ဝေါဟာရ အိန်တာနေတ်
အိန်တာနေတ် (အင်္ဂလိက်: Internet / The Sovereign Network of Connectivity) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ်ဇာဗျူဟာမကောပ်ကာဲလဝ် ကွေန်ပျူတာဂမၠိုင် အလုံမွဲဂၠးကဝ် ညံင်ဂွံဆက်စၠောံ သၠာဲဂတးတင်ဂၞင်ရေင်သကအ်ရ။ နကဵုလညာတ် တော်ကော် မန် ကေုာံ နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ညးခၞံဝေါဟာ မ္ဂး၊ ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုရိုဟ်ကၞက်မအက္ခရ် (၃) ပိုဒ် မတွဟ်ဂး "အိန် + တာ + နေတ်" ရ။
လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (အိန် + တာ + နေတ်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ယဝ်ရပါ်ခြာရံင်မ္ဂး နွံကဵုရသအဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
- အိန် (In / Sovereignty): စၞောန်ထ္ၜးကု "အိန်ဒေဝတဴ" မဒှ်နာဲညးမဂစံင်ဂစပ် ပိုင်ပြဳလတူလောက။
- အဓိပ္ပါယ်ပ္ဍဲသၞောတ်: ဒှ်အဝဵုအစောံမပိုင်ပြဳ (Sovereign Power) မမာန်ဆက်စၠောံကဵု အရာနာနာ ဗွဲမလှဲလး သက္ကုပယျဵုဒၞအ်။
- တာ (Ta / Duty): ကၠုင်နူရိုဟ်ကၞက် "တာလျိုင်" မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမယိုက်ဂၠေင် ကေုာံ ပွမကၠောန်တုဲဒှ်။
- အဓိပ္ပါယ်ပ္ဍဲသၞောတ်: ဒှ်တာလျိုင် (Responsibility) မဒးဗလးပလံင်တင်ဂၞင် ညံင်ဂွံစိုပ်တရဴ ဗွဲမဍာံစၟတ် ကေုာံ ဗွဲမပြဟ်။
- နေတ် (Net / Network): ကၠုင်နူရမျာင် "Net" မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇာ၊ ဂၞိင် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဝ်မယှက်ထုဲဆက်စၠောံဒၟံင်။
- အဓိပ္ပါယ်ပ္ဍဲသၞောတ်: ဒှ်သၞောတ်ဝ်ဇာ (Network) မယှက်ဆက်လဝ် အလုံဂၠးကဝ်။
ပံင်ကောံတုဲ "အိန်တာနေတ်" မ္ဂး ဒှ် "သၞောတ်ဝ်ဇာ (နေတ်) မၞုံကဵု တာလျိုင် (တာ) မဗလးပလံင်တင်ဂၞင် နကဵုအဝဵုအစောံ (အိန်) မပိုင်ပြဳလတူဂၠးကဝ်" ရ။
သဘဴဓရ် အိန်တာနေတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုလညာတ် လျးတော်ကော် မ္ဂး -
- အိန်တာနေတ် ဒှ် ဇာပညာ: ဍေံဒှ်ဒၞာဲမပကောံလဝ် သုစိဘ် (သုတ၊ စိန္တာ၊ ဘာဝနာ) အလုံဂၠးကဝ်တုဲ ပကဵုညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံစိုပ်အဆံင် မနုဿနေမိန် လောဲလောဲသွာသွာရ။
- ပွမကောပ်ကာဲ (ကွေန်): ၜိုန်ရဍေံနွံကဵုအစောံ "အိန်" ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရဟွံမွဲကု "တာ" လျိုင်မ္ဂး ဍေံဒှ်အာဇာအပြောံ (Toxic Network) မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်စကာတအ် သ္ဒးစကာနကဵုလျးညာဏ်ရ။
- ဝေါဟာရလျး: နဲကဲမပါ်ခြာ "အိန်+တာ+နေတ်" ဏအ်ဂှ် ဒှ်ပွမလွဳစဝေါဟာရဂၠးကဝ် (Internet) တုဲ စုတ်ဗစိုပ်ရိုဟ်ကၞက်အဓိပ္ပါယ်မန် ညံင်ဂွံဒှ် ဝေါဟာရလျး မကိတ်ညဳကုခေတ်ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- တင်မဆုက်ညုင် ကေုာံ လညာတ်ပါ်ခြာ နူညးခၞံဝေါဟာမန် (၂၀၂၆)။
- "The Cultural Etymology of Digital Terms", Southeast Asian Tech Review.