သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင်

သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (အၚ်္ဂလိက်: Rangoon University Students' Union, ဝေါဟာရမသကုတ်: RUSU) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ မနွံ သြဇာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ တုဲ၊ ဒှ် ဂကောံ မစတင် ကၠုင် လဝ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဝါဒ ကဝ်လဝ်နဳ (Anti-colonialism) ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် သွက် သၠးပွး ဍုင်ဗၟာ ရ။ သမဂ္ဂ ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၁ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University) တုဲ၊ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် လဒေါဝ် ဗဟဵု သွက် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဝင် ဍုင်ဗၟာ မပ္တံကဵု ဗိုလ်ချုပ် အံင်ဆာန် (Bogyoke Aung San) ကေုာံ ဥူနု (U Nu) တအ် ဂွံ စတင် ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ညးတအ် ရ။

ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဝွံ ဒှ် စမြိုင် မနွံကဵု ဝင် မဇၞော်မောဝ် တုဲ၊ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတု ဂျူလာင် ၈ ဂှ် ဒးဒုင် ပလီုပလာ် ခတိုဟ် ထောအ် နကဵု ဒပ်ပၞာန် နေဝေန် (Ne Win) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဝင်၊ ပရေင်ချဳဓရာင်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ ကေုာံ အာဲကၟာဲ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဝှာင်:Rangoon University Students' Union.jpg

ဗီုရုပ် တြေံ စမြိုင် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒးဒုင် ပလီု ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Background)

သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဝွံ ဒှ် ဂကောံ မပံင်ကောံ လဝ် ကွးဘာ သီုဖအိုတ် မကတ်လ္ၚတ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ သၠးပွး ဂှ် တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဝွံ ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက အိုတ် တုဲ၊ ကွးဘာ မတိုန် ဘာ ပ္ဍဲ ဌာန် ဏအ် ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မနွံကဵု လညာတ် ပညာ သၠုင် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ မဇၞော် ရ။

သမဂ္ဂ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ ဌာန် ဗဟဵု မဖန်ဗဒှ် ကဵု အခေါင်အရာ သွက် ကွးဘာ တအ် ဂွံ သဳကၠဳ ပရူ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ အင်္ဂလိက် (British Colonial Government) ရ။ သင်္ကေတ သမဂ္ဂ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ရုပ် "မြာ်" (Fighting Peacock) မဒှ် သင်္ကေတ စိုတ်ဓါတ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ရ။

၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဒက်ပတန် (History and Founding)

ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဟွံမဲ ဂကောံ သမဂ္ဂ မနွံ သြဇာ မွဲ ဏီ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၇၊ ညးမသြိုင်ခၞံ ဍုင် ကေုာံ တၠဒြပ် ဇၞော် မွဲ တၠ မနွံ ယၟု ဒံက်တာ ညို (Dr. Nyo) ဝွံ ကဵု လဝ် ဒါန် သြန် မွဲကိုဋ် ဒကေဝ် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ စမြိုင် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ ပ္ဍဲ အရှာံ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ရ။

စမြိုင် ရုင် ဏအ် သြိုင် အာစိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၀ တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၁ ဂှ် ဒက်ပတန် ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။ သမဂ္ဂ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ကၠုင် ဌာန် သွက် ကွးဘာ တအ် ဂွံ ကၠောန် ပေါဲဟီုတွံ၊ သဳကၠဳ စပ်ကဵု ပရေင်အခေါင်အရာ၊ ကေုာံ ဖန်ဇန် လိက် မဂ္ဂဇြေန် ကွးဘာ တအ် ရ။

၃။ ပရေင်ချဳဓရာင် ခေတ် ကိုပ်ကၠာ သၠးပွး (Pre-Independence Movements)

ပရေင်ချဳဓရာင် အဓိက သမဂ္ဂ ဏအ် စတင် ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် အံင်ဆာန် ကေုာံ ဥူနု တအ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် သမဂ္ဂ ရ။ ပ္ဍဲ လိက် မဂ္ဂဇြေန် "အိုးဝေ" (Oway Magazine) မဒှ် မဂ္ဂဇြေန် သမဂ္ဂ ဂှ်၊ ပါလုပ် လိက်ပရေင် မချူ ဒစးဒုင် လတူ အစာဘာ တက္ကသိုလ် (Hell Hound at Large) မွဲ တုဲ၊ အစာဘာ တအ် ကဵု အမိင် သွက်ဂွံ ထဍေင် ပတိတ် အံင်ဆာန် ကေုာံ ဥူနု နူ ဘာ ရ။

ဟိုတ်နူ အရာ ဏအ် တုဲ၊ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၃၆ (1936 Student Strike) ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ကွးဘာ တအ် တိတ် နူ ဘာ တုဲ အာ တန်တဴ ပ္ဍဲ ကျာ်လ္ဂုင် (Shwedagon Pagoda) ရ။ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဇၞော်အိုတ် မွဲ မပကဵု ညံင် အလဵုအသဳ အင်္ဂလိက် တအ် ဂွံ ဒး ဒုင်ပသောင် ညှိနှိုင်း ကု ကွးဘာ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၈ လေဝ် (ပေါဲတဝ်စၞေဟ် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ) သမဂ္ဂ ကွးဘာ ဏအ် ပါလုပ် လပါ် အဓိက ကီု ရ။

၄။ က္ဍိုပ်သကိုပ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Leaders of RUSU)

သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဝွံ ပတိတ် လဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မပြာကတ် အိုတ် သွက် ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် အဓိက တအ်ဂှ် -

• ဗိုလ်ချုပ် အံင်ဆာန် (Aung San): ညးမဒှ် သကိုပ် နာယက ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ် လိက် အိုးဝေ။ လက္ကရဴ ဂှ် ညးတေအ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် သၠးပွး ကောန်ဂကူ ရ။
• ဥူနု (U Nu): ဥက္ကဌ သမဂ္ဂ သၞာံ ၁၉၃၅-၃၆ တုဲ၊ လက္ကရဴ ဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Prime Minister) ပထမအိုတ် ဍုင်ဗၟာ။
• အေမ်. အေ. ရာရှစ် (M. A. Raschid): ဥက္ကဌ သမဂ္ဂ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကွးဘာ ညးမစိုန်သကီု ပရေင်သဳကၠဳ။
• ကျော်ငြိမ်း (Kyaw Nyein): က္ဍိုပ်သကိုပ် ကွးဘာ ကေုာံ လက္ကရဴ ဂှ် ဒှ် ဝန်ဇၞော် မနွံ သြဇာ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ ဖဆပလ (AFPFL)။

၅။ ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူ သၠးပွး (Post-Independence Era 1948-1962)

ကြဴနူ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ သမဂ္ဂ ကွးဘာ ဏအ် ဟွံဒေါအ် အာ လွပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ညးတအ် ပုဟ်။ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ်၊ သမဂ္ဂ ဝွံ လပါ် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်စပ် ကု လညာတ် လပါ် ဇွိ (Left-wing politics) ကေုာံ လညာတ် ကောန်မျူနေတ် ရ။

သမဂ္ဂ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ မဒစးဒုင် လတူ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍိုန်လျ အလဵုအသဳ ဖဆပလ (AFPFL) တုဲ၊ ညးတအ် အာတ်မိက် လဝ် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် အပ္ဍဲ ဍုင် (Internal peace) ကေုာံ အခေါင်အရာ ကွးဘာ အလုံ ဍုင် ရ။ ရုင် သမဂ္ဂ ဏအ် ဆက် ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု မကၠောန် ပေါဲကောံဓရီု ကေုာံ ပေါဲဟီုတွံ အလုံ ဂကောံ ကွးဘာ တအ် ရ။

၆။ ပရေင်ပလီုပလာ် စမြိုင် သမဂ္ဂ ၇ ဂျူလာင် (July 1962 Protests and Destruction)

ပ္ဍဲ လပါ် သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတု မာတ် ဂှ် ဗိုလ်ချုပ် နေဝေန် (Ne Win) သီ ကေတ် အဝဵု အလဵုအသဳ တုဲ ဒက်ပတန် သၞောတ် ပၞာန် (Military coup) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် အလဵုအသဳ ပၞာန် ပတိတ် သၞောဝ် ထိင်ဒဝ် တက္ကသိုလ် မကြံင်မ္ၚုဟ် တအ် ရ။

ကွးဘာ တအ် ဟွံဒုင်တဲ တုဲ၊ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၇ ဂျူလာင် ၁၉၆၂ ဂှ် ကွးဘာ တအ် ကၠောန် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲ အရှာံ တက္ကသိုလ် ရ။ အလဵုအသဳ ပၞာန် လွပ် လွဟ် တုဲ ပန် ဂစိုတ် ဖျေဟ် ကွးဘာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ အခိင် ဗတံ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် တအ် စကာ ဒိုင်းနမိုက် (Dynamite) တုဲ ဗဗိုင် ခတိုဟ် ပလီု ထောအ် စမြိုင် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် မဒှ် ဌာန် ဝင် ဏအ် အလုံစုံ ရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မဂိသကေဝ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ကွးဘာ ဍုင်ဗၟာ ရ။

၇။ သြဇာ လတူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ (Impact on Myanmar Politics)

ၜိုန်ရ စမြိုင် ရုင် ဂှ် ဒးဒုင် ပလီု အာ ကီုလေဝ်၊ စိုတ်ဓါတ် သမဂ္ဂ ကွးဘာ ဝွံ ဟွံကၠေအ် အာ ပုဟ်။ "စိုတ်ဓါတ် ၇ ဂျူလာင်" ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် လတူ အလဵုအသဳ တၠအဝဵု ပၞာန် ဆက်က် အာ ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ၈၈၈၈ (8888 Uprising) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ်၊ ကွးဘာ တအ် ကလေင် ဖန်ဗဒှ် သမဂ္ဂ ကွးဘာ အလုံ ဍုင်ဗၟာ (All Burma Students' Democratic Front - ABSDF ကေုာံ ABFSU) မာန် ကၠုင် ရ။ သမဂ္ဂ တအ်ဝွံ ဆက် ယိုက်ဂၠေင် ဒၟံင် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် သၞောတ် တၠအဝဵု ကေုာံ အာတ်မိက် ဒဳမဝ်ကရေသဳ အလုံ ဍုင်ဗၟာ ရ။

၈။ ပရေင်ကလေင် ဒက်ပတန် ကေုာံ အကာဲအရာ ခေတ်တၟိ (Rebuilding and Modern Era)

ကြဴနူ သၞာံ ၂၀၁၂ အခိင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဂှ်၊ ကွးဘာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် တအ် အာတ်မိက် ညံင် ဂွံ ကလေင် သြိုင်ခၞံ စမြိုင် ရုင် သမဂ္ဂ ဏအ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ တြေံ ဂှ် မွဲဝါ ပၠန် ရ။

ပ္ဍဲ လက်ထက် အလဵုအသဳ NLD၊ ပရေင်သဳကၠဳ သွက်ဂွံ ကလေင် သြိုင်ခၞံ ရုင် သမဂ္ဂ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ၊ သြန်ဗွဝ် ကေုာံ ကမၠောန် ဒီဇိုင်း တအ် စတင် ကၠုင် လဝ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်သီအဝဵု ပၞာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁ (2021 Myanmar coup) ဂှ်ရ၊ ကမၠောန် သြိုင်ခၞံ ဏအ် ဒးဒေါအ် ဇူ အာ ပၠန် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ် ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တအ် ဆက် ချဳဓရာင် ဒၟံင် ပ္ဍဲ သၟဝ်တိ (Underground) ကေုာံ ပ္ဍဲ လပါ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် တြဴ သၞာံ ဏအ် ရ။

၉။ အာဲကၟာဲ ကေုာံ သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် (Legacy and Symbol of Resistance)

သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ဂကောံ မွဲ ဓဝ်၊ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် (Symbol of Resistance) မွဲ အလုံ ဍုင်ဗၟာ ရ။

ရုပ် မြာ် မဒှ် သင်္ကေတ ကွးဘာ ဂှ် လၟုဟ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ပရေင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ပရေင်သၠးပွး ရ။ စမြိုင် ရုင် သမဂ္ဂ မဒးဒုင် ပလီု အာ ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်ဓရိုဟ် ပလီု အခေါင်အရာ ပညာ နကဵု လွပ် လွဟ် ရ။ အာဲကၟာဲ သမဂ္ဂ ဏအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ကွးဘာ ခေတ်တၟိ တအ် ဂွံ ဆက် ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဗတိုက် တၠအဝဵု ပၞာန် တအ် ရ။

၁၀။ နိဂီု ကေုာံ အနာဂတ် သမဂ္ဂ (Conclusion and Future of RUSU)

နိဂီု မ္ဂး၊ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (RUSU) ဝွံ ဒှ် ဂကောံ မခၞံဗဒှ် လဝ် ဝင် အဓိက အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ ခေတ်တၟိ ရ။ နူကဵု ခေတ် တဝ်စၞေဟ် အင်္ဂလိက် စဵုကဵု ခေတ် တဝ်စၞေဟ် တၠအဝဵု ပၞာန်၊ သမဂ္ဂ ဝွံ တန်တဴ ကၠုင် နဒဒှ် ဒြဟတ် ဗဟဵု မဖန်ဇန် ကဵု သၠးပွး ညးဍုင်ကွာန် ရ။

အနာဂတ် သမဂ္ဂ ဏအ်ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အနာဂတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဍုင်ဗၟာ ရ။ ယဝ်ရ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ သၠးပွး နူ သၞောတ် ပၞာန် မ္ဂး၊ စမြိုင် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဏအ် မလေပ် ကလေင် ကတဵုဒှ် မွဲဝါ ပၠန် တုဲ၊ ဆက် ဒှ် ဌာန် သွက် ကောန်စဴ ကောန်စေက် တအ် ဂွံ လ္ၚတ် ပညာ ကေုာံ မင်မဲ အခေါင်အရာ ညးတအ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် မာန် ရောင်။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Yangon University)
• ဗိုလ်ချုပ် အံင်ဆာန် (Aung San)
• ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ၈၈၈၈ (8888 Uprising)
• ဂကောံ ကွးဘာ အလုံ ဍုင်ဗၟာ (ဗကသ) (ABFSU)