ဝေါဟာမန်

ဝေါဟာမန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon vocabulary) ဝွံ ဒှ် မအရေဝ် ကေုာံ ဝေါဟာနာနာ မစကာ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ် ဟီုဂး ကေုာံ လိက်ပတ် အရေဝ်ဘာသာမန် (Mon language) ရ။ ဘာသာမန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအရေဝ်ဘာသာ အဝ်သတြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language family) တုဲ၊ နွံကဵု ဝေါဟာမန် ဇေတ်ဇေတ် မဂၠိုင် သီုကဵု ဝေါဟာ မလွဳစလဝ် နူကဵု ဘာသာတၞဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဝင်၊ သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရ။

လဒက်ပ္တန် ကေုာံ နဲကဲ ဖန်ဗဒှ် ဝေါဟာ

ဝေါဟာမန် ဇေတ်ဇေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဝွံ နွံကဵု လဒက်ပ္တန် ရမ္သာင်မွဲမ (Monosyllabic) ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင်မွဲမကဝက် (Sesquisyllabic) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါမန်ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဝေါဟာတၟိတၟိမ္ဂး စကာ နဲကဲ အဓိက အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ-

ပွမစုတ် အက္ခရ်ဆက် (Affixation / Derivation):
- ဝေါဟာမန်တအ်ဂှ် ပြံင်သၠာဲ ကဆံင်မအရေဝ် (ဥပမာ - နူ ကြိယာ ကဵု ဒှ် နာမ်) နကဵု ပွမစုတ် အက္ခရ်ဆက် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂတ (Infixes and Prefixes) ရ။
- ဥပမာ - လုပ် (ကြိယာ) -> လလုပ် (နာမ်)။ ကၠောန် (ကြိယာ) -> ကမၠောန် (နာမ်)။
ပွမပံင် မအရေဝ် (Compounding):
- ပွမပံင်စုတ် ဝေါဟာ သဇိုင် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် တၟိ မွဲ။
- ဥပမာ - ကောန် (Child) + ပၞာန် (War) = ကောန်ပၞာန် (Soldier)။ တိုက် (Building) + သြန် (Money) = တိုက်သြန် (Bank)။

ဝေါဟာ မလွဳစလဝ် (Loanwords)

ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ဂကောံမၞိဟ်နာနာတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဝေါဟာမန်ဂှ် ဝေါဟာ မလွဳစလဝ် နူဘာသာတၞဟ် ပါလုပ်မံင် ဗွဲမဂၠိုင် ရ-

ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ: နူကဵု ပရေင်ပြးဇး ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဝေါဟာ မဆေင်ကဵု သာသနာ၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ကိစ္စရုင် ကဆံင်သၠုင် တအ် ပါလုပ်ကၠုင် ရ။ (ဥပမာ - ဓမ္မ၊ သဘာဝ၊ ဘဏ္ဍာ၊ ဥတု၊ ဒေသ)။
ဗၟာ: ဟိုတ်နူ မံင်ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲမွဲဍုင်၊ မွဲဒေသတုဲ ဝေါဟာလၟေင်တ္ၚဲ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ စၞစ လ္ၚဵုတအ် လွဳစလဝ် နူဗၟာ နွံရ။ (ဥပမာ - ဘာဏ်၊ ကာ၊ ယေဘုယျ)။
အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဘာသာဂၠးတိ: ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဝေါဟာ မဆေင်ကဵု နဲပညာ၊ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တအ်ဂှ် လွဳစလဝ် နူအင်္ဂလိက် တိုက်ရိုက် လေဝ် နွံရ။ (ဥပမာ - ကောန်ပျူတာ၊ အေန်တာနေတ်၊ ဖုန်၊ ကဝ်ပဳ)။

ပရေင်မင်မွဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်

ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ပရေင်ပညာ တၟိဝွံ၊ ပွမမင်မွဲ ဝေါဟာမန် ဇေတ်ဇေတ် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် ဝေါဟာတၟိ သွက် ပညာရပ် (Technical terms) ဂှ် ဒှ် အရာကိစ္စဇၞော် မွဲရ။

ပရေင်လွပ် ပ္ဍဲ ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Pedagogical Adaptation): သွက်ဂွံ ဆက်ကဵု အာဲကၟာဲ အရေဝ်ဘာသာ ကု ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒးစကာ ဝေါဟာမန် ဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ် ဗတောန်လိက် ကေုာံ သၞောတ်ပရေင်ပညာ တအ် ရ။
အဘိဓာန် ကေုာံ လိက်ပတ်: တၠပညာမန်တအ် ပကောံပကေဝ် ချူဇန်လဝ် အဘိဓာန် (Dictionaries) နာနာ သွက်ဂွံ တင်စၟတ် ဝေါဟာတြေံ ကေုာံ သောင်က္ၜး ဝေါဟာတၟိ ညံင်ဂွံ စှ်ေကဵု သၞောတ်သဒ္ဒါမန် ရ။

ဆက်လ္ၚတ်