သတ်
သတ် (အၚ်္ဂလိက်: Sat / Satta) ဂှ် ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်ဘာသာမန် ဒှ်ဝေါဟာရမနွံကဵု အဓိပ္ပာယ်တၟေင် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ၜါသာ်အဓိကရ။ မွဲသာ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ရလဒ်နူတၞံဆု (Fruit) တုဲ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု အရာမနွံကဵုလမျီု (Living Beings) ရ။
သတ် (ရုက္ခဗေဒ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သတ်ဆု (အၚ်္ဂလိက်: Fruit) ဂှ် ပ္ဍဲပညာရုက္ခဗေဒ ဒှ်အဝဲမဇၞော်မောဝ်တိုန်နူကဵု ဗွိုင်အဝဲဗြဴ (Ovary) ကြဴနူမကလိဂွံ မထၟတ်ဗြဲတုဲ။
- ဗီုပြင်: နွံကဵုဖျုန်မ္ၚး၊ ဖျုန်လဒေါဝ် ကေုာံ ဖျုန်ပ္ဍဲ (Pericarp) မနွံဗွိုင်လဝ် "မ" (Seeds)။
- တာလျိုင်: သွက်ဂွံစဵုဒၞာမ ကေုာံ ဗဂလိုင်တၞောဝ်တၞံဆု နကဵုနဲကဲနာနာ (ဥပမာ: ကျာ၊ ဍာ်၊ သတ္တဝါတအ်စတုဲ ပလံင်ဗဇး)။
- ဝေါဟာရဗေဒ: ကၠုင်နူအရေဝ်မန်အရင် "သတ်" (Result/Product) မဒှ်ရလဒ်နူကဵုပ္ကဴ။
သတ် (သတ္တဗေဒ ကေုာံ ဒဿန)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သတ္တဝါ (အၚ်္ဂလိက်: Living Beings / Animals) ဂှ် ပ္ဍဲပညာသတ္တဗေဒ ရန်တၟအ်ကဵု အရာမနွံကဵုလမျီု၊ ဝိညာဏ် ကေုာံ အစောံမချဳဒရာင်မာန်။
- ဗီုပြင်: ဒှ်သတ်မနွံကဵု ကောန်ကၞေင်ခန္ဓာ (Cells) ဂၠိုင်ဂကူ၊ မဒးဂၠာဲစအာဟာရ (Heterotrophs) ကေုာံ မနွံကဵုသၞောတ်အာရီု။
- တာလျိုင်: ဒှ်အဝဲအဓိက ပ္ဍဲကဵုပရေင်ထိင်ဒုင် သဘာဝ (Ecosystem)။
- ဝေါဟာရဗေဒ: ကၠုင်နူမအရေဝ် ပါဠိ-သံသကြိုတ် "သတ္တ" (Satta) မဂးဂှ် "အရာမနွံကဵုလမျီု"။ ဥပမာ: မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဒေဝတဴ။
တင်တၟေင်အကြာ သတ်ဆု ကေုာံ သတ္တဝါ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုအဆံင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပိုဲပါ်ခြာဂွံဗီုဏအ်ရ:
| တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် | သတ်ဆု (Fruit) | သတ္တဝါ (Living Beings) |
|---|---|---|
| လမျီု/ဝိညာဏ် | ဟွံမွဲကဵုဝိညာဏ် (Non-sentient) | နွံကဵုဝိညာဏ် (Sentient) |
| ပရေင်ချဳဒရာင် | ချဳဒရာင်ဇကုအလဵုအလဵုဟွံဂွံ | ချဳဒရာင်အာကၠုင်ဂွံ |
| တမ်ဝေါဟာရ | အရေဝ်မန်အရင် (Monic) | ပါဠိ (Pali: Satta) |
| အာဟာရ | ဒှ်စၞ သွက်ညးတၞဟ်စ | ဒးဂၠာဲစစၞ သွက်ဂွံဂျိုင် |