ဝဳတာမေန် B7
ဝဳတာမေန် B7 (အၚ်္ဂလိက်: Vitamin B7) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု ဓါတုဗေဒ မကော်စ ဗိုင်အဝ်တေန် (အၚ်္ဂလိက်: Biotin) ကေုာံ ပ္ဍဲ အတိတ် တေအ် မကော်စ ဝဳတာမေန် H (Vitamin H) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ ဝဳတာမေန် မလေင် ပ္ဍဲ ဍာ် (Water-soluble vitamin) မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ဝဳတာမေန် B (B-complex) ရ။ ဝဳတာမေန် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် လၟေင် ကမၠောန် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇဳဝ (Metabolism) ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် တအ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဓါတ် ကၠေင် (Fatty acids)၊ ဂလူကဝ် (Glucose) ကေုာံ အမဳနဝ် အက်သေတ် (Amino acids) တအ် ရ။[၁]
ၜိုန်ရ ဓါတ် ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ ဇကု ပိုယ် ဖန်ဗဒှ် ကေတ်တ် ဟွံမာန် ကီုလေဝ်၊ စၟ ဗက်တဳရဳယျာ ပ္ဍဲ ကြုတ် (Intestinal bacteria) တအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဍေဟ် ညိည တုဲ ပိုယ် ကလိဂွံ နူကဵု စၞအဟာရ ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု ခၟာဲ၊ ကၠေင် ကတေင်၊ ကေုာံ သတ်ဆု သတ်ဒုန် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဝဳတာမေန် B7 နကဵု လညာတ် ဇဳဝဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗိုင်အဝ်တေန် (Biotin) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဝဳတာမေန် သဇိုင် မွဲ မနွံပၟိက် ဗွဲမလောန် သွက် ဂျိုင်သှ်ေ တန်တဴ ဇဳဝ အလုံအိုတ်သီု ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကဝ်-အေန်ဇြာင် (Coenzyme) မွဲ သွက် အေန်ဇြာင် မကော်စ ကာဗံက်သဳလေတ် (Carboxylases) တအ် ရ။
ယၟု တြေံ မကော်စ ဝဳတာမေန် H ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ် ဂျာမနဳ "Haar und Haut" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သော် ကေုာံ စၞာံ" ဟိုတ်နူကဵု ဓါတ် ဏအ်ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ထတ်ယုက် သော် ကေုာံ စၞာံ မၞိဟ် တအ် ရ။ နကဵု လညာတ် သိပ္ပံ မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် ဝဳတာမေန် B7 တုဲ ဒှ် ဓါတ် မဟွံမာန် တန်သိပ် ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် လအ်လ (ဍာ် ဆီ ပါတိတ် အာ နူ ဏင်) ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဂၠာဲဆဵု ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ စတင် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၇ အခိင် တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ညးမနွံယၟု မာဂရက် ဘဝ်သ် (Margaret Boas) မလ္ၚတ် ဆဵု ယဲ "Egg-white injury" (ယဲ ဟိုတ်နူ စ ခၟာဲ ဍာ် ဟွံစိန်) ပ္ဍဲ ကၞိ တအ် ရ။ ကၞိ မစ ဆ ခၟာဲ ဍာ် သက်သက် ဂှ် စၞာံ လီုလာ် ကေုာံ သော် ပြဟ် အာ ရ。[၂]
လက္ကရဴ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် တၠပညာ ဂျောတ်ဂျဳ (Paul György) ဂၠာဲ ဆဵု ဓါတ် မွဲ မမာန် လွဳ ယဲ ဏအ် တုဲ ကဵု လဝ် ယၟု ဝဳတာမေန် H ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် တုပ်ပ် ဂှ်၊ တၠပညာ တၞဟ် တအ် လေဝ် ဂၠာဲ ဆဵု ဓါတ် "Coenzyme R" သွက် ဗက်တဳရဳယျာ ရ။ ကၞောတ်တဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ်၊ ညးတအ် ပတန် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ဓါတ် တအ် ဏအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒှ် ဓါတ် မွဲ ဓဝ် မကော်စ ဗိုင်အဝ်တေန် (Biotin) ရ။
၃။ လဒက်ပတန် ဓါတုဗေဒ (Chemical Structure and Properties)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု လညာတ် ဓါတုဗေဒ မ္ဂး ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ ဒှ် ဓါတ် ကံမ်ပံင် အော်ဂဲနစ် (Organic compound) မနွံကဵု ဖော်မျူလာ ဓါတု $C_{10}H_{16}N_{2}O_{3}S$ ရ။
လဒက်ပတန် ဍေဟ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု -
- ကွင်း Ureido (Ureido ring) မဆက်စပ် ကု
- ကွင်း Tetrahydrothiophene (Tetrahydrothiophene ring)
- ကေုာံ တၞုင် Valeric acid (Valeric acid substituent) မွဲ ရ။
ဍေဟ်ဝွံ နွံကဵု ဓါတ် ကာဗောန် မဟွံညဳသၟဟ် (Chiral centers) ၃ တၞုင် တုဲ နွံကဵု ဗီုပြင် ဓါတု ၈ သာ် (Stereoisomers)၊ ဆဂး ဆ D-(+)-biotin မွဲ ဓဝ် ဟေင် မနွံကဵု အစောံသတ္တိ ဇဳဝဗေဒ သွက် သဘာဝ (Biologically active) ရ။
၄။ ကမၠောန် ဇဳဝဗေဒ (Biological Functions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကဝ်-အေန်ဇြာင် အဓိက သွက် အေန်ဇြာင် ၅ သာ် ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် မၞိဟ် ရ -[၃]
- Acetyl-CoA carboxylase I & II: ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဓါတ် ကၠေင် (Fatty acid synthesis)။
- Pyruvate carboxylase: ပါလုပ် ပ္ဍဲ လၟေင် ကမၠောန် ခၞံဗဒှ် ဂလူကဝ် တၟိ (Gluconeogenesis) မကဵု ဒြဟတ် ကု ခန္ဓာကိုယ်။
- Methylcrotonyl-CoA carboxylase: သွက်ဂွံ သရိုဟ် ပလီု အမဳနဝ် အက်သေတ် လျူသေန် (Leucine)။
- Propionyl-CoA carboxylase: ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒြဟတ် နူကဵု ကၠေင် ကေုာံ ပရဝ်တေန် လ္ၚဵု တအ်။
ပါဲနူဂှ် တုဲ ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ သီု ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဂျီန် (Gene expression) ပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် (Cells) တအ် နကဵု လၟေင် ကမၠောန် Biotinylation လတူ ပရဝ်တေန် Histones ရ။
၅။ စၞအဟာရ ကေုာံ တမ်ရိုဟ် (Dietary Sources)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝဳတာမေန် B7 ဝွံ ဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲ စၞစ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
| ဂကူ စၞစ | လၟိဟ် ဗိုင်အဝ်တေန် (ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဂရာမ်) | တင်စၟတ် |
|---|---|---|
| ကၠေင် ကတေင် (Beef liver) | ၃၀ - ၄၀ မိုက်ခရဝ်ဂရာမ် (mcg) | ဒှ် စၞ မနွံကဵု ဓါတ် ဏအ် ဂၠိုင်အိုတ် ရ။ |
| ခၟာဲ စိန် (Cooked egg) | ၁၀ - ၁၅ mcg | ခၟာဲ ဍာ် ဂှ် ပလီု ဓါတ် ဏအ် (ဟိုတ်နူ Avidin)။ |
| က သာမောန် (Salmon) | ၅ - ၆ mcg | မနွံကဵု ဓါတ် ကၠေင် ခိုဟ် သီုဖအိုတ်။ |
| သတ် ဗ္ၜိုတ် (Avocado) | ၃ - ၄ mcg | စၞ သဘာဝ မကဵု ဓါတ် ဝဳတာမေန် နာနာ။ |
| သတ်ဆု သတ်ဒုန် (Nuts/Seeds) | ၂ - ၅ mcg | မပ္တံကဵု ထပှ်ေ၊ သတ် ဗာဒံ တအ်။ |
၆။ ပရေင်ယောန်သၞေင် ဝဳတာမေန် (Biotin Deficiency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယဲ ဓါတ် ဗိုင်အဝ်တေန် ယအ် (Biotin deficiency) ဝွံ ကတဵုဒှ် အောန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ မၞိဟ် ဓမ္မတာ ဟိုတ်နူကဵု ဍေဟ် နွံ ပ္ဍဲ စၞစ ဂၠိုင် တုဲ စၟ ပ္ဍဲ ကြုတ် လေဝ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဍေဟ် မာန် ရ။
ဆဂး ဍေဟ် မာန် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ တအ် ဏအ် -
- စ ခၟာဲ ဍာ် (Raw egg whites) လအ်လ (ဟိုတ်နူ ပရဝ်တေန် Avidin ရပ် ကေတ် ဗိုင်အဝ်တေန် တုဲ ခန္ဓာကိုယ် ကေတ် စ ဟွံဂွံ)။
- မၞိဟ် ယဲ ကြုတ် လီု (IBD) မဟွံမာန် ဇြောတ် ကေတ် အဟာရ။
- မိ ယိုက်ဂၠေင် သန္ဓိ (Pregnancy) လ္ၚဵု တအ် ဒးဒုင် ဓါတ် ယအ် ညိည မာန်။
လက္ခဏာ ယဲ ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု သော် ပြဟ် (Alopecia)၊ စၞာံ ယဲ ကေုာံ ယဲ ဍာဲ ပ္ဍဲ မတ် နှာခေါင်း (Red, scaly rash)၊ လဟီု ဇြိုင်၊ တုဲ ယဲ စိုတ် ဍိုန်လျ (Depression) တအ် ရ။
၇။ ပရေင်သုင်စောဲ သွက် ထတ်ယုက် (Health Uses and Supplements)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လၟုဟ်မ္ဂး ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ ဒှ် ဂဥုဲ ထံက်ပင် (Supplements) မဒယှ်တဴ ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ပခိုဟ် ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် သော် (Hair)၊ စၞာံ (Skin) ကေုာံ သၞေမ်တဲ (Nails) ရ။[၄]
ၜိုန်ရ ကမ္ပဏဳ ဂဥုဲ တအ် လလောင်တြး ဒၟံင် ကီုလေဝ်၊ သက်သဳ သိပ္ပံ ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် သွက်ဂွံ ထံက်ဂလာန် ဒဒှ်ရ စ ဗိုင်အဝ်တေန် ဂၠိုင်င် မ္ဂး သော် တိုန် ခိုဟ် ဂှ် ဟွံမဲ ဏီ ရ (ပါဲနူ မၞိဟ် မနွံကဵု ယဲ ဓါတ် ယအ် ဇေတ်တ်)။ လညာတ် ဇဳဝဗေဒ မ္ဂး ဓါတ် မစ လောန် အာ နူ ပၟိက် ဂှ် ခန္ဓာကိုယ် ပတိတ် ထောအ် နကဵု ဏင် သီုဖအိုတ် ရ။
၈။ ပရေင်စိုပ် ဓါတ် ကေုာံ တင်ကဵုသတိ (Toxicity and Interactions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ ဟွံမဲ ကဵု ဓါတ် ဂျိ (Non-toxic) ရ။ အလဵုအသဳ ထတ်ယုက် တအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ လဝ် ကဆံင် အန္တရာယ် သၠုင်အိုတ် (Upper Limit) ဏီ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်စ ဓါတ် ဏအ် ဂၠိုင် အာ ကီုလေဝ် ဟွံကဵု အန္တရာယ် လတူ ခန္ဓာကိုယ် ร.
ဆဂး တင်ကဵုသတိ အဓိက အိုတ် ဂှ်၊ ပရေင်စ ဗိုင်အဝ်တေန် လၟိဟ် ဇၞော် (High dose) ဂှ် မာန် ပလီု သွဟ် စမ်ၜတ် ဆီ (Lab test interference) ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ စမ်ၜတ် ဓါတ် သိုင်းရွိုက် (Thyroid tests) ကေုာံ ဓါတ် ဂြိုဟ် တအ် ဂှ် ဍေဟ် ကဵု သွဟ် ယောန်မှာ (False positive/negative) မာန် ဗွဲမလောန် တုဲ အစာသဝ် တအ် ဒးကဵု သတိ ကု ညးယဲ လၟိုန် ရ။
၉။ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် အဟာရ (Dietary Recommendations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံ ထတ်ယုက် ဂၠးတိ (WHO) ကေုာံ ဌာန သုတေသန အဟာရ တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် လၟိဟ် ဓါတ် ဝဳတာမေန် B7 မဒး စ ပ္ဍဲ မွဲ တ္ၚဲ (Adequate Intake - AI) အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -[၅]
- ကောန်ၚာ် (၁ - ၃ သၞာံ): ၈ mcg / တ္ၚဲ
- ကောန်ၚာ် (၄ - ၈ သၞာံ): ၁၂ mcg / တ္ၚဲ
- ကောန်ၚာ် (၉ - ၁၃ သၞာံ): ၂၀ mcg / တ္ၚဲ
- မၞိဟ် ဇၞော် (၁၉ သၞာံ လတူ): ၃၀ mcg / တ္ၚဲ
- မိ ယိုက်ဂၠေင် သန္ဓိ (Pregnant women): ၃၀ mcg / တ္ၚဲ
- မိ ကဵု တှ် ကောန် (Lactating women): ၃၅ mcg / တ္ၚဲ
၁၀။ ပရေင်သုတေသန အနာဂတ် (Future Research)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု အနာဂတ်၊ သုတေသန လတူ ဗိုင်အဝ်တေန် ဝွံ ဆက် စွံ အာရီု လတူ ပရေင်ဆက်စပ် ဍေဟ် ကု ယဲ ဇၞော်ဇၞော် ဂမၠိုင် ရ။
တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် ဒၟံင် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် ဗိုင်အဝ်တေန် ဗွဲမသၠုင် (High-dose biotin therapy) ဂှ် မာန် ရီုဗင် လွဳ ယဲ မကော်စ Multiple Sclerosis (MS) မဒှ် ယဲ ကတေင် အာရီု လီုလာ် ဟာ ဂှ် ရ။ တုဲပၠန်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဗိုင်အဝ်တေန် ထိင်ဒဝ် ဂျီန် (Epigenetics) ပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် မၞိဟ် ဂှ်လေဝ် ဒှ် ကဏ္ဍ သုတေသန တၟိ မွဲ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ယဲ ကေန်သာ (Cancer) တအ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Zempleni, J. (2012). Biotin, 10th, Wiley-Blackwell, 359-374။
- ↑ Mock, D. M. (2017). "Biotin: From Nutrition to Therapeutics". The Journal of Nutrition 147 (8): 1487-1492.
- ↑ Pacheco-Alvarez, D. (2002). "Biotin in metabolism and its relationship to human disease". Archives of Medical Research 33 (5): 439-447.
- ↑ Patel, D. P. (2017). "A Review of the Use of Biotin for Hair Loss". Skin Appendage Disorders 3 (3): 166-169.
- ↑ Institute of Medicine (1998). Dietary Reference Intakes for Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline. National Academies Press, 374-389။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဝဳတာမေန် (Vitamin)
- ဇဳဝဗေဒ (Biology)
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇဳဝ (Metabolism)
- ဓါတုဗေဒ (Chemistry)