ထလာ်တိတ်အာနကဵုမာတိကာညိ

ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက်

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
Abstract Wikipedia (ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက်)
ဝှာင်:Abstract Wikipedia logo.svg
သင်္ကေတ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက်
ဂကူမုက်လိက်ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး နူ အရေဝ်ဘာသာ
Content license
CC BY-SA 4.0
ညးမပိုင်ပြဳဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation)
ညးမခၞံဗဒှ်ဒေန်နဳ ဗရာန်ဒေချေတ် (Denny Vrandečić)

ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက် (အၚ်္ဂလိက်: Abstract Wikipedia) ဝွံ ဒှ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် အဓိက မွဲ နူကဵု ဂကောံ ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး နူကဵု ပယျဵုအရေဝ်ဘာသာ (Language-independent encyclopedia) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက် ပရေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပွမစကာ ဒေတာ ကေုာံ သၞောတ်ဗီုပြင် မပကောံလဝ် တုဲ ဖန်ပတိတ်ကဵု လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာ နာနာ အလဵုအလဵု (Automatically generate text) ရ။ ပရေင်ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်လဝ် နကဵု တၠပညာ ကောမ်ပျူတာ ဒေန်နဳ ဗရာန်ဒေချေတ် (Denny Vrandečić) မဒှ် ညးမကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata) ကီုရ။

Abstract Wikipedia ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကြပ်ပ် ကု ပရေင်ကမၠောန် မၞုံယၟု ဝဳကဳဖင်ရှေန် (Wikifunctions) မဒှ် ပရေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဖင်ရှေန် (Functions) ကေုာံ ကောဒ် (Code) တအ်ရ။ နကဵု ပရေင်ကမၠောန်ဏအ် လိက်ပရေင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ တအ်ဂှ် ဟွံဒးချူ နကဵု အရေဝ်ဘာသာ မွဲမွဲတုဲ၊ စကာ ဒေတာ သာမည တုဲ စက် ကၠာဲကဵု ဘာသာ အလဵုအလဵု သ္ဂောအ်မာန်ရ။


၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Overview)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက် (Abstract Wikipedia) ဝွံ ဒှ် လညာတ်တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပရေင်ပါ်ပရအ် ဉာဏ်ပညာ လ္တူ အေန်တာနဲ ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဏအ်ဝွံ နွံဒၟံင် နကဵု အရေဝ်ဘာသာ ၃၀၀ ပြင်င် တုဲ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမွဲ ကု မွဲ ဂှ် လၟိဟ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် ရ။ ဥပမာ - လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက် မ္ဂး နွံ ၆ ပြကောဋိကိုဋ် ပြင်င် တုဲ ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ဂှ် နွံ ဆ လ္ၚီ ပြင်င် သၟးရ။

Abstract Wikipedia ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာဏအ်ရ။ စၞးမချူ လိက်ပရေင် နကဵု အရေဝ်ဘာသာ မွဲမွဲ၊ မၞိဟ်မချူလိက် တအ်ဂှ် ချူစုတ် "အာပ်သတရက်" (Abstract representation) မဒှ် သင်္ကေတ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေတာ မဟွံမဲ ကု ဘာသာ ရ။ ကြဴနူဂှ် စက်ကောမ်ပျူတာ (Renderers) တအ် ကၠာဲစၠောအ်ကဵု ဒေတာ တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဒှ် လိက်ပရေင် ဓမ္မတာ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ ပြင်သေတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာမန် ရ။[၁]

ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓမ္မတာ ကေုာံ Abstract Wikipedia
အင်္ဂလက္ခဏာ (Feature)ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓမ္မတာ (Traditional Wikipedia)Abstract Wikipedia
သၞောတ်ချူလိက် (Writing System)ချူ နကဵု လိက် ဓမ္မတာ (Natural Language Text)ချူ နကဵု ဒေတာ ကေုာံ သင်္ကေတ (Abstract Representation)
အရေဝ်ဘာသာ (Language)ဒးချူတၞဟ်ဟ် သွက် ဘာသာနာနာချူ မွဲဒၞာဲဓဝ် ကၠာဲကဵု ဘာသာ သီုဖအိုတ်
ပရေင်တုပ်သၟဟ် (Consistency)တင်နင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ ဘာသာ တၞဟ်ဟ်တင်နင် သီုဖအိုတ် တုပ်သၟဟ် (ဟိုတ်နူ ကၠုင်နူ ဒေတာ မွဲဓဝ်)
ပရေင်မံက်ဂကတ် (Accessibility)ဘာသာဇၞော်ဇၞော် သၟး ဂွံ တင်နင် ဍိုက်ပေင်ဘာသာဍောတ်တ် တအ်လေဝ် ဂွံ တင်နင် ဍိုက်ပေင် သ္ဂောအ်မာန်

၂။ ဝင်အတိက် ကေုာံ ပရေင်စကတဵုဒှ် (History and Origins)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝှာင်:Denny Vrandečić 2012.jpg
ဒေန်နဳ ဗရာန်ဒေချေတ် (Denny Vrandečić)၊ ညးမကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် Abstract Wikipedia ကေုာံ Wikidata။

လညာတ် ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက် ဝွံ စပတိုန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု ဒေန်နဳ ဗရာန်ဒေချေတ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုဨပြဳ ရ။ ဒေန်နဳ ဝွံ ကိုပ်ကၠာဏအ် ညး ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata) မဒှ် သဇိုင်တင်နင် (Knowledge base) သွက် ဝဳကဳမဳဒဳယာ တအ်ရ။ ဝဳကဳဒေတာ ဝွံ ပကောံလဝ် ဒေတာ နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် (Structured data) ကီုလေဝ်၊ ဍေံ ဟွံသ္ဂောအ် ကၠောန်ဗဒှ် လိက်ပရေင် ဝါကျ ဓမ္မတာ ဏီရ။

ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမေ ၂၀၂၀ ဂှ် လညာတ် Abstract Wikipedia ဝွံ ဒးဒုင် ပတိုန်ထ္ၜး ဇရေင် ကမ္မတဳ ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ တုဲ၊ ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၂၀၂၀ ဂှ် ကမ္မတဳ တအ် ပဒတန် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ စကၠောန် ပရေင်ကမၠောန်ဏအ် ရ။ ဍေံဒှ်အာ ပရေင်ကမၠောန် တၟိ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နူကဵု ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ကြဴနူ စပံက်လဝ် ဝဳကဳဒေတာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ တေအ် ရ။[၂]

၃။ တိုင်ဂၠံင် ကေုာံ ရန်တၟအ် အဓိက (Main Goals and Objectives)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပရေင်ကမၠောန် Abstract Wikipedia ဝွံ နွံကဵု တိုင်ဂၠံင် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပါ်ပရအ် ဉာဏ်ပညာ အလုံဂၠးကဝ်-

  • ပွမသၠးပွး နူ ပယျဵုဘာသာ (Breaking Language Barriers): လၟုဟ်မ္ဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာအင်္ဂလိက် နွံ လိက်ပရေင် ၆ ပြကောဋိကိုဋ် ပြင်င် တုဲ ဘာသာ တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံ ဆ လ္ၚီ ဟွံသေင်မ္ဂး ကိုဋ် သၟးရ။ Abstract Wikipedia ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် ညံင်ဂွံ ပကဵု လိက်ပရေင် သီုဖအိုတ် ဂွံမံက်ဂကတ် ပ္ဍဲ သီုဖအိုတ် ၃၀၀ ဘာသာ ပြင်င် ရ။
  • ပရေင်တုပ်သၟဟ် တင်နင် (Information Consistency): ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ယဝ်ရ ညးမွဲမွဲ ပြံင်လှာဲ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဘာသာအင်္ဂလိက် မ္ဂး၊ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဘာသာတၞဟ်ဟ် ဟွံပြံင်လှာဲ အလဵုအလဵု ရ။ နကဵု Abstract Wikipedia ယဝ်ရ ပလေဝ်စုတ် ဒေတာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲအဓိက မ္ဂး လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဘာသာ သီုဖအိုတ် ပြံင်လှာဲအာ မွဲစွံ ရ။
  • ပရေင်ရီုဗင် သွက် ဘာသာဍောတ်တ် (Empowering Under-resourced Languages): ဘာသာ မၞုံကဵု မၞိဟ်ဟီုဂး အောန် ညံင်ရဴ ဘာသာမန်၊ ဘာသာကရေင် တအ် ဂှ် ကလိဂွံ လိက်ပရေင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် သ္ဂောအ်မာန် ဟိုတ်နူ ဟွံဒး ကၠာဲစၠောအ် နကဵု မၞိဟ်၊ စက်ကောမ်ပျူတာ အလဵုအလဵု ဖန်ဗဒှ်ကဵု သ္ဂောအ်မာန်ရ။[၃]

၄။ သၞောတ်ဗီုပြင် ကေုာံ အင်္ဂလက္ခဏာ (Architecture and Components)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

သၞောတ်ဗီုပြင် (Architecture) အဓိက သွက် Abstract Wikipedia ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ပိ သာ် ရ-

  1. ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata): ဒှ် ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ်လဝ် တင်နင် သဇိုင် (Facts)။ ဥပမာ - "ဍုင်မတ်မလီု ဒှ် ဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန်"။ တင်နင်ဏအ်ဂှ် ဂိုင်သိပ်လဝ် နကဵု သင်္ကေတ (Items and Properties) ပ္ဍဲ ဝဳကဳဒေတာ ရ။
  2. ဝဳကဳဖင်ရှေန် (Wikifunctions): ဒှ် ပရေင်ကမၠောန် တၟိ မသ္ပဒတန် လဝ် သွက်ဂွံ ဂိုင်သိပ် "ဖင်ရှေန်" (Functions) တအ်ရ။ ဖင်ရှေန် တအ်ဂှ် ဒှ် ကောဒ် (Code) မကၠာဲစၠောအ် ဒေတာ နူ ဝဳကဳဒေတာ ညံင်ဂွံ ဒှ် ဝါကျ လိက်ပတ် ဓမ္မတာ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ တၞဟ်ဟ် ရ။
  3. ဝဳကဳပဳဒဳယာ အာပ်သတရက် (Abstract Wikipedia): ဒှ် ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ချူစုတ် လိက်ပရေင် နကဵု "အာပ်သတရက်" (Abstract representation)။ ဍေံဒှ် ညံင်ရဴ ဖရင်ဝေါက် (Framework) မပံင်ကောံ ကဏ္ဍ ၜါ လ္တူတေအ် တုဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး လိက်ပရေင် ဇရေင် ညးဗှ်လိက် တအ်ရ။[၄]

၅။ ဝဳကဳဖင်ရှေန် ကေုာံ ဝဳကဳဒေတာ (Wikifunctions and Wikidata)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သင်္ကေတ ဝဳကဳဖင်ရှေန် မဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက သွက် ပရေင်ကမၠောန် Abstract Wikipedia။

Abstract Wikipedia သ္ဂောအ်ကတဵုဒှ်မာန်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ Wikidata ကေုာံ Wikifunctions ရ။

  • Wikidata (ဝဳကဳဒေတာ): ဒှ် ဒေတာဗေ့ (Database) မသၠးပွး သွက် အလုံမွဲ လောက ဝဳကဳမဳဒဳယာ ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲ ဝဳကဳဒေတာ ဂှ် နွံ ဒေတာ (Items) ဂၠိုင်ကဵု ၁၀၀ ပြကောဋိကိုဋ် ပြင်င် ရ။ ဒေတာ တအ်ဏအ်ဝွံ ကောမ်ပျူတာ တအ် ဗှ်ကၠိုဟ်သ္ဂောအ်မာန် (Machine-readable) ရ။
  • Wikifunctions (ဝဳကဳဖင်ရှေန်): ဒှ် ဒေတာဗေ့ သွက် "ဖင်ရှေန်" တအ်ရ။ မၞိဟ်မပါလုပ် ချူလိက် တအ် သီုဖအိုတ် သ္ဂောအ်ပါလုပ်ချူ ဖင်ရှေန် ပ္ဍဲဏအ် မာန်ရ။ ဥပမာ - သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဝါကျ မဟီုဂး "X ဒှ် ဍုင်ဇၞော် Y" ဂှ်၊ မၞိဟ်ချူကောဒ် တအ် ဒးချူ ဖင်ရှေန် သွက် ဘာသာအင်္ဂလိက် (X is the capital of Y)၊ သွက် ဘာသာမန် (X ဂှ် ဒှ် ဍုင်ဇၞော် Y ရ) စသ်မပ္တံကဵု ဗီုဏအ်ရ။

Wikifunctions ဝွံ ဟွံသေင် ဆ သွက် Abstract Wikipedia မွဲဓဝ်၊ ဍေံဝွံ သ္ဂောအ်ပါလုပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် သ္အာင် တၞဟ်ဟ် လေဝ် မာန်ရ (ဥပမာ - ကၠောန် ပရေင်တွက် သင်္ချာ၊ ပရေင်စမ်ၜတ် ဒေတာ တအ်)။

၆။ ဗီုပြင်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲဘာသာ (Workflow and Language Generation)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဗီုပြင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လိက်ပရေင် မွဲ ပ္ဍဲကဵု Abstract Wikipedia ဂှ် နွံ ဗီုဏအ်ရ-

  1. ပွမချူ အာပ်သတရက် (Creating the Abstract): မၞိဟ်ချူလိက် မွဲတၠ သၠုင်ပတိုန် "အာပ်သတရက်" မွဲ။ အာပ်သတရက် ဂှ် ဟွံချူ နကဵု လိက် ဓမ္မတာ၊ ချူ နကဵု ကောဒ် ဒေတာ ညံင်ရဴ - `Instance_of (San_Francisco, City)` ကေုာံ `Located_in (San_Francisco, California)`။
  2. ပွမစကာ ဖင်ရှေန် (Applying Functions): စက်ကောမ်ပျူတာ ကေတ် အာပ်သတရက် ဂှ် တုဲ ပလံင်ဏာ ဇရေင် Wikifunctions ရ။
  3. ပွမဖန်ဗဒှ် လိက် (Natural Language Generation - NLG): Wikifunctions စကာ ဖင်ရှေန် ကေုာံ သဒ္ဒါ (Grammar) သွက် ဘာသာ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် (ဥပမာ- ဘာသာမန်) တုဲ ကၠောန်ပတိတ် ဝါကျ ဓမ္မတာ ရ။
  4. ပွမထ္ၜးပျး (Rendering): လိက်ပရေင် မကၠောန်ပတိတ်လဝ်ဂှ် ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲ လ္တူ မုက်လိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာမန် နဒဒှ် လိက်ပရေင် ဓမ္မတာ မွဲရ။[၅]

၇။ တဲခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ်မာန် (Advantages and Potential Impact)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပရေင်ကမၠောန် Abstract Wikipedia ဝွံ နွံကဵု တဲခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမဂၠိုင် သွက် လောက ဝဳကဳမဳဒဳယာ-

  • ပရေင်တုပ်သၟဟ် တင်နင် (Universal Consistency): ယဝ်ရ တင်နင် (Fact) မွဲ ပြံင်လှာဲအာ (ဥပမာ- သမ္မတ တၟိ တိုန်) မ္ဂး၊ ဆ ပလေဝ်စုတ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳဒေတာ မွဲဒၞာဲဓဝ်မ္ဂး၊ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ သီု ၃၀၀ ဘာသာ ပြင်င် ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ အလဵုအလဵု ရ။ ဍေံဝွံ ဖ္ဍိုတ်ကဵု အခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန် လိက် ပ္ဍဲ ဘာသာ သီုဖအိုတ် ရ။
  • ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွက် ဘာသာဍောတ်တ်: ဘာသာ ညံင်ရဴ မန်၊ ခမေန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာ အာဖရိက တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ချူလိက် အောန်တုဲ လိက်ပရေင် အောန်ဒၟံင်ရ။ နကဵု Abstract Wikipedia မ္ဂး၊ ဘာသာ တအ်ဏအ် ဂွံအခေါင် ကလိဂွံ လိက်ပရေင် ပရေင်ပညာ တုပ်ပ် ကု ဘာသာ အင်္ဂလိက် သ္ဂောအ်မာန်ရ။
  • ပရေင်ပါလုပ် လ္တူ ပယျဵုဘာသာ: မၞိဟ်မဟီု ဘာသာ ရုရှ မွဲတၠ ချူပတိုန် တင်နင် ပ္ဍဲ အာပ်သတရက် မ္ဂး၊ မၞိဟ်မဟီု ဘာသာ အာရပ် မွဲတၠ သ္ဂောအ်ဗှ်ကေတ် တင်နင် ဂှ် နကဵု ဘာသာ အာရပ် အလဵုအလဵု မာန်ရ။

၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး (Challenges and Criticisms)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ၜိုန်ရ နွံကဵု တဲခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ သီု ဆဵုဂဗဒၟံင် အခက်အခုဲ ကေုာံ တင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-

  • အခက်အခုဲ သဒ္ဒါ ကေုာံ လိက်ပတ် (Linguistic Complexity): ဘာသာ အလုံဂၠးတိ သီုဖအိုတ် နွံ သၞောတ် သဒ္ဒါ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ။ ဥပမာ - ဘာသာလ္ၚဵု နွံ လိင် (Gender)၊ ကိန်း (Plurality)၊ ကေုာံ ဝိဘတ် (Cases) မသၠုင်လောန်ရ။ သွက်ဂွံ ချူ ကောဒ် ဖင်ရှေန် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု သဒ္ဒါ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် မဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမလောန် ရ။
  • လညာတ် ယေန်သၞာင် (Cultural Nuances): လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ဟွံသေင် ဆ တင်နင် (Facts) သၟး၊ ဍေံ သီုနွံကဵု လညာတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင် ဒေသ ရ။ ယဝ်ရ စကာ အာပ်သတရက် သၟးမ္ဂး လိက်ပရေင် တအ်ဂှ် ဒှ်အာ "စက်စက်" (Robotic) တုဲ ဟွံမဲ ကု ရှ်သာ ယေန်သၞာင် ဒေသ ရ သာ်ဝွံ ညးလ္ၚဵု ပါ်ပါဲ အိုတ်ရ။[၆]
  • ပရေင်မံင်လ္ပာ်မွဲ (Bias in Structured Data): ဝဳကဳဒေတာ ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ပကောံလဝ် တင်နင် နူကဵု ဒေသ ဥရဝ်ပ ကေုာံ အမေရိကာန် ရ။ ယဝ်ရ သဇိုင် တင်နင် ဂှ် နွံ ပရေင်မံင်လ္ပာ်မွဲ (Bias) မ္ဂး လိက်ပရေင် မပတိတ်နင် တအ် သီုဖအိုတ် လေဝ် နွံ ပရေင်မံင်လ္ပာ်မွဲ ကီုရ။

၉။ ပရေင်ပါလုပ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Community and Participation)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

Abstract Wikipedia ကေုာံ Wikifunctions တအ်ဂှ် ညံင်ရဴ ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ တၞဟ်ဟ် ကီု၊ သၠးပွးလဝ် သွက် မၞိဟ်အလုံဂၠးကဝ် ညံင်ဂွံ ပါလုပ် ပလေဝ်ဒါန် ကေုာံ ချူစုတ် သ္ဂောအ်မာန်ရ။

  • မၞိဟ်ချူ ဖင်ရှေန် (Function Builders): ညးမၞုံကဵု ဉာဏ်ပညာ လ္ပာ် ကောမ်ပျူတာ (Coding) ဟွံသေင်မ္ဂး သဒ္ဒါဘာသာ (Linguistics) တအ် သ္ဂောအ်ပါလုပ် ချူ ဖင်ရှေန် ပ္ဍဲ Wikifunctions မာန်ရ။
  • မၞိဟ်ချူ အာပ်သတရက် (Abstract Creators): မၞိဟ်မချူ လိက်ပရေင် တအ်ဂှ် ဟွံဒး တီ ကောဒ် (Code) ခက်ခက်ခုဲခုဲ ရ။ ညးတအ် သ္ဂောအ်ပါလုပ်စကာ ကိရိယာ မၞုံကဵု ဗီုပြင် လောဲသွာ (Visual Editor) သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် အာပ်သတရက် သွက် လိက်ပရေင် မာန်ရ။
  • ဂကောံမၞိဟ် ဘာသာ (Language Communities): ဂကောံမၞိဟ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာအသီးသီး (ဥပမာ- ဂကောံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်) တအ် နွံ အခေါင် ရုဲစှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် မိက်ဂွံ စကာ လိက်ပရေင် နူ Abstract Wikipedia ဟွံသေင်မ္ဂး မိက်ဂွံ စွံလဝ် လိက်ပရေင် မချူလဝ် နကဵု တဲ ဇကုသၟး ရ။[၇]

၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future and Development)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်ကမၠောန် Abstract Wikipedia ကေုာံ Wikifunctions ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ကဆံင် မစကၠောန် (Development stage) ဏီရ။ ဝဳကဳဖင်ရှေန် (Wikifunctions) ဂှ် စပံက်လဝ် တရားဝင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ တုဲ မၞိဟ်တအ် စချူ ဖင်ရှေန် ဍောတ်တ် တအ် အိုတ်ရ။

အနာဂတ်မ္ဂး ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ Abstract Wikipedia ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓမ္မတာ သီုဖအိုတ် ရ။ လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု တင်နင် သဇိုင် (ဥပမာ- ပရူ ဍုင်၊ ပရူ မၞိဟ်၊ ပရူ တၞံဆု) တအ်ဂှ် အာပ်သတရက် စကၠောန်ပတိတ်ကဵု အလဵုအလဵု ကၠာတုဲ၊ လိက်ပရေင် မခက်ခုဲ (ဥပမာ- ဝေင်ပၞာန်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဒဿန) တအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဆက်ချူအာ နကဵု လိက် ဓမ္မတာ ဒှ်မာန်ရ။ ပရေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မဇၞော်အိုတ် မွဲ သွက် လောက ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ် စှ်သၞာံ ဂတဏအ် ရ။[၈]

နိဿဲ (References)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
  1. ↑ Vrandečić, Denny (2020). "Architecture for a multilingual Wikipedia". arXiv preprint arXiv:2004.04733.
  2. ↑ Wikimedia Foundation (2020-07-02). Abstract Wikipedia/Resolution.
  3. ↑ Haugen၊ Patric။ "Abstract Wikipedia: A new project to create a language-independent Wikipedia"၊ Diff Wikimedia၊ 2021-08-16။[permanent dead link]
  4. ↑ Wikifunctions.
  5. ↑ Lua error in မဝ်ဂျူ:Citation/CS1 at line 828: Argument map not defined for this variable: ArticleNumber.
  6. ↑ Hecht, Brent (2020). The risks of Abstract Wikipedia.[permanent dead link]
  7. ↑ Wikimedia Foundation (2023). Abstract Wikipedia/Community.
  8. ↑ Perez, Sarah (2020-07-03). Wikimedia Foundation’s new ‘Abstract Wikipedia’ will translate articles globally.[permanent dead link]
  9. Vrandečić, Denny (2020). "Architecture for a multilingual Wikipedia". arXiv preprint arXiv:2004.04733.
  10. Wikimedia Foundation (2020-07-02). Abstract Wikipedia/Resolution.
  11. Haugen၊ Patric။ "Abstract Wikipedia: A new project to create a language-independent Wikipedia"၊ Diff Wikimedia၊ 2021-08-16။[permanent dead link]
  12. Wikifunctions.
  13. Lua error in မဝ်ဂျူ:Citation/CS1 at line 828: Argument map not defined for this variable: ArticleNumber.
  14. Hecht, Brent (2020). The risks of Abstract Wikipedia.[permanent dead link]
  15. Wikimedia Foundation (2023). Abstract Wikipedia/Community.
  16. Perez, Sarah (2020-07-03). Wikimedia Foundation’s new ‘Abstract Wikipedia’ will translate articles globally.[permanent dead link]
  17. Vrandečić, Denny (2014). "Wikidata: a free collaborative knowledgebase". Communications of the ACM 57 (10): 78–85. doi:10.1145/2629489.
  18. Harrison၊ Stephen။ "Wikipedia Is Trying to Transcend the Limits of Human Language"၊ Slate Magazine၊ 2021-09-01။[permanent dead link]
နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Vrandečić2020" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WMF_Board" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Haugen2021" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Wikifunctions" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Vrandečić2021" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Hecht2020" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "MetaCommunity" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "TechCrunch2020" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Vrandečić2014" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WikipediaSignpost" defined in <references> is not used in prior text.
ကလေင်ကေတ်လဝ် နူ "https://mnw.wikipedia.org/w/index.php?title=ဝဳကဳပဳဒဳယာ_အာပ်သတရက်&oldid=55696"