သရမန်

သရ ဟွံသေင်မ္ဂး သွဵု (အင်္ဂလိက်: Vowel, ပါဠိ: သရ) ဝွံ ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန် ကေုာံ သဒ္ဒါပါဠိမ္ဂး ဒှ်ရမျာင်အဓိက သွက်ဂွံပံင်ကောံ ကုဗျည် (Consonant) တုဲ မလေပ်ကတဵုဗဒှ်ကဵု ရမျာင်မအက္ခရ် မွဲမွဲရ။ ဗျည်မွဲမွဲဂှ် သရ ဟွံပါလုပ်မ္ဂး ပတိတ်ရမျာင် ဟွံဂွံရ။ အရေဝ်မန်ဇေတ်တ်မ္ဂး ကော်ခဴစ "သွဵု" တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ နကဵုအရေဝ်ပါဠိ "သရ" ရ။

သွဵုမန် (၁၂) မ

ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ်မန်ပိုယ်ဂှ် သွဵုအဓိက (သရလွတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သရကေဝ်) နွံ (၁၂) မ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. အ (a)
2. အာ (ā)
3. ဣ / အိ (i)
4. ဤ / အဳ (ī)
5. ဥ / အု (u)
6. ဦ / အူ (ū)
7. ဧ / အေ (e)
8. အဲ (ai)
9. ဩ / အော (o)
10. ဪ / အဴ (au)
11. အံ (aṃ)
12. အး (aḥ)

သင်္ကေတ သွဵုဂမၠိုင်

ကာလသွဵုတအ်ဏအ် သ္ဒးပံင်ကောံ ကုဗျည် (ဥပမာ - က၊ ခ) မ္ဂး၊ ဒးပြံင်လှာဲစကာ သင်္ကေတသွဵု (သရမကွက်) အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

သွဵု	သင်္ကေတ	ဥပမာ ကုဗျည် 'က'
အ	-	က
အာ	ာ	ကာ
ဣ	ိ	ကိ
ဤ	ဳ	ကဳ
ဥ	ု	ကု
ဦ	ူ	ကူ
ဧ	ေ	ကေ
အဲ	ဲ	ကဲ
ဩ	ော	ကော
ဪ	ဴ	ကဴ
အံ	ံ	ကံ
အး	း	ကး

လက္ခဏာ ရမျာင်သွဵုမန်

အရေဝ်မန်ပိုယ်ဂှ် ဒှ်ဂကူအရေဝ် (Mon-Khmer) တုဲ နွံကဵု လက္ခဏာ ရမျာင်သွဵု ၜါသာ် (Two-register vowel system) မဒှ်အရာ တၟေင်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ သွဵုမန်တအ် ပံင်ကောံ ကုဗျည်မ္ဂး တိတ်ရမျာင် ၜါသာ်မာန်ရ -

• ရမျာင်သာ (Clear voice / Head register): ဗျည်ဂကောံပဌမ (ဥပမာ - က၊ ခ၊ စ၊ ဆ၊ တ၊ ထ၊ ပ၊ ဖ) တအ် ပံင်ကောံ ကုသွဵုမ္ဂး တိတ်ရမျာင်သာရ။ (ဥပမာ - က + ာ = ကာ "Ka")။
• ရမျာင်ဇြိုင် (Breathy voice / Chest register): ဗျည်ဂကောံဒုတိယ (ဥပမာ - ဂ၊ ဃ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဒ၊ ဓ၊ ဗ၊ ဘ) တအ် ပံင်ကောံ ကုသွဵုမ္ဂး တိတ်ရမျာင်ဇြိုဟ် (ရမျာင်သြိုဟ်) ရ။ (ဥပမာ - ဂ + ာ = ဂါ "Gèa")။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဗျည်မန်
• သဒ္ဒါမန်
• အက္ခရ်မန်
• အရေဝ်မန်

နိဿဲ

• လိက်သဒ္ဒါမန်
• "Mon language", Wikipedia (English).