သဘင်အတးသင်္ကြာန်
| သဘင်အတးသင်္ကြာန် | |
|---|---|
| ဍုင်မကၠောန် | ဂကူမန် ကေုာံ ကောန်ဍုင် အာရှအဂၞဲဂမၠိုင် |
| ဂကူသဘင် | သဘင်တ္ၚဲသၞာံတၟိ |
| ဗီုမကၠောန်သဘင် | ဝေင်ဍာ်, ဟုံဍာ်ကျာ်, ကဵုဒါန်, ဇွိုတ်သပေါတ် ကေုာံ ကြာတ်က္ဍိုပ် မိမညးဇၞော် |
| စၟတ်တ္ၚဲ | လဒေါဝ် ဂိတုဨပြဳ (ဗွဲမဂၠိုင် ၁၃ - ၁၆ ဨပြဳ) |
| မဆက်စပ် ကု | သင်္ကြန် (ဗၟာ), သြင်ကရာန် (သေံ) |
သဘင်အတးသင်္ကြာန် (အၚ်္ဂလိက်: Thingyan / Songkran) ဝွံ ဒှ်သဘင် တ္ၚဲသၞာံတၟိ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ဂကူမန် ကေုာံ ကောန်ဍုင် အာရှအဂၞဲ (ညံင်ရဴ ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်လာအဝ် ကေုာံ ဍုင်ကာမ္ဗောဒဳယာ) တအ်ရ။ သဘင်ဝွံ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် လဒေါဝ်ဂိတုဨပြဳ (ဗွဲမဂၠိုင် အကြာ ၁၃ ဨပြဳ စဵုကဵု ၁၆ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၇ ဨပြဳ) မဒှ်အခိင် သၞောတ်တ္ၚဲဂြိုဟ် ပြံင်လှာဲ လုပ်စိုပ် သၞာံတၟိရ။
အဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "သင်္ကြာန်" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်သံသကြိုတ် "Sankranti" (संक्रान्ति) မၞုံအဓိပ္ပါယ် "ပရေင်ပြံင်လှာဲ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပွမကၠောအ်က္ဍတ်" ရ။ ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ပရေင်တ္ၚဲ ပြံင်ကၠောအ်အာ နူရာသဳမိန် စိုပ်အာ ရာသဳမိတ်ရ။ "အတး" မ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲအခိုက်အလိုက်မန်မ္ဂး ဒှ်အခိင်ကၠောအ်သၞာံ မဒှ်အခိင် မဒးအးဇ္ၚး ကမၠောန်ဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲသၞာံတြေံတအ်ရ။
အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ကမၠောန်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဘင်အတးသင်္ကြာန်ဝွံ ပါ်လဝ် တ္ၚဲအဓိက ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ နွံကဵု အခိုက်အလိုက် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- တ္ၚဲအတးစှ်ေ: ဒှ်တ္ၚဲ သၟိင်အိန် (သၟိင်အတး) စှ်ေကၠုင် ဍုင်လိုက်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ် မၞိဟ်တအ် စပ္တံ ဝေင်ဍာ် ကေုာံ စဳရေင် ပူဇဴပ္ကဴသဴရ။
- တ္ၚဲဗြဲ (တ္ၚဲကတဴ): ဒှ်တ္ၚဲ လဒေါဝ်သင်္ကြာန်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဝေင်ဍာ် စဝ်ဍာ် ရေင်သကအ် ဗွဲမသၠောင်သွာ်ရ။ ပွမစဝ်ဍာ်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ကြာတ်ကြဴထောံ အမင်္ဂလ ကေုာံ အရာဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲသၞာံတြေံဂှ်ရ။
- တ္ၚဲအတးတိုန်: ဒှ်တ္ၚဲ သၟိင်အတး ကလေင်တိုန် ဍုင်သွဝ်တုဲ မဒှ်တ္ၚဲ မလုပ်စိုပ် သၞာံတၟိရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဝေင်ဍာ်ရ။
ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပါဲနူ ပရေင်ဝေင်ဍာ်တုဲ ဂကူမန်တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်ကုသိုလ် နာနာသာ်ရ-
- ဟုံဍာ်ကျာ်: ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာဇရေင် ဘာလကျာ် ကေုာံ ကျာ်စေတဳတအ်တုဲ ဖုံဍာ်မြမောဝ် လတူရုပ်ပဋိမာရုပ်ကျာ်တြဲရ။
- ကြာတ်က္ဍိုပ် မိမညးဇၞော်: ကောန်ဇာတ်တအ် ဖုံဍာ် ကြာတ်က္ဍိုပ် ကဵု မိမ၊ အစာ ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲဓရ်ဆာန် ကေုာံ အာတ်အခေါင် လေင်ဒုဟ်ဂမၠိုင်ရ။
- ကဵုဒါန် ကေုာံ စၞဟာရ: မၞိဟ်တအ် ကၠောန်စၞစ အခိုက်ကၞာ ညံင်ရဴ ကွာင်ယိုဟ်ၜိုတ် (Mont Lone Yay Paw) တုဲ ကဵုဒါန် ကုညးမကၠုင်စိုပ်တအ်ရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ညာတ်မုက် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်ကီုရ။
ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ ဒေသအာရှအဂၞဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဘင်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင်ကီုရ-
- ဍုင်ဗၟာ: ကော်စ သင်္ကြန် (Thingyan)
- ဍုင်သေံ: ကော်စ သြင်ကရာန် (Songkran)
- ဍုင်လာအဝ်: ကော်စ ပဳမုဲ (Pi Mai)
- ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယာ: ကော်စ ချိုဝ်ချနာမ်ထမဳ (Choul Chnam Thmey)
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- South, Ashley (2003). Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake. Routledge.