သတ်ဗြဴ
| General information | |
|---|---|
| Key concepts | Endosperm, Copra, Germination |
| Study and teaching | |
သတ်ဗြဴ (အင်္ဂလိက်: Coconut; ရုက္ခဗေဒ: Cocos nucifera) ဝွံ ဒှ်တၞံဆုမွဲဂကူ မလုပ်အဝေါန် ဂကူတာ (Arecaceae) ရ။ သတ်ဗြဴဝွံ ဒှ်ရုက္ခဗေဒ "ဒြပ်ရတ်မွဲတၞံ" (Tree of Life) ဟိုတ်နူအစိတ်အပိုင်းအိုတ်သီု စတမ်နူရိုဟ် စိုပ်ကၞောတ် သုင်စောဲဂွံ ဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသမန်၊ သတ်ဗြဴဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ယေန်သၞာင်စၞစ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်မန်ဂမၠိုင်ရ။
လဒက်ပတန် ရုက္ခဗေဒ (Botanical Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သတ်ဗြဴမွဲမ္ဂး နွံကဵုအစိတ်အပိုင်း အဓိက (၃) ထပ်:
- Exocarp: ထပ်မ္ၚး (သၞော်သတ်ဗြဴ အသာ်သၚေက် ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ်ထဝ်)။
- Mesocarp: ထပ်အဒေါဝ် (သၞော်သတ်ဗြဴမနွံကဵုဇုက် - Coir)။
- Endocarp: ထပ်အပ္ဍဲ (သၞော်မ္ၚေအ် - Shell)။
အပ္ဍဲသၞော်မ္ၚေအ်ဂှ် နွံကဵု Endosperm (ဖျုန်သတ်ဗြဴ) ကေုာံ ဍာ်သတ်ဗြဴရ။
ကဏ္ဍပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စၞစ (Economic & Culinary Use)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဖျုန်သတ်ဗြဴ (Copra): ကာလကတ်ကှ်အာမ္ဂး ကလိဂွံ "ကဝ်ပရာ" (Copra) သွက်ဂွံဇြိုက်ပတိတ် ကၠေင်သတ်ဗြဴရ။ ကၠေင်သတ်ဗြဴဝွံ စကာပ္ဍဲစၞစ၊ ကၠောန်သ္ဗ ကေုာံ ကပေါတ်ကျေဝ်ကျေဝ်ဂမၠိုင်ရ။
- ဍာ်သတ်ဗြဴ: နွံကဵုဓါတ်အဳလက်ထရိုလုက် (Electrolytes) သၠုင်တုဲ ဒှ်ဍာ်မဗပေင်ဒြဟတ် သဘာဝရ။
- သၞော်သတ်ဗြဴ (Coir): ဇုက်သတ်ဗြဴဂှ် ကၠောန်ဇုက်၊ ကၠောန်ဖုံ ကေုာံ ကပေါတ်သုင်စောဲနာနာရ။
ဂုဏ်ဖိုလ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Benefits)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာသိပ္ပံစၞစ (Food Science) မ္ဂး သတ်ဗြဴနွံကဵု:
- Medium-chain triglycerides (MCTs): ဓါတ်ကၠေင်မကဵုဒြဟတ်ပြဟ်တုဲ ရီုဗင်ကဵု ပညာစိုတ် ကေုာံ ကဏ္ဍစိုတ် (Cognitive function) ရ။
- Lauric acid: ဗိုင်ဗတိုက်ကဵု ဗက်တဳရဳယျာ ကေုာံ ဝါဒ်ရပ်ဂမၠိုင်ရ။
ပရေင်ပံင်ဗစပ်ဒေသ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဒေသမန်၊ သတ်ဗြဴဝွံ ဆက်စပ်မံင်ကဵု:
- ယေန်သၞာင်စၞစ: ညံင်ရဴ ဟုင်သၟူဗြဴ၊ ခဝ်သုဲ၊ သွကလောအ် ကေုာံ သွမန်နာနာ မဒးစကာဍာ်တှ်ဗြဴ (Coconut milk) ဟေင်ရ။
- ယေန်သၞာင်မၞိဟ်: သုင်စောဲပ္ဍဲသဘင်မ္ၚဵု (ဥပမာ - က္ဍိုပ်သတ်ဗြဴ ပ္ဍဲသဘင်ဖျေံက္ဍိုပ်မိမ/အစာ) ရ။