ဝၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာမန်
ဝၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာမန် (အၚ်္ဂလိက်: History of Mon Buddhism) ဝွံ ဒှ်ဝၚ်မလ္ၚတ်ပရူပွမစိုပ်ကၠုၚ်၊ ပွမဒက်ပတန် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ်တိုန် သာသနာကျာ်တြဲ ပ္ဍဲဂကူမန် ကေုာံ ဒေသသုဝဏ္ဏဘူမိရ။ ဂကူမန်ဝွံ ဒုၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ်ဂကူမဒုၚ်တဲ သာသနာထေရဝါဒ ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒေသအာရှအဂၞဲရ။[၁]
ကဆံၚ်ဝၚ်အဓိကဂမၠိုၚ် (Key Historical Eras)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. ခေတ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (Era of Suwannaphum): အတိုၚ်ဗၟံက်ထ္ၜး ပ္ဍဲလိက်သာသနာဝၚ်မ္ဂး ဗွဲကြဴနူ တတိယသၚ်္ဃာယနာ၊ သၟိၚ်အသောက စေလဝ် **သောဏထေရ်** ကေုာံ **ဥတ္တရထေရ်** အာစိုပ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (ဗွဲတၟေၚ် ဍုၚ်သဓီု) သွက်ဂွံပတန်သာသနာရ။
၂. ခေတ်ဒွါရဝတဳ (Dvaravati Period): ပ္ဍဲဒေသဂၠးတိသေံခေတ်ဏအ်၊ ဂကူမန်တအ် ဒက်ပတန်လဝ်ဍုၚ်တုဲ ဗုဒ္ဓဘာသာထေရဝါဒ ဇၞော်မောဝ်ဗွဲမလောန်။ သက်သဳမပ္တံ တၟအ်သိမ္မာဓမ္မစက် ကေုာံ ရုပ်ကျာ်တြဲဂမၠိုၚ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ မန်တအ် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုသာသနာ ဗွဲမခိုၚ်ကၠိုက်ရ။
၃. ခေတ်ဟံသာဝတဳ (Hanthawaddy Period): ပ္ဍဲခေတ်သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ၊ ညးစဳရေၚ်ကဵု ပွမကလေၚ်ပ္တန်သာသနာ (Kalyani Sima) နကဵုပွမဗလးခမဳမန်အာစိုပ် သဳရိလၚ်္ကာ သွက်ဂွံကလိဂွံသိမ္မာ ကေုာံ ဥပသမ္ပဒ မစိုပ်ကဵုသၞောတ်ဝိနဲဇေတ်ဇေတ်ရ။
လက္ခဏာတၟေၚ် ဗုဒ္ဓဘာသာမန် (Unique Characteristics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Mon Sangha (သၚ်မန်): နွံကဵုသၞောတ်အုပ်ဓုပ်၊ ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်မတၟေၚ် (ဥပမာ- ပွမလ္ၚတ်လိက်ပတ်ပါဠိ-မန်)။
- Mon Literature (လိက်ပတ်မန်): လိက်သၠပတ်မန်ဂမၠိုၚ် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဓဝ်ကျာ်တြဲတုဲ ပြံၚ်လှာဲအာအစိုပ် ဘဝမၞိဟ်မန်အလုံမွဲရ။
- State Power: အဆက်အစပ်အကြား သာသနာ ကေုာံ အဝဲဍုၚ် (Relationship between Sangha and State) မဒှ်ပရူကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဝၚ်မန်ရ။
အဆက်အစပ်ကဵု ဝၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာမန်ဝွံ ဒှ်အစိတ်အပိုင်းမပြေၚ်စိုတ်မွဲ ပ္ဍဲ ဝၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂၠးကဝ် ဟိုတ်နူဍေံဒှ်တံမူလ သာသနာထေရဝါဒ ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ တုဲပြးဇးအာအစိုပ် ဂကူဗမာ၊ ဂကူသေံ ကေုာံ ဂကူတၞဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Halliday, R. (2026). "The Mons of Burma and Thailand". Mon Cultural Section.