သမာဓိ

သမာဓိ (အၚ်္ဂလိက်: Samadhi; သက္ကတ: समाधि) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ပရေင်စိုတ် မစွံအာရီု ဇြိုဟ်ဇြိုဟ် မွဲဒၞာဲဓဝ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ် ပရေင်ပကောံစိုတ် ညံင်ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင် ပ္ဍဲကဵု အာရီု မွဲ (Single-pointedness of mind) ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အိန္ဒိယ တမၠာ မပ္တံကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဂျိန် ကေုာံ သစ် တအ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဓဝ်ဘာဝနာ မ္ဂး၊ သမာဓိ ဝွံ ဒှ် အဆံင် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် စိုတ် ကေုာံ ပညာ မတီညာတ် အရာ သဘာဝ ဍာံပြ (Insight or Wisdom) ရ။

သမာဓိ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု စိုတ် ဓမ္မတာ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ် (Mental cultivation) မပကဵု ညံင် စိုတ် ဂွံ သ္အးဇ္ၚး နူကဵု ကိလေသ ကေုာံ ပရေင်ထုဲထံင် နာနာ သာ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ သမာဓိ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဇဳဝကမ္မဗေဒ၊ ကေုာံ ပရေင်လွပ် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဗီုရုပ် ထ္ၜး ကျာ်ပဋိမာရုပ် ပ္ဍဲ ဗဝ်ရဝ်ဗူဒူ (Borobudur) မနွံ လဒက်ပတန် စွံလဝ် တဲ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ သမာဓိ (Dhyana mudra) မဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် စိုတ်။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

"သမာဓိ" ဝွံ နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဓမ္မတာ မ္ဂး၊ ဒှ် ပရေင်ပကောံစိုတ် (Concentration) ကေုာံ ပရေင်စွံအာရီု မွဲဒၞာဲဓဝ် (Focus) ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဘာသာဗေဒ မ္ဂး၊ ကာလ မၞိဟ် မွဲမွဲ ကၠောန် ကမၠောန် မွဲမွဲ (ဥပမာ - ဗှ် လိက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပဝ် က္ၜင်ကျာ) နကဵု စိုတ် မစွံအာရီု ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် မ္ဂး ဍေဟ် လေဝ် ဒှ် သမာဓိ မွဲ သာ် ကီု ရ။

ဆဂး ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဓဝ်ဘာဝနာ မ္ဂး၊ သမာဓိ ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ် နူဂှ် ဗွဲမလောန် ရ။ ဍေဟ် ဒှ် အကာဲအရာ စိုတ် မတန်တဴ ညိင်ညိင်၊ ဟွံချဳဓရာင် အာ လပါ် တၞဟ်၊ ကေုာံ မနွံကဵု ပရေင်တၟး (Lucidity) ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Tranquility) ရ။ စိုတ် မနွံကဵု သမာဓိ ဝွံ မာန် ညာတ် ကေတ် သဘာဝ အရာ အလုံသီုဖအိုတ် အတိုင် ဍာံပြ (See things as they really are) တုဲ ဒှ် သဇိုင် သွက် ပညာ (Wisdom) ဂွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ဝေါဟာရ (History and Etymology)

ဝေါဟာရ "သမာဓိ" (Samadhi) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် သက္ကတ (Sanskrit) ကေုာံ ပါဠိ (Pali) ရ။ လဒက်ပတန် ဝေါဟာရ ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် နူကဵု "သံ" (sam - ညဳသၟဟ်၊ မွဲစွံ) + "အ" (a - ဇရေင်) + "ဓာ" (dha - စွံ၊ ပကောံ) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ ဍေဟ် ဂှ် "ပွမပကောံစွံ စိုတ် ညံင်ဂွံ ဒှ် မွဲ" ရ။

ဝေါဟာရ ဏအ် စတင် ပြာကတ် ကၠုင် ပ္ဍဲ လိက် ဥပနိသျှဒ် (Upanishads) မဒှ် လိက်ကျာ် ဟိန္ဒူ တမၠာ ပ္ဍဲ အကြာ ဘဳသဳ ၈ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ကာလ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ (Gautama Buddha) ကတဵုဒှ် မၞိဟ် တုဲ ဟီုတွံ ဓဝ် မ္ဂး၊ ညး လေဝ် စကာ ဝေါဟာရ သမာဓိ ဏအ် သွက်ဂွံ ဗမံက်ထ္ၜး ပရေင်တန်တဴ စိုတ် ပ္ဍဲ မဂ္ဂင် ဒစာံပါ် ကီု ရ။

၃။ သမာဓိ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Samadhi in Buddhism)

ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ သမာဓိ ဝွံ ဒှ် အရာ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒ္ဂေတ် မဂ္ဂင် ဒစာံပါ် (Noble Eightfold Path) ရ။ ပ္ဍဲ မဂ္ဂင် ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု သမ္မာသမာဓိ (Samma Samadhi - Right Concentration) ရ။

သမ္မာသမာဓိ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်စွံအာရီု သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒး ပံင်ကောံ ကု သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right View) ကေုာံ သမ္မာသတိ (Right Mindfulness) ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သမာဓိ ဂှ်၊ ညးမလ္ၚတ် ဓဝ် တအ် ဒး စွံ အာရီု လတူ ကမ္မဋ္ဌာန် (Meditation object) မွဲမွဲ၊ ဥပမာ - ပရေင်ယီုလုပ်ယီုတိတ် (Anapanasati - ဝင်သက်ထွက်သက်) ဟွံသေင်မ္ဂး ကသိုဏ် (Kasina - ဥပမာ ကသိုဏ် တိ၊ ဍာ်၊ ပၟတ်၊ ကျာ) တအ် ရ။

၄။ အဆံင် သမာဓိ ဂမၠိုင် (Levels of Samadhi in Buddhism)

အတိုင် လိက် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (Visuddhimagga) မဒှ် လိက် သဇိုင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ မ္ဂး၊ သမာဓိ ဝွံ နွံ ၃ အဆံင် ရ။

သ္ၚိအင် ထ္ၜး အဆံင် သမာဓိ ၃ သာ်

ယၟု အဆံင်	အဓိပ္ပါယ် (Pali & English)	ဗီုပြင် ကတဵုဒှ်
ခဏိက သမာဓိ	Khanika Samadhi (Momentary Concentration)	သမာဓိ မကတဵုဒှ် မွဲ ခဏ ဍောတ် ဓဝ် ကာလ စွံ အာရီု လတူ အရာ မွဲမွဲ။ ဒှ် သမာဓိ အစ သွက် ညးလ္ၚတ် ဓဝ် တၟိ။
ဥပစာရ သမာဓိ	Upacara Samadhi (Access Concentration)	သမာဓိ မညန် ကဵု ဇျာန် (Jhana)။ စိုတ် ညိင်တန် ဗွဲမလောန် တုဲ နဳဝရဏ (Hindrances) မသုန် သာ် လီုလာ် အာ ရ။
အပ္ပနာ သမာဓိ	Appana Samadhi (Absorption Concentration)	သမာဓိ မစိုပ် အဆံင် ဇျာန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်။ စိုတ် ဝွံ ညဳသၟဟ် အာ ကု အာရီု မွဲ ဓဝ် တုဲ တန်တဴ ညိင်ညိင် လအ်လ မာန် ရ။

၅။ သမာဓိ ကေုာံ ဇျာန် (Samadhi and Jhana)

ကာလ မၞိဟ် မွဲ ကလိဂွံ အပ္ပနာ သမာဓိ မ္ဂး၊ ညးတေအ် စိုပ် အာ အဆံင် ဇျာန် (Jhana/Dhyana) ရ။ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဇျာန် ဝွံ ပါ်လဝ် နွံ ၈ အဆံင် - ရူပဇျာန် (Rupa Jhanas) ၄ ကေုာံ အရူပဇျာန် (Arupa Jhanas) ၄ ရ။

1. ပထမဇျာန်: နွံကဵု ဝိတက် (Vitakka - စွံအာရီု)၊ ဝိစာရ (Vicara - သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်)၊ ပဳတိ (Piti - ပရေင်မိပ်မြဟ်)၊ သုခ (Sukha - ပရေင်တသိုက်)၊ ဧကဂ္ဂတာ (Ekaggata - စိုတ်မွဲ)။
2. ဒုတိယဇျာန်: ဝိတက် ကဵု ဝိစာရ ကၠေအ် အာ၊ သှ်ေ ဆ ပဳတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ။
3. တတိယဇျာန်: ပဳတိ ကၠေအ် အာ၊ သှ်ေ ဆ သုခ ကဵု ဧကဂ္ဂတာ။
4. စတုတ္ထဇျာန်: သုခ လေဝ် ကၠေအ် အာ တုဲ စိုပ် အကာဲအရာ ဥပေက္ခာ (Upekkha - သမၠုင် စိုတ် လဒေါဝ်) ကေုာံ ဧကဂ္ဂတာ ဍိုက်ပေင် ရ။

၆။ သမာဓိ ပ္ဍဲ ဟိန္ဒူဘာသာ ကေုာံ ယောဂ (Samadhi in Hinduism and Yoga)

ပ္ဍဲ ဟိန္ဒူဘာသာ ကေုာံ လညာတ် ယောဂ (Yoga) မ္ဂး၊ သမာဓိ ဝွံ ဒှ် တိုင်ပ္ကဴ လက္ကရဴ အိုတ် ရ။ အတိုင် လိက် ယောဂ သုတြာ (Yoga Sutras) မချူ လဝ် နကဵု တၠပညာ ပတန်ဂျလဳ (Patanjali) မ္ဂး၊ လဒက်ပတန် ယောဂ နွံ ၈ သာ် (Ashtanga Yoga) တုဲ၊ သမာဓိ ဝွံ ဒှ် အဆံင် မရနုက်ကဵု ၈ (လက္ကရဴ အိုတ်) ရ။

ပတန်ဂျလဳ ပါ် လဝ် သမာဓိ နွံ ၂ ဂကူ -

• သမ္ပဇညာတ သမာဓိ (Samprajnata Samadhi): သမာဓိ မနွံကဵု ပရေင်စွံအာရီု လတူ အရာ မွဲမွဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Concentration with an object)။
• အသမ္ပဇညာတ သမာဓိ (Asamprajnata Samadhi): သမာဓိ အဆံင် သၠုင်အိုတ် မဟွံမဲ ကဵု အာရီု မွဲမွဲ တုဲ၊ စိုတ် တအ် ညိင်တန် အာ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Concentration without an object)၊ မဒှ် အကာဲအရာ မစိုပ် နိဗ္ဗာန် လညာတ် ဟိန္ဒူ (Moksha) ရ။

၇။ သမာဓိ ပ္ဍဲ ဘာသာ ဂျိန် ကေုာံ သစ် (Samadhi in Jainism and Sikhism)

ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ဂျိန် (Jainism) လေဝ်၊ သမာဓိ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ ညးတအ် ကော်စ ဍေဟ် "Dhyana" ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်စွံအာရီု သွက်ဂွံ တီ ညာတ် ဝိညာဏ် သဘာဝ (Soul) အလဵုဇကု သွက်ဂွံ ဗၠးတိတ် နူ သံသာ (Karma) ရ။ တုဲပၠန် သမာဓိ-မရဏ (Samadhi-marana) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ချိုတ် အာ နကဵု သမာဓိ ကေုာံ ဓဝ်သတိ (Mindful death) ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ သစ် (Sikhism) မ္ဂး၊ ဝေါဟာရ ဏအ် ဂွံ ဆဵု ပ္ဍဲ လိက် ဂုရု ဂရန် သာဟစ် (Guru Granth Sahib) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲ ဘာသာ သစ် ဂှ်၊ သမာဓိ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်သမ္တီ ယၟု ကျာ် (Naam Simran) ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ စိုတ် ကု ကျာ် (Merging with the Divine) ရ။

၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်စိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် (Psychological and Neurological Effects)

နကဵု လညာတ် သုတေသန သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ (Neuroscience) မ္ဂး၊ သမာဓိ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဓဝ်ဘာဝနာ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ကဵု လဒက်ပတန် က္ဍဟ် (Brain plasticity) မာန် ရ။

ကာလ မၞိဟ် မွဲ လုပ် သမာဓိ မ္ဂး -

• က္ဍဟ် ဍေဟ် ယှောတ် ဖအောန် ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ Default Mode Network (DMN) မဒှ် ဒၞာဲ မချပ် ပရူ အလဵုဇကု (Ego) တုဲ ပကဵု ညံင် ပရေင်စိုတ်ဍိုန်လျ ကေုာံ ထေဲ တအ် ဂွံ အောန် စှ်ေ အာ။
• ဓါတ် လလဳ က္ဍဟ် (Brain waves) တအ် ပြံင်လှာဲ အာ စိုပ် အဆံင် အာလ်ဖာ (Alpha) ကေုာံ တဳတာ (Theta) မဒှ် လဟိုင် သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ ညိင်တန်။
• ဖအောန် ကဵု ဓါတ် ဟဝ်မုန်း ကောဝ်တဳသဝ် (Cortisol) မဒှ် ဓါတ် မကတဵုဗဒှ် ပရေင်ဍဵုဍိုက် စိုတ် (Stress) ရ။

၉။ နဲကဲ ပွမဇၞော်မောဝ် သမာဓိ (Methods of Cultivating Samadhi)

သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သမာဓိ ဂှ်၊ နွံ နဲကဲ လ္ၚတ် ဘာဝနာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ဂှ် ဒှ် သမထ ဘာဝနာ (Samatha Meditation) ရ။

• အာနာပါနဿတိ (Anapanasati): ပရေင်စွံ သတိ လတူ ယီုလုပ် ယီုတိတ် (Mindfulness of breathing)။ အရာ ဏအ် ဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ ပကောံ စိုတ် ညံင် ဂွံ တန်တဴ ညိင်ညိင်။
• ကသိုဏ် (Kasina): ပရေင်စွံအာရီု လတူ အရာ ဝတ္ထု မွဲမွဲ၊ ဥပမာ - စွံအာရီု လတူ အသာ် ဗကေတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပၟတ်၊ စဵုကဵု မတ် ဟွံဒး ဗဵု လေဝ် ရုပ် နိမိတ် (Nimitta) ဂှ် ပြာကတ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ စိုတ် ရ။
• မေတ္တာ ဘာဝနာ (Metta Bhavana): ပရေင်ပတိတ် မေတ္တာ ကု သတ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံ ဂွံ တသိုက် လေဝ် ဒှ် နဲကဲ ပကောံ သမာဓိ မွဲ သာ် ကီု ရ။

၁၀။ ဖဵု ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ ကေုာံ အနာဂတ် (Benefits in Daily Life and Conclusion)

ၜိုန်ရ သမာဓိ ဝွံ တိုင်ပ္ကဴ ဍေဟ် ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ စိုပ် နိဗ္ဗာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်သၠးပွး စိုတ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ (Daily life) လေဝ် ဍေဟ် ကဵု ဖဵု ဗွဲမဇၞော် ကီု ရ။

မၞိဟ် မနွံကဵု သမာဓိ ခိုဟ် ဂှ် မာန် ကၠောန် ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး လ္ၚတ် ပညာ ဂွံ ခိုဟ် နူ မၞိဟ် ဓမ္မတာ ရ။ ညးတအ် ဟွံလောဲသွာ ဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် နကဵု ပရေင်ထေဲ၊ အောန်စိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထုဲထံင် ပွဳပွူ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် မနွံကဵု ပရေင်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် နူ ဖုန် ကေုာံ ဝှုက်ၜောက် (Social media) ဂၠိုင် ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဓဝ် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ သမာဓိ ဂှ် ဒှ် ဂဥုဲ မခိုဟ် အိုတ် သွက်ဂွံ လွဳ ပရေင်စိုတ် ပြးဇး (Distraction) ရ။

နကဵု သရုပ် မ္ဂး၊ သမာဓိ ဝွံ ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် စိုတ်၊ ပရေင်တီညာတ် ပညာ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ဘဝ ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကု တသိုက် ဍာံပြ ရောင်။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• ဓဝ်ဘာဝနာ (Meditation)
• မဂ္ဂင် ဒစာံပါ် (Noble Eightfold Path)
• ဇျာန် (Jhana)
• ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)