သာသနာမန်
သာသနာမန် (အင်္ဂလိက်: Mon Religion) ဂှ် ဒှ်ပကောံပကာန် ဗဗေင်စိုတ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ သၞောတ်သင် ကေုာံ ပညာရေး မဆေင်စပ်ကဵု ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ခေတ်အဆက်ဆက်ရ။ သာသနာမန်ဂှ် ဒှ်တိုင်ခေတ်အဓိက သွက်ဂွံမင်မွဲလဝ် လက်သန်ဂကူ (Mon Identity) ရ။
၁. ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သာသနာမန်ဂှ် နွံကဵုသၞောတ်ဗီုပြင်မခိုင်ကၠိုက်:
- သၞောတ်သင်မန် (Mon Sangha): ဂိုဏ်သင်မန်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ရာမညနိကာယ) မနွံကဵုအုပ်ဓုပ်ဗွဲမဗၠးၜး။
- ပညာရေးသာသနာ (Monastic Education): ပွမဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန်ဂမၠိုင်။
- ဘာလကျာ်မန် (Mon Monasteries): ဘာလကျာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵုယေန်သၞာင်၊ ပညာရေး ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
- ပိဋကတ်ပိ ဘာသာမန်: ပွမကၠာဲစၠောအ် ကေုာံ ပွမမင်မွဲလဝ် သုတ္တန်၊ ဝိနယ၊ အဘိဓမ္မာ နကဵုဘာသာမန်။
၂. သာသနာမန် ကေုာံ အဝဵုအလဵုအသဳ (State Power)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် "Multiculturalism"၊ သာသနာမန်ဂှ် ဒှ် "Institutional Autonomy" (အဝဵုအပ္ဍဲဌာန)။ ဍေဟ်ထ္ၜးကေတ်မာန် ဗီုလဵုသင်မန်တအ် မသုင်စောဲ "Religious Agency" သွက်ဂွံစဵုဒၞာ "State Intervention" (အဝဵုအလဵုအသဳလုပ်ပထုဲ) ကေုာံ ပွမကဵုဒှ်ဗၟာ (Burmanization) ရ။