ဝေါဟာရသိပ္ပံ
| ဝေါဟာရသိပ္ပံ | |
|---|---|
| အရာမလ္ၚတ် | သိပ္ပံ, ဝိဇ္ဇာ |
| ဝေါဟာရဗေဒ | လေတ္တေန်, ဂရိတ် |
ဝေါဟာရသိပ္ပံ (အင်္ဂလိက်: Scientific Terminology) ဂှ် ဒှ်စရင်ဝေါဟာရ၊ မလိက် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပာယ်တၟေင် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝိဇ္ဇာ ကေုာံ သိပ္ပံနာနာရ။ တင်ရန်တၟအ်အဓိက ဝေါဟာရသိပ္ပံဂှ် သွက်ဂွံဟီုဂး၊ ချူခၞံ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် တင်ဂၞန်ဒေတာဂမၠိုင် ညံင်ဂွံနွံကဵု "တင်ချိုတ်ပၠိုတ်" (Precision)၊ "တင်ကလိတ်ကလောတ်" (Clarity) ကေုာံ "တင်တုပ်သၟဟ်" (Universality) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တၠပညာတအ်ရ။
တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရသိပ္ပံဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နုက်နုက်ဗဒှ်လဝ် နူကဵုအရေဝ်ဘာသာ လေတ္တေန် (Latin) ကေုာံ ဂရိတ် (Greek) ရ။ ဟိုတ်မဂွံသုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာတြေံတအ်ဂှ်:
- အဓိပ္ပာယ်တေင် (Fixed Meaning): ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ မညိင်ဝတ်ဒၟံင် (Dead languages) တုဲ အဓိပ္ပာယ်မလိက် ဟွံလေပ်ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်ခေတ်ကာလ။
- နဲကဲပံင်စပ် (Word Formation): ဒှ်သ္ဇိုင်အရေဝ်ဘာသာ မလေပ်ပံင်စပ် (Compounding) မလိက်တမ် (Root words) ဂမၠိုင်တုဲ ဖန်ဗဒှ်မလိက်တၟိလောဲသွာရ။
သွက်လိက်ပတ်မန်ပိုဲမ္ဂး ဝေါဟာရသိပ္ပံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နုက်နုက်နင်နူ ဘာသာအင်္ဂလိက် တုဲမ္ဂး ပလေဝ်စလဝ် နကဵုရမ္သာင်မန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠာဲစၠောံလဝ် နကဵုသ္ဇိုင်ဘာသာ ပါဠိ-သံသကြိုတ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳကု အခိုက်ကၞာလိက်ပတ်မန်ရ။
ဂကူဝေါဟာရသိပ္ပံဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရသိပ္ပံဂှ် ပါ်ပရးလဝ် အတိုင်ကဏ္ဍဝိဇ္ဇာဗေဒ ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ:
ဇဳဝဗေဒ (Biology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သုင်စောဲ သွက်ဂွံပံက်အဓိပ္ပာယ် သတ်မနွံလမျီု၊ တၞံဆု ကေုာံ ဇဳဝကမ္မဗေဒဂမၠိုင်။
- ဥပမာ: Photosynthesis (ပွမဖန်ဗဒှ်စၞနကဵုလျး)၊ Cell (ကဏ္ဍလမျီု/သဲ)၊ Species (ဂကူသတ်)။
ရူပဗေဒ (Physics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သုင်စောဲ သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ်၊ အသိင်၊ လျး ကေုာံ ဟိုတ်ဖိုလ်သဘာဝ။
- ဥပမာ: Gravity (ဒြဟတ်ဓဇက်)၊ Atom (အဏုမြေအ်)၊ Energy (ဒြဟတ်/ဒြဟတ်ဓာတ်)။
ဓာတုဗေဒ (Chemistry)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သုင်စောဲ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒြပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ဓာတ်ပံင်စပ်ဂမၠိုင်။
- ဥပမာ: Element (ဓာတ်တမ်)၊ Molecule (မုဟ်ဓာတ်)၊ Reaction (ပရေင်ဓာတ်တုံအာ)။
ဝေါဟာရသိပ္ပံ နကဵုဘာသာမန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵုပရေင်ဇၞော်မောဝ် လိက်ပတ်မန်ခေတ်တၟိဏအ် တၠပညာမန်ဂမၠိုင် ဂစာန်ဗဒှ်ဒၟံင် ဝေါဟာရသိပ္ပံ ညံင်ဂွံဒှ်အဆံင်ဂၠးကဝ်ရ။ နဲကဲသုင်စောဲဝေါဟာရသိပ္ပံမန် နွံ (၃) သာ်:
- ပွမလေပ်ရမ္သာင် (Transliteration): ကေတ်ရမ္သာင်အင်္ဂလိက်တုဲ ချူနကဵုအက္ခရ်မန်။
- Oxygen → အံက်သဳဂျေန်
- Computer → ကောမ်ပျူတာ
- ပွမကၠာဲအဓိပ္ပာယ် (Translation): ကၠာဲအဓိပ္ပာယ်မလိက်ဂှ် နကဵုမလိက်မန်ဇေတ်တ်။
- Space → အကာသ
- Sound → ရမ္သာင်
- ပွမနှဴရဴ (Hybridization): သုင်စောဲမလိက်မန် ပံင်စပ်ကု မလိက်ပါဠိ သွက်ဂွံပံက်ပွံက်သိပ္ပံ။
- Microscope → ဒဗ္ဗစက္ခု
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- International Scientific Vocabulary (ISV)
- နာဲထောန်ဝေ (၂၀၀၄) အဘိဓာန် အင်္ဂလိက်-မန်။
- ဂကောံသုတေသနပညာမန် (၂၀၂၂) လိက်ပတ်သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲဗေဒမန်။