သပိန်
| ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန် Reino de España | |
|---|---|
 အလာံ
တဆိပ်
| |
| ဍုင်ဇၞော် | မာဒရိတ် (Madrid) 40°25′N 3°43′W |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | မာဒရိတ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | သပိန် (Spanish) |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် သၞောဝ်ဥပဒေ |
• ဨကရာဇ် | ဖှေလဳပေ ဆဋ္ဌမ (Felipe VI) |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | ပေဒရဝ် သာန်ချေသ် (Pedro Sánchez) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၄၈ မဳလဳယာန် (၄၈၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄) |
| လှုဲ | ယူရဝ် (Euro, EUR) |
| ဇြောမ်အခိင် | CET (UTC+1) |
သပိန် (အၚ်္ဂလိက်: Spain) ယၟုပေင်ပေင် ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန် (Kingdom of Spain) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ ယူရဝ် သၠုင်ကျာ လတူ တကအ်ဒေသ အာဲဗဳရဳယျာ (Iberian Peninsula) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် ပြင်သေတ် ကေုာံ အာန်ဒဝ်ရာ (Andorra) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်ပဝ်တူဂြဳ ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ မှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ (Mediterranean Sea) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာဍိုက်ဍိုက်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် ဂျဳဗရဝ်တာ (Gibraltar - မဒှ် တိဍာ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဗြိတိန်) ရ။ ဍုင်သပိန်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) ကြဴနူ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။
ဝင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကိုပ်ကၠာတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဟေတ်သပါနဳယျာ (Hispania) သၟဝ် အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire) ရ။ ပ္ဍဲ ၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူအာရပ် မူရာ (Moors) တအ် လုပ်သီကေတ်လဝ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်အစ္စလာမ် အာလ်-အာန်ဒါလူသ် (Al-Andalus) မဇၞော်မောဝ်လောန် လပါ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရ။
ကြဴနူ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဗတိုက်သီကေတ် တိဍာ်ကလေင် (Reconquista) လုကဴ မဂၠိုင်ကဵု ဗွဝ်ကၠံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် ခရေတ်ယာန်တအ် ကလေင်သီဂွံ ဍုင်အလုံမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ဂှ်ပၠန် ခရစ်သတဝ်ဖှာ ကဝ်လာမ်ဗာသ် (Christopher Columbus) ဂၠာဲဆဵု တိုက်အမေရိက တုဲ၊ သပိန်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် အေန်ပါယာ မဇၞော်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ် မအုပ်ဓလီုလဝ် ဒေသ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ အမေရိက၊ အာရှ (ဥပမာ - ဖိလိပ်ပိန်) ကေုာံ အာဖရိက ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ စဵုကဵု ၁၉၃၉ ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် သပိန် (Spanish Civil War) ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ သကိုပ်ပၞာန် ဖှရန်သဳသကဝ် ဖှရန်ကဝ် (Francisco Franco) ကလိဂွံ ဇမၞးတုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု စဵုကဵု ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ရ။ ကြဴနူ ဖှရန်ကဝ် စုတိတုဲ ဍုင်သပိန် ကလေင်ပြံင်လှာဲစိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ သက်ကုဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ရ။
ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သပိန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မနာနာသာ် မပ္တံကဵု တိဗလးသၠုင်၊ ဒဵု ကေုာံ သြင်ၜဳ မလှဲလးရ။
- တိဗလးသၠုင် လဒေါဝ် (Meseta Central): ဒှ်ဒေသ တိဗလးသၠုင် မဇၞော်အိုတ် မနွံ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မနွံကဵု ရာသဳဥတု ကတဴ ကေုာံ က္ကဟ်။ ဍုင်ဇၞော် မာဒရိတ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
- ဒဵု ပဳရေနဳသ် (Pyrenees): ဒှ်ရတ်ဒဵု မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု အကြာ သပိန် ကဵု ပြင်သေတ် ရ။
- တကအ်ဂမၠိုင်: သပိန် နွံကဵု ဒေသတကအ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု တကအ် ဗေလဳအာရိတ် (Balearic Islands - ဥပမာ Ibiza, Mallorca) ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ ကေုာံ တကအ် ကာနေရဳ (Canary Islands) ပ္ဍဲမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် မကြပ် ကုသြင်ၜဳ အာဖရိက ရ။
ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သပိန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၈ မဳလဳယာန် တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဇိုင်သြင်ၜဳ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။
အရေဝ်ဘာသာ သပိန် (Castilian Spanish) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် အလုံမွဲဍုင်ရ။ ဆဂး ဍုင်သပိန်ဂှ် နွံကဵု ဒေသ မကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓလီုကေတ်မာန် (Autonomous communities) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အရေဝ်ဘာသာ ကောန်ဂကူတအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရေဝ်စကာရုင်ကီုရ (ဥပမာ - အရေဝ် ကာတာလာန် Catalan ပ္ဍဲဒေသ ကာတာလဝ်နဳယျာ၊ အရေဝ် ဗာသ် Basque ပ္ဍဲဒေသ ဗာသ် ကေုာံ အရေဝ် ဂါလဳသဳယျာန် Galician) ရ။
လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၅၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် (Roman Catholic) ရ။ ယေန်သၞာင် သပိန် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု သဘင်လှေ် ဖှလာမေန်ကဝ် (Flamenco)၊ ပရေင်စၞစ (Tapas, Paella) ကေုာံ ဝေင်ဇာဒိသိုင်/ပြေင်ဂြိုပ် (Bullfighting - ၜိုန်ရ လၟုဟ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ ဂၠိုင်ကီုလေဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ် သပိန်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲပရေင်ဝေင် ကောန်မဝ် ဗွဲတၟေင် ဂကောံ ရဳရယ် မာဒရိတ် (Real Madrid) ကဵု ဘာသဳလဝ်နာ (Barcelona) ရ။
ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပညာ: ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲသပိန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၉% ရ။ တက္ကသိုလ် သာလာမာန်ကာ (University of Salamanca) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၁၈ ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ယူရဝ် ရ။
သံယဇာတ: သပိန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ မဇၞော်မောဝ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကၠေင်သြလဳဗ် (Olive oil) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ၜိုတ် ၄၄% သွက်ဂၠးကဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ သဘာဝ (Renewable energy - ဗွဲတၟေင် ဒြဟတ်ကျာ ကဵု တ္ၚဲ) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင် မစကာ ဒြဟတ်ကျာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲယူရဝ်ရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သပိန် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၄ ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် သြန်လုပ် ကဆံင်သၠုင် (High-income economy) ရ။ ဍုင်ဝွံ စကာဒၟံင် သြန်ယူရဝ် ရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism) အဓိကရ။ သပိန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ညးဇိုင်တရဴ ကၠုင်ဝေင် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဍုင်ပြင်သေတ်) ရ။ လပါ် ကမၠောန်စက်မ္ဂး ဍုင်ဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မကၠောန်ပ္တိတ် ကွဳစက် (Automobile industry - ဒှ်ဍုင်ပ္တိတ် ကွဳစက် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲယူရဝ်) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (ဝိုင်၊ သြောအ်၊ သတ်ဆုသတ်ဒုန်) ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ လၟိဟ်မၞိဟ်သၟတ် ဟွံမွဲကမၠောန် (Youth unemployment) ကဆံင်သၠုင်ဂှ် ဒှ်အခက်အခုဲ အဓိက သွက်ဍုင်ရ။