သင်္ကြာန်
သင်္ကြာန် (အၚ်္ဂလိက်: Songkran; သေံ: สงกรานต์) ဂှ် ဒှ်သဘင်သၞာံတၟိ မဒုင်သဇိုင်ကဵု လၟေင်တရဴသၟိင်သူရိယ (တ္ၚဲ) မပြံင်လှာဲ နူကဵုရာသဳမိန် လုပ်စိုပ်အာ ရာသဳမိဟ် ရ။ ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ယေန်သၞာင်၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲကဵုဍုင်အဂၞဲဂမၠိုင် ညံင်ရဴ ဍုင်မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ လဴ ကေုာံ ကမ္ဗောဒီးယား ရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နူအဘိဓာန်မန်-ဗၟာ (နာဲသက်လောန်) ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:
- တမ်ဝေါဟာရ: ဝေါဟာရ "သင်္ကြာန်" ဝွံ ကၠုင်နူဘာသာသက္ကတ (Sankranti) မဂးဂှ် "ပွမပြံင်လှာဲ" (Transition/Passage)။
- အဓိပ္ပာယ်ပ္ဍဲလိက်ပတ်: နာဲသက်လောန် ပသောင်ကလးလဝ် ဒဒှ်ရ "သင်္ကြာန်" ဂှ် ဒှ်အခိင်တ္ၚဲ မပြံင်ရာသဳ။ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်တြေံတြဟ် သုင်စောဲလဝ်မအက္ခရ် "သင်္ကြာန်" ဟွံသေင်မ္ဂး "သံကြေန်" ရ။
- ပွမပံင်စပ်: သုင်စောဲဒၟံင် "အတးသင်္ကြာန်"။ မအက္ခရ် "အတး" ဂှ် ကၠုင်နူ ပါဠိ (Atīta) မဂးဂှ် "အရာမလောန်အာ" (Past)။ ဟိုတ်ဏအ်ရ "အတးသင်္ကြာန်" မဂးဂှ် "ပွမပြံင်လှာဲ သၞာံမလောန်အာ" ရ။
လၟေင်တ္ၚဲသင်္ကြာန် (Days of Thingyan)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵုယေန်သၞာင်မန် သင်္ကြာန်နွံ ၃ တ္ၚဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၄ တ္ၚဲ အတိုင်လၟေင်တွဟ်ဂၞင်သၟိင်အစာဟောရဂမၠိုင်: ၁။ တ္ၚဲသင်္ကြာန်လုပ် (သင်္ကြာန်စိုပ်): ဒှ်တ္ၚဲသၟိင်သင်္ကြာန် စစှ်ေကၠုင်။ ၂။ တ္ၚဲသင်္ကြာန်တန်: ဒှ်တ္ၚဲသၟိင်သင်္ကြာန် တန်တဴဒၟံင် (ယဝ်ရသင်္ကြာန်နွံ ၄ တ္ၚဲမ္ဂး တ္ၚဲတန်နွံ ၂ တ္ၚဲရ)။ ၃။ တ္ၚဲသင်္ကြာန်တိတ် (တ္ၚဲအတးတိတ်): ဒှ်တ္ၚဲသၟိင်သင်္ကြာန် တိတ်အာ။ ၄။ တ္ၚဲသၞာံတၟိ: ဒှ်တ္ၚဲမစိုပ်သၞာံတၟိ ဗွဲမဒးရး။
အခိုက်ကၞာမန် ပ္ဍဲအခိင်သင်္ကြာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအဘိဓာန် နာဲသက်လောန် ထ္ၜးလဝ် ဝေါဟာရမဆက်စပ်ကဵု အခိုက်ကၞာမန် ဗွဲမဂၠိုင်:
- ပုင်သင်္ကြာန်: အခိုက်ပုင်မန်တၟေင် မနွံကဵုဍာ်မြမောဝ် ကေုာံ ကဖျုန်ပုင် သွက်ဂွံစသုင် ပ္ဍဲအခိင်ကတဴ။
- ဍာ်ဒဂေါင်: ပွမကေတ်ဍာ်မြမောဝ် တုဲအာကြာတ်ဇိုင်၊ ကြာတ်က္ဍိုပ် မိမအစာ ကေုာံ ညးဗျုဇၞော်တအ်။
- သဘင်ဖုံဍာ်: ပွမဗြံက်ဍာ် ညးသကအ် နဒဒှ်သင်္ကေတ ပွမကြာတ်ပ္ဇးကၠေအ် အညိအေန်သၞာံတြေံ။
ရံင်အဏအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (A Mon-Burmese Dictionary)။
- ရာဇာဝင်မန်ဂမၠိုင်။