ဝၚ်အရှာံဘာရာမညနိကာယဘာကံပလိုၚ် ဗွဲခမၞောန်

ဘာရာမညနိကာယ ဘာကံပလိုၚ်
တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်
ဒတန်	ကွာန်ကံပလိုၚ်
မဆေင်စပ် ကုဘာသာ	ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဗိသုကာ
မစိုပ်ဒတုဲ	သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၁၃၅

ဘာရာမညနိကာယ ဘာကံပလိုၚ် (ဝါ) ဘာကံပလိုၚ် ဝွံ ဒှ်ဘာလကျာ်မန် မလုပ်လၟိဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယတုဲ၊ နွံတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲကွာန်ကံပလိုၚ်ရ။ ဘာဝွံ သိုၚ်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲဗမံက်အုံကွာန်ပ္ဍဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၃၅) တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး အာယုက်အရှာံဘာ စိုပ်အာ (၂၄၈) သၞာံရ။ လုကဴ အာယုက် (၂၄၈) သၞာံဏံ၊ နွံပိုန်ကျာ်ဇၞော် မမၚ်မွဲကၠုၚ်ဘာဝွံ နွံအာ (၈) အဆက်ရ။

လၟေၚ်ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန်ဘာဂမၠိုၚ်

စတမ်နူ သက္ကရာဇ် (၁၁၃၅) တုဲ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မဂ္ဇံဘာ နွံပိုန် ပ္ဍဲအရှာံဘာကံပလိုၚ် (၈) အဆက်ဂှ် နွံအတိုၚ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

၁။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာညာဏတေဇော (၁၁၃၅ - ၁၁၅၉)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာညာဏတေဇော (ကျာ်ဇၞော်မန်သေံ) ဝွံ ဒှ်ညးမသိုၚ်ပတန်လဝ် ဘာကံပလိုၚ် အလန်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးသီုကဵု ခမဳကောန်ကွးဗွက်ကြဴညးမွဲဇကု (ခမဳမန်သေံ ညးၜါဇကု) ပြံၚ်လုပ်ကၠုၚ် နူကံသီတုဲ ပတန်လဝ်ဘာ ပ္ဍဲအရှာံဏအ်ရ။ အခိၚ်တေံ ညးကော်ခဴစ "ဘာတၟိ" ရ။ ခမဳကောန်ကွးညးမွဲဇကုဂှ် ပတန်ဂွံဘာပိသၞာံတုဲ ကတဵုဒှ်ယဲဇွဟ်တုဲ ပဝ်အာရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာမန်သေံဝွံ ယိုက်ဂၠေၚ်ပတန်သာသနာ ပွိုၚ် (၂၄) သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၅၉)၊ အာယုက် (၆၅) သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၂။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိသုဒ္ဓါစာရော (၁၁၅၉ - ၁၁၈၅)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာညာဏတေဇော စဴအာသွဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ (၁၁၅၉) ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိသုဒ္ဓါစာရော ဆက်ဒှ် နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာရ။ ညးဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ပွိုၚ် (၂၆) သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၈၅)၊ အာယုက် (၅၇) သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၃။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာကလျာဏဝံသ (၁၁၈၆ - ၁၂၂၄)

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၈၆) သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာကလျာဏဝံသ ဆက်ဒှ် နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာပၠန်ရ။ ညးယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် နွံပိုန် ပွိုၚ် (၃၈) သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၂၄)၊ အာယုက် (၆၉) သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၄။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတေဇ (၁၂၂၄ - ၁၂၅၉)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာတေဇ (ညးမဂွံယၟု ကျာ်ဇၞော်ကရံက်) ဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၂၄) ရ။ ညးဒှ် နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာ ပွိုၚ် (၃၅) သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၅၉)၊ အာယုက် (၇၂) သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၅။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပုပ္ဖ (၁၂၅၉ - ၁၃၀၁)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာပုပ္ဖ (ကျာ်ဇၞော်ဗအ်) ဝွံ ဆက်မၚ်မွဲအာဘာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၅၉) ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်ညး သၞာံ (၁၂၈၀) ဂှ် နိမန်ဖျဴနၚ် တၠဂုဏ်အ္စာဝါယမ တုဲ၊ ပံက်လဝ် တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲကွာန်ကံပလိုၚ်ရ။ ပံက်တိုက်လိက်ဂွံ ပွိုၚ် (၅) သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ (၁၂၈၅) ဂှ် ဒါယကာ ကွာန်ခလံက်ခပြုတံ က္ညနိမန်ဏာ တၠဂုဏ်အ္စာဝါယမ သွက်ဂွံဒှ် နွံပိုန် ဘာခလံက်ခပြု (ဘာတၟိ) ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပုပ္ဖဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ပွိုၚ် (၄၂) သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၀၁)၊ အာယုက် (၇၈) သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၆။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥတ္တမာရမ္ဘ (၁၃၀၂ - ၁၃၄۸)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥတ္တမာရမ္ဘ (ကျာ်ဇၞော်ဘာကျာ်ဍုၚ်) ဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၀၂) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ညးမၞုံကဵု စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ၊ ဘာသာ၊ သာသနာ သကာတ်မြဟ်မွဲတုဲ ယၟုဒယှ်တမ္ညဝ်မံၚ်ရ။

• ပရေၚ်ပါဲဒဴ (၁၃၁၀): ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၁၀) ဗၟာစံၚ်ကွာန်တူ ဘာတူအာတုဲ ညးဒးပါဲဒဴအာ ဌာန်ဂြိပ် ပ္ဍဲကွာန်ကျာ်ဍုၚ် ပွိုၚ် (၁၅) သၞာံရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးပတန်ဘာ ပ္ဍဲဌာန်ဂြိပ်ဂှ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ် ကော်ခဴစညး "ကျာ်ဇၞော်ဘာကျာ်ဍုၚ်" ရ။
• ပရေၚ်ကလေၚ်စဴ (၁၃၂၅): ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၂၅) ညးကလေၚ်စဴစိုပ် ဂ္ဇံဘာကံပလိုၚ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ညးဟွံမွဲဂှ် တၠဂုဏ်ဇၞော်ဇောတိပါလ (ဘာထဝ်) ဒှ်ညးသိုၚ်ဘာမၚ်မွဲလဝ်ရ။

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပတန်သာသနာ ပွိုၚ် (၄၆) သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၄၈)၊ အာယုက် (၈၁) သၞာံ၊ ဝှ် (၆၂) ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၇။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဇောတိပါလ (၁၃၄၈ - ၁၃၅၈)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဇောတိပါလ (ကျာ်ဇၞော်ဘာထဝ်) ဝွံ ဆက်မၚ်မွဲအာဘာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၄၈) ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်ညးဝွံ ညးသိုၚ်ဘာ၊ သိုၚ်ဘုတ်၊ သိုၚ်ဒဒန်၊ ပတန်ကျာ်နာနာသာ်တုဲ လွဳပရာဂ္စာန်ကၠောန်ကၠုၚ် သွက်ဌာန်၊ သွက်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်သာသနာ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၅၈)၊ အာယုက် (၇၇) သၞာံ၊ ဝှ် (၅၇) ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

၈။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေတုမာလာ (၁၃၅၈ - လၟုဟ်)

ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေတုမာလာ ဝွံ ဆက်ဒှ် နွံပိုန်ဘာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၅၈) တုဲ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ဆက်မၚ်မွဲဒၟံၚ်ရ။ ညးဝွံ စိုတ်ထတ်ဇြဟတ်ဇၞော် လ္တူပရေၚ်ဂကူ၊ ဘာသာ ကေုာံ သာသနာ ဗွဲမလောန်ရ။

• ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ကောန်ဂကူ: စပ်ကဵု ပရေၚ်ပညာ ကောန်ဂကူမ္ဂး ညးရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ် ဟွံမဲကဵု အခိၚ်ဇူတုဲ ကမၠောန်ကောန်ဂကူဂမၠိုၚ်လေဝ် ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ် ဟွံသကုတ်ခြာရ။
• ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဌာန်ဒေသ: သွက်ဍုၚ်ကွာန် ဌာန်ဒေသဂှ် ညးဂိုတ်ဂစာန် ကၠောန်ပလေဝ်လဝ် ဂၠံၚ်ဍာန်၊ ပတန်ကျာ်၊ ပလေဝ်ဘုတ်ဘာ၊ သိုၚ်ဇြပ်ဓမ္မသာလာ ကေုာံ ဇြပ်စတုဒိသာဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအရှာံဘာကံပလိုၚ်ရ။

ညးရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ် ပရေၚ်လောကဳ လောကုတ္တဵု သွက်ဒတုဲဖဵုညးဂမၠိုၚ် ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၈၃) ဏံမ္ဂး ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် တာလျိုၚ် ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန် ပေၚ်အာ (၂၅) သၞာံရ။

နိဿဲ

• လိက်စၟတ်သမ္တီ ဝၚ်ဘာ - ညးမချူဆာဲပကောံ နာဲအရိယဝံသ၊ ဘာကံပလိုၚ်၊ ကွာန်ကံပလိုၚ် (ဂိတုဝှ် ၁၃ စွေက်၊ သၞာံ ၁၃၈၃)