သတ်ဆု

သတ်ဆု (အၚ်္ဂလိက်: Fruit) ဂှ် ပ္ဍဲကဵုပညာရုက္ခဗေဒ (Botany) ဒှ်အဝဲမဇၞော်မောဝ်တိုန်နူကဵု ပ္ကဴ (ဗွဲတၟေင် နူအဝဲဗြဴ/Ovary) ကြဴနူမကလိဂွံ မထၟတ်ဗြဲ (Pollination) တုဲရ။ သတ်ဆုနွံကဵုတာလျိုင်အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာကဵု "မ" (Seeds) ကေုာံ ဗိုင်ပလံင်ဗဇးကဵု မတအ် ညံင်ဂွံပြးဇးအာ ဒၞာဲဝါဲနာနာ သွက်ဂွံဆက်ဂလိုင်တၞောဝ်ရ။

ဗီုပြင် ကေုာံ အဝဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Anatomy)

သတ်ဆုမွဲမဂှ် နွံကဵုအဆံင်ဖျုန် မကော်ခါန်စဝေါဟာရသိပ္ပံ Pericarp ရ။ Pericarp ဝွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်နူကဵု ဗွိုင်အဝဲဗြဴ (Ovary wall) တုဲ ပါ်ခြာလဝ် ၃ ထပ်:

1. ဖျုန်မ္ၚး (Exocarp/Epicarp): ဒှ်အဆံင်သၞေတ် (Skin) မနွံမ္ၚးအိုတ်။ ဍေံနွံတာလျိုင် စဵုဒၞာအန္တရာဲ နူမ္ၚး ကေုာံ ယဲဂမၠိုင်။
2. ဖျုန်လဒေါဝ် (Mesocarp): ဒှ်ဒၞာဲဖျုန်လဒေါဝ်။ ပ္ဍဲသတ်ဆုလ္ၚဵု (ဥပမာ: သတ်အမ်၊ သတ်ဗြာတ်) ဒၞာဲဏအ် ဒှ်ဖျုန်ဍာတ်တ် မစဂွံရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသတ်ဆုလ္ၚဵု (ဥပမာ: သတ်ဗြဴ) ဒၞာဲဏအ် ဒှ်ဒၟံင် သၞေတ်သတ် (Husk/Fiber) ရ။
3. ဖျုန်ပ္ဍဲ (Endocarp): ဒှ်အဆံင်ပ္ဍဲအိုတ် မနွံဗွိုင် "မ"။ ပ္ဍဲသတ်ဆုဂကူ Stone fruits (ဥပမာ: သတ်မေင်) အဆံင်ဏအ် က္ဍတ်ဒၟံင် ညံင်တၟအ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာမရ။

ပရေင်ဗဂလိုင်တၞောဝ် (Dispersal)

သတ်ဆုဝွံ ဒှ်နဲကဲပညာသဘာဝ သွက်ဂွံပလံင်ဗဇး မ (Seed dispersal) ရ။ နဲကဲမပလံင်ဗဇးဂမၠိုင်:

• နကဵုသတ်: သတ်ဆုမနွံကဵု အသာ်လှေအ်လှေအ် ကေုာံ ဖျုန်ဍာတ်တ်တအ်ဂှ် ဓဇက်စိုတ် သတ် ကေုာံ ဂစေံတအ်ရ။ ကာလသတ်တအ်စတုဲ "မ" ဂှ် ဍေံတအ် ထောအ်ကၠေအ် ဒၞာဲသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ရ။
• နကဵုကျာ: သတ်ဆုလ္ၚဵု (ဥပမာ: သတ်တၞံအံင်ရေင်) နွံကဵုသၞေင် (Wings) သွက်ဂွံပဝ်အာကဵုကျာ။
• နကဵုဍာ်: သတ်ဆုလ္ၚဵု (ဥပမာ: သတ်ဗြဴ) မာန်ဖလောတ်အာကဵုဍာ် သွက်ဂွံစိုပ် ကံင်ၜဳတၞဟ်တၞဟ်။

ဂကူသတ်ဆု ပါ်ခြာနကဵုသိပ္ပံ

ပ္ဍဲကဵု ဂအုပ်ရုင် ဇဳဝဗေဒ၊ ပိုဲပါ်ခြာလဝ်:

• သတ်ဆုဖျုန် (Fleshy Fruits): သတ်ဆု မနွံကဵုဖျုန်ဍုက်ဍေက် (ဥပမာ: သတ်ဗြာတ်၊ သတ်ဒူရေန်)။
• သတ်ဆုကၟောန် (Dry Fruits): သတ်ဆု မနွံကဵုသၞေတ်ကၟောန်န် (ဥပမာ: သတ်ဗြဲ၊ သတ်ပဲါ)။

ဂုဏ်ဖဵု သွက်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်

သတ်ဆုဂှ် ဒှ်တမ်စၞအဓိက သွက်ဂွံကလိဂွံ:

• ဝဳတာမေန် (Vitamins): ဗွဲတၟေင် Vitamin C ကေုာံ A။
• ဓါတ်ဂစိုတ်ဂျိ (Antioxidants): ဗိုင်စဵုဒၞာ ကောန်ကၞေင်ခန္ဓာ (Cells) ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်။
• ဖာင်ဗာ (Dietary Fiber): ဗိုင်ရီုကဵု ပရေင်စၞလာဲ (Digestion)။

ရံင်အဏအ်

• တၞံဆု
• ပ္ကဴ
• မ (တၞံ)
• အဟာရ