ဝေါဟာရအာကာသ

ဝေါဟာရအာကာသ
	ရုပ်အာကာသ စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂၠးတိ ကေုာံ စန္ဒြာ
ကဏ္ဍသၟဝ်	စကြဝါဗေဒ, ပရေင်အာကာသယန်

ဝေါဟာရအာကာသ (အင်္ဂလိက်: Space Terminology) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်စရင်ဝေါဟာရ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပာယ်သိပ္ပံ မသုင်စောဲ သွက်ဂွံပံက်ထ္ၜးအကာဲအရာ၊ ဝတ္ထု ကေုာံ ဟိုတ်ဖိုလ်ဂမၠိုင် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲမ္ၚးအာကာသ (Outer Space) ရ။ ဝေါဟာရတအ်ဝွံ နွံသ္ဇိုင်နူကဵုပညာ နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) ကေုာံ ရူပဗေဒအာကာသ (Astrophysics) ရ။

သ္ဇိုင်ဝေါဟာရ အဓိကဂမၠိုင်

၁. စကြဝါ (Universe)

ဒှ်ပွံက်အိုတ်သီု မနွံကုဒြပ်ဝတ္ထု၊ ဒြဟတ်၊ အခိင် ကေုာံ လဒက်ပတန်အာကာသ။ ပ္ဍဲကဆံင်တၠပညာ၊ စကြဝါဂှ် နွံကုပွံက် Big Bang (ပွမကတဵုဒှ်တမ်နူ ပေါဲထကးဇၞော်)။

၂. ဂလက်သဳ (Galaxy)

ဂကောံသၞံင်ဂမၠိုင်၊ ဓာတ်ဂෑတ် ကေုာံ အဏုမြေအ်အာကာသ မပံင်ကောံဒၟံင် နကဵုဒြဟတ်ဓဇက် (Gravity)။ ဂလက်သဳ မန်ပိုဲမံင်ဒၟံင်ဂှ် ကော်ခဴစ "ဂၠံင်ဗတာင်" (Milky Way) ရ။

၃. သၞောတ်သၟိင်တ္ၚဲ (Solar System)

ဂကောံအာကာသ မနွံတ္ၚဲဒှ်ဗဟဵု တုဲမ္ဂး ဂြိုဟ် (Planets)၊ ဂြိုဟ်အရန် (Moons) ကေုာံ သၞံင်ခဗိုက် (Asteroids) ဂမၠိုင် ဂေတ်ပွဳဒၟံင်ရ။

ဝေါဟာရနဲကဲဗေဒ (Technical Terms)

Light-year (သၞာံလျး): ဗၞတ်ဗၜတ်သ္ၚောဲ မလျးလေပ်အာစိုပ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ (နွံၜိုတ် ၉.၄၆ ထြဳလဳယေန် ကဳလဝ်မဳတာ)။
Black Hole (ကၟိုင်လစံက်): ဒၞာဲပ္ဍဲအာကာသ မနွံဒြဟတ်ဓဇက် သ္ကာတ်မြဟ်ဗွဲမလောန် စဵုကဵုလျးလေပ်တိတ်ဟွံဗၠး။
Orbit (ဂၠံင်ဂေတ်): ဂၠံင်မနွံဗီုပြင်ကူ မဆေင်ကဵုဝတ္ထုအာကာသဂမၠိုင် ဂေတ်ပွဳဝတ္ထုတၞဟ်။

ဝေါဟာရအာကာသ နကဵုဘာသာမန်

ဘာသာမန်ပိုဲ နွံကုဝေါဟာရတြေံ မကိတ်ညဳကုသိပ္ပံခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဥပမာ -

အာကာသ: Space (ဒၞာဲသၠးမ္ၚးဂၠးတိ)။
စကြဝါ: Universe (အိုတ်သီုဒြပ်)။
နက္ခတ်: Constellation (ဂကောံသၞံင်)။
ဂြိုဟ်: Planet (ဝတ္ထုမဂေတ်တ္ၚဲ)။
သၞံင်: Star (ဝတ္ထုမနွံကုလျးအလဵုဇကု)။

ပရေင်သုတေသနအာကာသ

ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် ဝေါဟာရမဆေင်စပ်ကဵု အာကာသယန် (Spacecraft) ကေုာံ ရုင်အာကာသ (Space Station) တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကၠုင်ရ။ ဥပမာ - NASA (နာသာ)၊ SpaceX (သပေတ်အိတ်သ်) တအ် ဒှ်ဂကောံမဖန်ဗဒှ် ဝေါဟာရသိပ္ပံတၟိတၟိရ။

နိဿဲ

Hawking, S. (1988). A Brief History of Time.
နာဲထောန်ဝေ (၂၀၀၄) အဘိဓာန် အင်္ဂလိက်-မန်။
NASA Content Administrator (2024). Space Dictionary for Students.