သကေလာ
| Thermometer representing temperature ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) ဝွံ ဒှ် ဥပမာ သကေလာ မွဲသာ်ရ | |
| သဘဴဓဝ် အဓိက | မၞုံဆ ပမာဏ (Magnitude) ဓဝ် (ဟွံမွဲကဵု ဒိုဟ်) |
|---|---|
| ဒၞာဲမစကာဂၠိုင် | သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ |
| ဥပမာ | လျိုင်၊ အခိင်၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ ဇမ္ၚောဲ |
| ဒြပ်ဆေင်စပ် (ဆန့်ကျင်ဘက်) | ဗက်တာ (Vector) |
သကေလာ (အၚ်္ဂလိက်: Scalar) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲဘာသာ သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒ ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပမာဏ မၞုံဆ လၟိဟ်ပမာဏ (Magnitude) ဓဝ်တုဲ၊ ဟွံမွဲကဵု ဒိုဟ် (Direction) ရ။[၁] သကေလာဝွံ တၞဟ်ခြာကဵု ဗက်တာ (Vector) မၞုံကဵု ပမာဏ ကေုာံ ဒိုဟ် မွဲစွံရ။ အရာမဒှ် သကေလာတအ်ဂှ် ပိုဲတအ် သောင်ကလးကဵု ဆလၟိဟ်ဂၞန် ကေုာံ ယူနေတ် (Unit) ဍေံတအ်မ္ဂး ဍိုက်ပေင် ကၠိုဟ်စိုတ်မာန်ရ။
ဥပမာ သကေလာ ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ ကေုာံ ပညာသိပ္ပံမ္ဂး ပိုဲဆဵုကေတ် သကေလာ ဗွဲမဂၠိုင်မာန်ရ။ ဥပမာ-
- လျိုင် (Mass): ဥပမာ ၅ ကဳလဝ်ဂရမ် ($5 \text{ kg}$)। ဒိုဟ် ဟွံနွံပၟိက်ရ။
- အခိင် (Time): ဥပမာ ၃ စက္က ($3 \text{ s}$)।
- ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature): ဥပမာ ၃၀ ဒီဂရဳ သေန်တဳဂရိတ် ($30 ^\circ\text{C}$)।
- ဇမ္ၚောဲ (Distance): ဥပမာ ၁၀ တိုင်။ (တၞဟ်ခြာကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် Displacement မဒှ်ဗက်တာ မဒးဟီုလဝ် ဒိုဟ်)။
- အသိင်ကြိုတ် (Speed): ဥပမာ ကွဳစက်ဒြေပ် ၆၀ တိုင်/နာဍဳ။ (ဟွံဒးစုတ် ဒိုဟ်တရဴ)။
- ဒြဟတ်ဓါတ် (Energy) ကေုာံ ကမၠောန် (Work): သီုၜါဏအ်ဂှ် ဒှ်သကေလာ မဟွံမွဲကဵုဒိုဟ်ရ။
တၞဟ်ခြာ အကြာ သကေလာ ကဵု ဗက်တာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်တၞဟ်ခြာ အဓိက အကြာ သကေလာ ကဵု ဗက်တာ ဂှ် ဒှ် ဒိုဟ် (Direction) ရ။
- ပိုဲဟီု "ကွဳစက်မွဲ ဒြေပ်ဒၟံင် နကဵု အသိင် ၅၀ တိုင် ပ္ဍဲမွဲနာဍဳ" မ္ဂး၊ ဏအ်ဂှ် ဒှ် သကေလာ (Speed) ရ။
- ယဝ်ရ ပိုဲဟီု "ကွဳစက်မွဲ ဒြေပ်ဒၟံင် နကဵု အသိင် ၅၀ တိုင် ပ္ဍဲမွဲနာဍဳ၊ လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ" မ္ဂး၊ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗက်တာ (Velocity) ရ။ ဟိုတ်နူ ဍေံဍိုက်ပေင်အာ ကဵု (ပမာဏ + ဒိုဟ်) သီုၜါသာ်ရ။
သင်္ချာ ကေုာံ သကေလာ (Scalar Mathematics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအရာမတွက်ဂၞန် သကေလာတအ်ဂှ် လောဲသွာဗွဲမလောန်ရ။ ပွမပေါင်း၊ နှုတ်၊ မြှောက်၊ စား တအ်ဂှ် စကာ သၞောဝ်သင်္ချာ ဓမ္မတာ (Ordinary arithmetic) မာန်ရ။
- ပွမပံင်: $5 \text{ kg} + 3 \text{ kg} = 8 \text{ kg}$
- ပွမနုက်: $10 \text{ m} - 4 \text{ m} = 6 \text{ m}$
ဆဂး ကာလ ပေါင်း ဟွံသေင်မ္ဂး နှုတ် သကေလာ ၜါမ္ဂး၊ ယူနေတ် (Unit) ဍေံတအ် ဒးတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ (ဥပမာ - လျိုင် ကဵု လျိုင် ပံင်စဂွံရ၊ လျိုင် ကဵု အခိင် ပံင်စ ဟွံဂွံရ)။
ယဝ်ရ ကေတ် သကေလာ မွဲ ဖ္ဍိုက်ပၟဝ် (Multiply) ကု ဗက်တာ မွဲမ္ဂး၊ တိတ်ကၠုင် သွဟ် ဗက်တာ မွဲရ။ (ဥပမာ - လျိုင် (သကေလာ) $\times$ အသိင်မပြံင်လှာဲ (ဗက်တာ) $=$ ဒြဟတ် (ဗက်တာ))။ သဘဴဓဝ်ဏအ်ဂှ် ဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ သၞောဝ်နယူတန် ဒုတိယ ($F = ma$) မာန်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Feynman, R. P., Leighton, R. B., & Sands, M. (1963). The Feynman Lectures on Physics, Vol. 1. Addison-Wesley.