သဘဴဓဝ် လဒက်ပ္တန်
သဘဴဓဝ် လဒက်ပ္တန် (အၚ်္ဂလိက်: Institutional theory) ဝွံ ဒှ်သဘဴဓဝ် အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် အလံင်အလာ ဂကောံ (Organizational behavior) ရ။ သဘဴဓဝ်ဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ဗီုလဵု လဒက်ပ္တန်ဂမၠိုင် (Institutions) မပ္တံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ၊ အခိုက်အလိုက်၊ စံသတ် ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ခိုင်ကၠိုက်ကၠုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေံတအ် သြဇာဇၞော် လတူ လဒက်ပ္တန် ဂကောံ ကေုာံ ကမၠောန် မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။
လညာတ်ဏအ်ဝွံ ပတှ်ေကေတ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံ (Organizations) တအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ မဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rationality) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မွဲဓဝ်ရ၊ ဍေံတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သြဇာ လတူ ပွဳပွူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Institutional environment) မဗိုင်ရံင်လဝ် ဍေံတအ်ရ။
သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် (Core Concepts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဘဴဓဝ် လဒက်ပ္တန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ လညာတ် အဓိက (၂) သာ်ရ-
၁။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Legitimacy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံမွဲ ဂွံဂယိုင်လမျီု ကေုာံ ဂွံဇၞော်မောဝ်မာန်ဂှ် သ္ဒးကလိဂွံ "ပရေင်စၟတ်သမ္တီ" နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူရ။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ မ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ကမၠောန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဂကောံဂှ် ဍာံစၟတ်၊ ကိတ်ညဳ ကေုာံ နွံကဵု သဘာဝ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ပရေင်မၞိဟ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီဏအ်မ္ဂး ဂကောံဂှ် ဆောမ်လေင် သယံဇာတ ကေုာံ ဒးဒုင် ပလီုပလာ်မာန်ရ။
၂။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင်တုပ်သၟဟ် (Institutional Isomorphism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာ Paul DiMaggio ကေုာံ Walter Powell တအ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမနွံ ပ္ဍဲပွဳပွူတုပ်တုပ်တအ်ဝွံ၊ ကာလလံကၠုင်မ္ဂး ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ဍေံတအ် ပြံင်လှာဲတုဲ တုပ်သၟဟ်ကၠုင် ရေင်သကအ် (Isomorphism) ရ။ ပရေင်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ် (၃) သာ်ရ-
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဟိုတ်နူ ဒြဟတ်ဓရိုတ် (Coercive Isomorphism): ဂကောံတအ် ဒးဒုင် ဒြဟတ်ဓရိုတ် နူကဵု ဂကောံမၞုံကဵု အဝဵု သၠုင်နူဇကု (ဥပမာ - အလဵုအသဳဍုင်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ) တုဲ သ္ဒးပြံင်လှာဲ ဗီုပြင်ဇကု ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဗဟဵုရ။
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပွမဗက်စ (Mimetic Isomorphism): ပ္ဍဲအခိင် မဟွံသေချာ (Uncertainty) ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ထုဲကြာန်မ္ဂး၊ ဂကောံတအ်ဝွံ မလေပ် ကေတ်နဲကဲ ကေုာံ ဗက်စ ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် နူကဵု ဂကောံမအံင်ဇၞးဒၟံင်တအ်ရ။
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဟိုတ်နူ စံသတ် (Normative Isomorphism): ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပညာ ကေုာံ စံသတ် ကဆံင်တၠပညာ (Professionalization) ရ။ မၞိဟ်မကလိဂွံလဝ် ပညာ နူတက္ကသိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံတုပ်တုပ်တအ်ဝွံ ကာလစိုပ် ဌာနကမၠောန်မ္ဂး ဓမံက်ထ္ၜး လဒက်ပ္တန် ကေုာံ လညာတ် မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်ရ။
ပရေင်စကာ ပ္ဍဲသုတေသန ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ သာသနာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဘဴဓဝ် လဒက်ပ္တန်ဝွံ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲအရာမသ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အဝဵုအလဵုအသဳ (State power) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဒေသတအ်ရ။
- အဝဵုအလဵုအသဳ ကေုာံ လဒက်ပ္တန်: ဥပမာ- ဂကောံပရေင်မၞိဟ် ဒေသ ကေုာံ ဂကောံသာသနာ (Institutions of Religion) တအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နူကဵု အလဵုအသဳတုဲ မလေပ် ဒးပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ကောပ်ကာဲ (Coercive Isomorphism) ညံင်ဂွံ တုပ်ကဵု ယန္တရားဗဟဵုရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်မဟာဗျူဟာ မထိင်ဒဝ် အဝဵု (State control) မွဲ ဗီုပြင်ကီုရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Meyer, John W., and Brian Rowan. "Institutionalized Organizations: Formal Structure as Myth and Ceremony." American Journal of Sociology 83, no. 2 (1977): 340-63.
- DiMaggio, Paul J., and Walter W. Powell. "The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields." American Sociological Review 48, no. 2 (1983): 147-60.
- Scott, W. Richard. Institutions and Organizations: Ideas, Interests, and Identities. SAGE Publications, 2013.