သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
ဓမ္မစက် မဒှ် သင်္ကေတ ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ ဓဝ်ကျာ်တြဲ | |
| ဘာသာ | ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|---|
| အရေဝ်တမ် | ပါဠိ (Pali) |
| အဓိပ္ပါယ် | ညးမလေပ်တီကၠိုဟ် ဓဝ်သစ္စာပန် နကဵုဉာဏ်ဇကုအပိုင် ဗွဲမဍာံစၟတ် |
| ကဏ္ဍ | ဂုဏ်ကျာ် ၉ သာ် (လၟေင် ၂) |
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ (ပါဠိ: Sammāsambuddho ၊ အၚ်္ဂလိက်: Perfectly Self-Enlightened One) ဝွံ ဒှ်ဂုဏ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲအရာမတီကၠိုဟ် ဓဝ်သစ္စာပန် နကဵု ဉာဏ်ဇကုအပိုင် ဗွဲမဍိုက်ပေင် ဟွံမွဲကဵု အစာမဗ္တောန်ကဵုရ။ ဂုဏ်သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဂုဏ် ဒုတိယ နူကဵု ဂုဏ်ကျာ် ၉ သာ် မဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ရှ်ေသှ်ေ ပတိုန်ပါင်လၟိုန်တ္ၚဲရ။
ဝေါဟာရ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မလိက်ပါဠိ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ" ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မလိက် ၃ မ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- သမ္မာ (Sammā): ဗွဲမဍာံစၟတ်၊ ဗွဲမဍိုက်ပေင် ဟွံယောင်ယာ (Correctly, Perfectly)။
- သံ (Saṃ): နကဵု အလဵုဇကုပိုင်၊ သီုဟွံမွဲကဵု အစာ (By oneself)။
- ဗုဒ္ဓေါ (Buddho): ညးမလေပ်တီကၠိုဟ်၊ ညးမလ္ၚုဟ်တိုန် နူကဵု သမၠိင်မောဟ အဝိဇ္ဇာ (The Awakened One, The Enlightened One)။
ပံင်သီုပိသာ်မ္ဂး "ပူဂိုလ် ညးမလေပ်တီကၠိုဟ် ဓဝ်သစ္စာပန် နကဵု ဉာဏ်ဇကုအပိုင် ဗွဲမဍိုက်ပေင် ကေုာံ မဍာံစၟတ်" မဒှ်ရ။
ဗုဒ္ဓ ကေုာံ ပရေင်တီကၠိုဟ် (၃) သာ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲသာသနာဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ဗုဒ္ဓ (ညးမတီကၠိုဟ်ဓဝ်) ဝွံ နွံ (၃) ကဆံင်ရ-
- သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ (Sammāsambuddha): ညးမတီကၠိုဟ်ဓရ် နကဵုအလဵုဇကုတုဲ၊ ဟီုတွဟ် ပသောင်ကလး ထ္ၜးကဵု ဂၠံင်တရဴ ကုသတ္တဝါတၞဟ်တအ် ညံင်ဂွံတီကၠိုဟ် တိတ်ဗၠးနူ သံသာ မာန်ကီုရ။ (ဥပမာ - ကျာ်တြဲ ဂေါတမ)။
- ပစ္စေကဗုဒ္ဓ (Paccekabuddha): ညးမတီကၠိုဟ်ဓဝ် နကဵုအလဵုဇကုကီုလေဝ်၊ ဟွံဟီုတွဟ် ဟွံထ္ၜးဂၠံင် ကုသတ္တဝါတၞဟ်တအ် (ဟွံဒက်ပ္တန် သာသနာ) ရ။
- သာဝကဗုဒ္ဓ (Sāvakabuddha) ဟွံသေင်မ္ဂး အရဟန္တ: ညးမတီကၠိုဟ်ဓဝ် ဟိုတ်နူ မဂွံကလင်မိင်တွဟ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်ဂၠံင်တရဴ နူကဵု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ တအ်ရ။ (ဥပမာ - ရှင်သာရိပိုတ်၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်)။
တင်ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ဝင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂုဏ်သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါဝွံ ထ္ၜးကဵု ပရေင်အစောံစရာဲ ဉာဏ်ပညာ ကျာ်တြဲ မသၠုင်ပြဲအိုတ်ရ။ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဝွံ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံဒှ်ကျာ်ဏီ (အခိင်မဒှ်ဒၟံင် ဗောဓိသတ်) ဂှ်၊ ညးအာလ္ၚတ်လဝ် ပညာဇရေင် အစာမပြာကတ်တအ် မပ္တံကဵု အာဠာရ ကဵု ဥဒက တအ်ကီုလေဝ်၊ ညးတီကေတ် ဒဒှ်ရ ပညာတအ်ဂှ် ဟွံစိုပ်တရဴ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူသံသာရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတန်ဂဇအ် သၟဝ်တၞံဇြဲဗောဓိတုဲ နကဵု လွဳပရာဇကုအပိုင်ဂှ် ညးဂွံတီကၠိုဟ်အာ ဓဝ်သစ္စာပန် (ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာ) ရ။ ဟိုတ်နူ မတီကၠိုဟ် နကဵု ဉာဏ်သယမ္ဘူ (ဉာဏ်မလေပ်တီကၠိုဟ် နကဵုအလဵုဇကု) တုဲ ညးကလိဂွံ မဟိမု "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ" ရ။