဒက်ပ္တန် ပြကိုဟ် ဝိနယပိဋကတ် (Structure of the Vinaya Piṭaka)

ဝိနယ ပိဋကတ် ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပြကိုဟ် အဓိက ၃ ကဏ္ဍ မတွံဂး: သုတ္တဝိဘင်္ဂ၊ ခန္ဓက ကေုာံ ပရိဝါရ ရ။ (ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် မန်-ဗၟာ မ္ဂး ညး ပါ် လဝ် ပြကိုဟ် ၅ ကျာံ မတွံဂး ပါရာဇိကဏ်၊ ပါစိတျာဒိ၊ မဟာဝဂ်၊ စူဠဝဂ်၊ ပရိဝါ) ရ။

ဇယား: လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲ ဝိနယ ပိဋကတ်

ကဏ္ဍ အဓိက (ပါဠိ)	ပြကိုဟ် သၟဝ် (Sub-divisions)	ပရူပရာ အဓိက (Content)
၁. သုတ္တဝိဘင်္ဂ (Suttavibhaṅga)	မဟာဝိဘင်္ဂ (Mahāvibhaṅga)	သိက္ခာပိုဒ် ၂၂၇ သာ် သွက် ခမဳ (Bhikkhu) တအ်။
	ဘိက္ခုနဳဝိဘင်္ဂ (Bhikkhunīvibhaṅga)	သိက္ခာပိုဒ် ၃၁၁ သာ် သွက် ထေရဳ / ခမဳဗြဴ (Bhikkhuni) တအ်။
၂. ခန္ဓက (Khandhaka)	မဟာဝဂ္ဂ (Mahāvagga)	ဝင် သာသနာ၊ ပွမပၠောပ် ဍုင်၊ ကိစ္စ အုပုသ်၊ ကေုာံ ဒဂိုန် ဝှ်။
	စူဠဝဂ္ဂ (Cūḷavagga)	ပြသၞာ သံဃာ ပါ်၊ ဝင် သင်္ဂါယန ကိုပ်ကၠာ၊ ကေုာံ ပညပ် သွက် ထေရဳ။
၃. ပရိဝါရ (Parivāra)	ပရိဝါ (Parivāra)	လိက် ကလေင် သရုပ် ဝိနယ် နကဵု ဗီုပြင် အမေတ် အသွဟ်။

၄. သုတ္တဝိဘင်္ဂ ကေုာံ ပါတိမောက္ခ (Suttavibhaṅga and Pātimokkha)

သုတ္တဝိဘင်္ဂ ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜး လဝ် သိက္ခာပိုဒ် (ပါတိမောက္ခ - Pātimokkha) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ ပါတိမောက္ခ ဝွံ ဒှ် ဇၞောဝ် မင်မဲ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် မဒး ဖ္ဍေါတ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဳ (Uposatha) ဇၟာပ် ၁၅ တ္ၚဲ မွဲ ဝါ ရ။ သွက် ခမဳ ဇၞော် တအ် မ္ဂး နွံ သိက္ခာပိုဒ် ၂၂၇ သာ် မပါ် လဝ် ၈ ကဏ္ဍ ရ-

• ပါရာဇိက ၄ (Pārājika): ဒုဟ် မဇၞော် အိုတ် ၄ သာ် မတွံဂး သေပ်မေထုန်၊ ကၠတ် ဒြပ်၊ ဂစိုတ် မၞိဟ် ကေုာံ ဟီု ဂလာန် ဇၞော် လတူ ဉာဏ်။ ကၠောန် ဗၠေတ် အာ မ္ဂး ဒး ကျ အာ ဘဝ ခမဳ (Defeat) ရ။
• သံဃာဒိသေသ် ၁၃ (Saṅghādisesa): ဒုဟ် မဒး ဒုင် ကေတ် ဒဏ် (Manatta) တုဲ သံဃာ တအ် သ္ပ ကဵု ကံ (အဗ္ဘာန်) မ္ဂး ဂွံ ကလေင် သ္အးဇ္ၚး ရ။
• အနိယတ ၜါ (Aniyata): ပြသၞာ မဒှ် သံသယ ကု မၞိဟ်ဗြဴ။
• နိဿဂ္ဂိယ ပါစိတျ် ၃၀ (Nissaggiya Pācittiya): ဒုဟ် မဆေင် ကု ပွမရပ်စပ် သြန် ကေုာံ ပွမဂိုင် သိမ်း သ္ၚာ လောန် ခြာ မဒး သၠး ထောအ် ကပေါတ် ဂှ် တုဲ ဒက် ဒုဟ် ရ။
• ပါစိတျ် ၉၂ (Pācittiya): ဒုဟ် သာမည မပ္တံ ကု ပွမဟီု မုသာ၊ ပွမစ ပုင် ဗတံ တအ် ရ။
• ပါဋိဒေသနဳယ ၄ (Pāṭidesanīya): ဒုဟ် မဒး ဂရင် ဗ္တီ ဒုဟ် လတူ ညးတၞဟ်။
• သေခိယ ၇၅ (Sekhiya): ဒ္ဂေတ် လၟေတ် ကျေဝ်ဂေါဝ် ပ္ဍဲ အခိင် ကွာ်၊ အခိင် စ ပုင်၊ အခိင် တွံ ဓရ် ရ။
• အဓိကရဏသမထ ၇ (Adhikaraṇasamatha): နဲကဲ သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာ အကြာ သံဃာ ရ။

၅. ခန္ဓက: မဟာဝဂ္ဂ ကေုာံ စူဠဝဂ္ဂ (Khandhaka: Mahāvagga and Cūḷavagga)

ခန္ဓက ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မတွံ ထ္ၜး လဝ် ဝင် သာသနာ ကေုာံ စည်းမျဉ်း အုပ်ကွပ် အလုံ ဂကောံ သံဃာ ရ။

• မဟာဝဂ္ဂ (Mahāvagga): စ ပ္တံ နူ ကျာ်တြဲ ကလိဂွံ သဗ္ဗညုတဉာဏ်၊ တွံ ဓရ် ကု ဓမ္မစက်၊ ကေုာံ ခပတိုန် သာရိပုတ္တရာ ကဵု မောဂ္ဂလာန် ရ။ ပ္ဍဲ ဏအ် သီု တွံ လဝ် နဲကဲ ပၠောပ် ဍုင် (Upasampada)၊ နဲကဲ ဖ္ဍေါတ် ပါတိမောက် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သဳ (Uposatha)၊ ကေုာံ နဲကဲ ဒဂိုန် ဝှ် (Vassa) ကေုာံ ပဝါရဏာ ရ။
• စူဠဝဂ္ဂ (Cūḷavagga): ဆက် တွံ ပရူ ဝင် ပြသၞာ သံဃာ မပ္တံ ကု ဒေဝဒတ် မပလီု သံဃာ ကေုာံ ဂစိုတ် ကျာ်တြဲ ရ။ လက္ကရဴ အိုတ် ဂှ် သီု တွံ ထ္ၜး လဝ် ပရူ သင်္ဂါယန ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။

၆. ပရိဝါရ (Parivāra: The Appendix)

ပရိဝါရ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရိဝါ ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် အဆက် (Appendix) လက္ကရဴ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝိနယပိဋကတ် ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် လိက် ကလေင် သရုပ် ဝိနယ် သီုဖအိုတ် နကဵု ဗီုပြင် အမေတ် အသွဟ် ကေုာံ ကဗျ ညံင်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ စွံ သတိ လောဲသွာ ရ。 တၠပညာ ဝင် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒဒှ်ရ ပရိဝါရ ဝွံ ဟွံသေင် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ တုဲ၊ ဍေံ ဝွံ သံဃာ ပ္ဍဲ တကအ် သဳဟိုဠ် (သိင်္ဃိုရ်) တအ် ခၞံ ပတိုန် လဝ် ကြဴနူ ဂှ် သွက်ဂွံ ဒှ် လိက် ဗ္တောန် ဝိနယ် ရ။

၇. ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ခမဳ ကေုာံ ခမဳဗြဴ (Rules for Bhikkhu and Bhikkhuni)

ပ္ဍဲ ဝိနယ ပိဋကတ် မ္ဂး သၞောဝ် ဝိနယ် သွက် ခမဳ (Bhikkhu) ကေုာံ ထေရဳ / ခမဳဗြဴ (Bhikkhuni) တအ် နွံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ညိ ရ။ ခမဳ တအ် နွံ သိက္ခာပိုဒ် ၂၂၇ သာ် တုဲ၊ ထေရဳ တအ် နွံ သိက္ခာပိုဒ် ၃၁၁ သာ် ရ။ ဟိုတ် မဂွံ ဂၠိုင် ဒၟံင် သွက် ထေရဳ တအ် ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဘဝ ညးဗြဴ တအ် နူကဵု အန္တရာယ် ပရေင် မံင်စံင် ပ္ဍဲ အခိင် တမၠာ တေအ် ရ။

ပ္ဍဲ ဝိနယ် ဏအ် မ္ဂး ခမဳ တအ် ဒး ဂျိုင် လမျီု နကဵု ပစ္စယ် ၄ သာ် မတွံဂး- ပိဏ္ဍပါတ် (စ ပုင် မကလိဂွံ နူ ပွမအာတ်)၊ ပံင်သကူ (စကာ သ္ၚာ မကၠောန် နူ ယာတ် ကၠိုက်)၊ ရုက္ခမူ (မံင် ပ္ဍဲ သၟဝ် တၞံဆု) ကေုာံ ပူတိမုတ္တ (စကာ ဍာ် တင်မင် သွက် ဂဥုဲ) ရ။ ဒ္ဂေတ် ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် သံဃာ တအ် ဂွံ သၠး ထောအ် လောဘ ကေုာံ ဒြပ်ရတ် တအ် အလုံအိုတ်သီု ရ။

၈. တန်ဖျူ ဝိနယ် ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Importance of Vinaya)

ဝိနယ် ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သာသနာ ရ။ ကျာ်တြဲ ဟီု တွံ လဝ် ဒဒှ်ရ "ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယု" - ဝိနယ် ဝွံ ဒှ် လမျီု သာသနာ ရ။ ယဝ်ရ ဝိနယ် ဟွံမဲ မ္ဂး သံဃာ ဂွံ တန်တဴ ဟွံမာန် တုဲ သာသနာ လေဝ် ဒး လီုလာ် အာ မာန် ရ။

• ပရေင် ညိင်ဝတ်: ဝိနယ် ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ညံင် သံဃာ ဂမၠိုင် မကၠုင် နူ ဇာတ်၊ ဂကူ ကေုာံ တၞောဝ် တၞဟ်ဟ် တအ် ဂွံ မံင်စံင် မွဲစွံ ညိင်ညိင်ဝတ်ဝတ် တုပ်သၟဟ် (Egalitarian society) ရ။
• ပရေင် ယုံကြည်: ဟိုတ်နူ သံဃာ တအ် မင်မဲ ဝိနယ် ချိုတ်ပၠိုတ် တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန် ဒါယကာ တအ် သ္ဇုင်သ္ဍိုက် တုဲ ကဵု ဒါန် ထံက်ပင် ပစ္စယ် ရ။

၉. ပွမလ္ၚတ် ဝိနယ် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ ကေုာံ ဂကူမန် (Vinaya in Southeast Asia and Multiculturalism)

ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ မပ္တံ ကု သေံ၊ ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်မန် မ္ဂး ဝိနယပိဋကတ် ဝွံ နွံ သြဇာ လတူ ပရေင် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင် မံင်စံင် မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် ရ။ နာဲ တအ် မလ္ၚတ် ဒၟံင် ပညာ Multicultural Studies ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် မဟိဍောန် မ္ဂး နာဲ တအ် သ္ဂောံ ဆဵု ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ် ဝိနယ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု "Common Culture" ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် တုပ် မွဲ အကြာ ဂကူ မန်၊ သေံ ကေုာံ ဗၟာ တအ် ရ။

ဂကူမန် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ အဓိက မပတန် လဝ် သာသနာ ပ္ဍဲ ဒေသ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ (Suvannabhumi) ကေုာံ ဒွါရဝတဳ (Dvaravati) တုဲ ညးတအ် ကၠာဲစၠောအ် လဝ် ဝိနယပိဋကတ် ပါဠိ ဇရေင် လိက်မန် နူကဵု ခေတ် တမၠာ တေအ် ရ။ လၟုဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ (မပ္တံ ကု ပွဳပွူ သာလာယာ လေဝ် ပါ) မ္ဂး ဂကောံ ခမဳ နူကဵု ဂကူ တၞဟ်ဟ် မလေပ် ပံင်ကောံ တုဲ ပတိတ် ဇြဟတ် မင်မဲ ဒ္ဂေတ် ဝိနယ် မွဲစွံ နဒဒှ် သင်္ကေတ ပရေင် ညဳသာ ရ။

၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ သက်သဳဂမၠိုၚ် (References and External Links)

လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):

• Introduction to the Vinaya Pitaka (YouTube)
• Vinaya Piṭaka ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
• SuttaCentral: Vinaya Piṭaka - လိက် ဝိနယ် ပါဠိ ကေုာံ ဘာသာ နာနာ အန်လာင်။