ဝိပဿနာ ကေုာံ စေတသိက် ၇ သာ်
ပရေင်လုပ်သုင်စောဲ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏစေတသိက် (၇) ပ္ဍဲဝိပဿနာ ကေုာံ ဘဝလၟေင်တ္ၚဲ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမကေတ် သဘဴဓရ်အဘိဓရ်တုဲ မကလေင်လုပ်သုင်စောဲ ပ္ဍဲပရေင်ပၟဝ်ဓရ် (ဝိပဿနာ) သွက်ယောဂဳတအ်ရ။
သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏစေတသိက် (၇) သာ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဍေံကတဵုဒှ်မွဲစွံ ကုစိုတ်အိုတ်သီု လၟိုန်ကာလကီုလေဝ်၊ သွက်ယောဂဳမွဲမ္ဂး ဍေံတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာရီု (ရှုမှတ်ဖွယ်) အဓိက သွက်ဂွံညာတ်ကေတ် သဘဴဓရ် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ရ။
ဗီုပြင် ယောဂဳတအ် မလုပ်သုင်စောဲ စၟတ်သမ္တီ (ရှုမှတ်) စေတသိက် (၇) သာ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ ကေုာံ လၟေင်ဘာဝနာဂှ် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
၁။ ဖဿ (Contact - ပွမဒွံလုက်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲလၟေင်ဘာဝနာ: ကာလယောဂဳ စၟတ်သမ္တီ "ကျာယီုလုပ်၊ ယီုတိတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဗုင်တိုန်၊ ဗုင်စှ်ေ" မ္ဂး၊ ကျာ ကဵု မုဟ် (ဟွံသေင်မ္ဂး) ပရေင်ချဳဒရိုင် ကဵု ကာယ ဒွံလုက်ရေင်သ္ကအ်ဂှ် ဒှ် "ဖဿ" ရ။
- ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ: ကာလညာတ်ရုပ်၊ မိင်ရမ္သာင်မ္ဂး ယောဂဳတအ် ဒးစွံသတိ "ညာတ်ယျ၊ မိင်ယျ" သာ်ဝွံရ။ ဖဿ ကတဵုဒှ်တုဲ ယဝ်ရဟၟဲကဵုသတိမ္ဂး လောဘ၊ ဒေါသ ဆက်ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ စၟတ်သမ္တီ "ဖဿ" မာန်မ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ် ကိလေသတအ်ဂှ် ပိုတ်သကုတ်အာရ။
၂။ ဝေဒနာ (Feeling - ပွမဒုင်စသိုင်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲလၟေင်ဘာဝနာ: ဣဏအ်ဂှ် အဓိက သွက် "ဝေဒနာနုပဿနာ" ရ။ ကာလဂဇအ်ဓရ် လံအာတုဲ ဇိုင်ဂိ၊ စးဂိ ကတဵုဒှ်မ္ဂး ဒုက္ခဝေဒနာ ကတဵုဒှ်ရ။ ယောဂဳတအ် ဟွံဒးထေဲ (ဒေါသ)၊ ဟွံဒးပြံင်လှာဲပြဟ်ပြဟ်တုဲ ဆစၟတ်သမ္တီ "ဂိယျ၊ ဂိယျ" (သဘဴဝေဒနာမွဲ ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ) သာ်ဝွံ သ္ၚဳဂၠေပ်အာရ။
- ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ: စသုင်စၞမိပ် (သုခဝေဒနာ) ကတဵုဒှ်မ္ဂး ဟွံကဵုဒှ် လောဘ၊ ဆဵုအရာဟွံဒးစိုတ် (ဒုက္ခဝေဒနာ) ကတဵုဒှ်မ္ဂး ဟွံကဵုဒှ် ဒေါသတုဲ ဆဒှ်ပွမဒုင်စသိုင် သက်သက်ရ သာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီရ။
၃။ သညာ (Perception - ပွမစၟတ်သမ္တီ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲလၟေင်ဘာဝနာ ကေုာံ လၟေင်တ္ၚဲ: သညာဝွံ လေပ်လီုလာ်ကဵု (လှည့်စားတတ်) ရ။ ဥပမာ - ဂိဂှ် သညာစၟတ်သမ္တီလဝ် "ဇိုင်အဲဂိဒၟံင်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ညးတေအ် လက်အဲ" ရ။ ယောဂဳတအ် ဒးစၟတ်သမ္တီ ပလီုထောအ် သညာပူဂိုလ် "အဲ" ဂှ်တုဲ၊ ဒးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေံဒှ်ဆ "ရမ္သာင် ကဵု ကတောဝ် ဒွံလုက်ရေင်သ္ကအ်ရ" (ပရမတ်သက်သက်) ရောင်ဂှ် ဒးသ္ၚဳဂၠေပ်ရ။
၄။ စေတနာ (Volition - ပွမဆဝ်မ္ၚုဟ်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲလၟေင်ဘာဝနာ ကေုာံ လၟေင်တ္ၚဲ: အရာအိုတ်သီု ကိုပ်ကၠာဟွံဂွံ ချဳဒရိုင် ကာယ ကေုာံ ပါင်ဂှ် "စေတနာ" (စိုတ်မိက်ဂွံကၠောန်) ကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာလၟိုန်ရ။ ဥပမာ - "မိက်ဂွံကွာ်" တုဲမှ ဇိုင်ဂှ် "ကွာ်" ရ။ "မိက်ဂွံစ" တုဲမှ တဲဂှ် "စ" ရ။ ယောဂဳတအ် ယဝ်ရ စၟတ်သမ္တီ "စိုတ်မိက်ဂွံ..." ဂှ် ကိုပ်ကၠာတုဲဟေင် ဆက်ချဳဒရိုင် (ဥပမာ - မိက်ဂွံကွာ်ယျ၊ ကွာ်ယျ) မ္ဂး သတိခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမလောန်ရ။
၅။ ဧကဂ္ဂတာ (One-pointedness - စိုတ်ညိင်သ္ကဲ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲလၟေင်ဘာဝနာ: ဣဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံဒှ် "သမာဓိ" (Samadhi) ရ။ သွက်ယောဂဳမ္ဂး ညံင်စိုတ် ဟွံဂွံပြးဇးတိတ်အာ မ္ၚးလတူအာရီုနာနာ (ဥဒ္ဓစ္စ) တုဲ၊ ဒးပ္ကောံထိင်လဝ်စိုတ် လတူအာရီုကမ္မဋ္ဌာန်မွဲဓဝ် (ဥပမာ - ဝင်သက်/ထွက်သက်) ညံင်ဂွံညိင်ဝတ်ရ။ သမာဓိခိုင်မှ ပညာ (ဝိပဿနာဉာဏ်) ကတဵုဒှ်မာန်ရ။
၆။ ဇဳဝိတိန္ဒြိယ (Life Faculty - ပွမမင်မွဲလမျီုနာမ်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲလၟေင်ဘာဝနာ: ဇဳဝိတဝွံ မင်မွဲလဝ် စိုတ်ကဵုစေတသိက် ပ္ဍဲခဏဍောတ်တ် (ဥပါဒ်-ဌဳ-ဘင်) ရ။ ယောဂဳတအ် ကာလစၟတ်သမ္တီ အာရီုမွဲမွဲမ္ဂး ညာတ်ကေတ် ပွမကတဵုဒှ်တုဲ လီုအာ ပြဟ်ပြဟ် (ဟွံတန်တဴလံလ) ဂှ်မ္ဂး ကၠိုဟ်ခၠင် သဘဴဇဳဝိတိန္ဒြိယ မဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု "အနိစ္စ" (Impermanence) ရ။
၇။ မနသိကာရ (Attention - ပွမပၠောပ်စိုတ်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ: ဣဏအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ ယောဂဳတအ် ဒးစွံ "ယောနိသော မနသိကာရ" (ပွမပၠောပ်စိုတ် အတိုင်ဍာံစၟတ်၊ လပါ်ကုသဵု) လၟိုန်ရ။ ကာလဆဵုမၞိဟ်ဟွံခိုဟ်မ္ဂး စိုတ်ဟွံပၠောပ် လပါ်ဒေါသတုဲ၊ ပၠောပ်စိုတ်လပါ် မေတ္တာ ကေုာံ ကံ-ဖိုလ်ကံရ။ စွံစိုတ်ဒးမ္ဂး ကုသဵုဒှ်၊ စွံစိုတ်ဗၠေတ် (အယောနိသော မနသိကာရ) မ္ဂး အကုသဵုဒှ်ရ။
သရုပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ယောဂဳတအ်မ္ဂး သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏစေတသိက် ၇ သာ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဆပရူလိက်အဘိဓရ်သက်သက် ဟွံသေင်၊ ဍေံဒှ် "အာရီု ဝိပဿနာ" အလုံအိုတ်သီုရ။ ယဝ်ရ ပိုဲစၟတ်သမ္တီ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ စေတနာ တအ်ဏအ် ဍာံဍာံပြပြ ပ္ဍဲခဏဍေံကတဵုဒှ်မ္ဂး ပရေင်စွဲလာံ (ဥပါဒါန်) ဒဒှ်ရ "အဲညာတ်ရ၊ အဲဂိရ၊ အဲကၠောန်ရ" တအ်ဂှ် အိုတ်အာတုဲ ညာတ်ကေတ် သဘဴရုပ်နာမ်သက်သက်ရ။
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မဟာသဳဆရာတော်။ ဝိပဿနာ ရှုနည်းကျမ်း။
- ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (၁၉၉၉)။ အဘိဓမ္မာတ္ထသင်္ဂဟ။
- စေတသိက် ၅၂၊ Wikipedia။