သိဂ်မေန် ဖရိုက်

သိဂ်မောန် ဖရိုက်
	သိဂ်မောန် ဖရိုက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂
ကတဵုဒှ် (Born)	၆ မေ၊ ၁၈၅၆ ; ဍုင်ဖရိုက်ဗာဂ်၊ အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (လၟုဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်ချေတ်)
စုတိ (Died)	၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၃၉ (အာယုက် ၈၃) ; ဍုင်လာန်ဒါန်၊ ဍုင်အင်္ဂလာန်
ဘာတက္ကသိုလ် (Alma mater)	တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ (University of Vienna)
ပရူပညာ မပြာကတ် (Known for)	စိတ္တခွဲခြာ (Psychoanalysis)၊ စိုတ် မဟွံမွဲ ကုသတိ (Unconscious mind)၊ Id, ego, and super-ego၊ ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် သွပ်လ္ပအ်

သိဂ်မောန် ဖရိုက် (အၚ်္ဂလိက်: Sigmund Freud၊ /frɔɪd/ FROYD၊ error: {{IPA}}: unrecognized language tag: ˈziːkmʊnt ˈfʁɔʏt၊ ၆ မေ ၁၈၅၆ – ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉) ဝွံ ဍေံ ဒှ် တၠပညာ ဂဥုဲ အာရီုကြော ဂကူ ဩသတြဳယျာ (Austrian neurologist) မွဲ တုဲ၊ ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောတ် ပညာ စိတ္တခွဲခြာ (Psychoanalysis) မဒှ် သၞောတ် လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳယဲ ကသဳစိုတ် ကောန်မၞိဟ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ လညာတ် သဘဴဓရ် ညး မပ္တံကဵု စိုတ် အဝိဇ္ဇာ (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင် ကံက်အဓိပ္ပါယ် သွပ်လ္ပအ် တအ် ဂှ် ဍေံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် ပရေင် လ္ၚတ် စိတ္တဗေဒ အလုံ ဂၠးတိ မွဲ ရ။

၁။ ဝင်ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ပညာ

သိဂ်မောန် ဖရိုက် ဝွံ က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂကူဂျူး (Jewish) မွဲ ပ္ဍဲ ဍုင် ဖရိုက်ဗာဂ် (Freiberg) လၟုဟ် မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင်ချေတ် (Czech Republic) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၅၆ ရ။ ကာလ ညး ကလိဂွံ အာယုက် ပန် သၞာံ ဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညး ပြံင် အာ မံင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna)၊ ဍုင်ဩသတြဳယျာ ရ။

ညး တိုန် ကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၃ တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ အ္စာသဝ် (MD) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၁ ရ။ ညး စ လုပ် ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုင်ဂဥုဲ ဇၞော် ဍုင်ဗဳယေန်နာ တုဲ လ္ၚတ် သုတေသန လပါ် ကလာပ်ရုပ် အာရီုကြော ကေုာံ ယဲ က္ဍဟ် ဂမၠိုင် ရ။ ကြဴနူ ပၞာန် ဒုတိယ ဂၠးတိ စ က္တဵုဒှ် တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ်၊ ဟိုတ်နူ ဘဲ အန္တရာဲ နာဇြဳ (Nazis) တအ် ဍိုက်ဗတိုက် ဂကူဂျူး တုဲ၊ ညး ဒး ဒြေပ် ဒဴ ပြံင် အာ မံင် ပ္ဍဲ ဍုင်လာန်ဒါန်၊ အင်္ဂလာန် ရ။ ညး စုတိ အာ နကဵု ယဲ ကေန်သာ ပါင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ ရ။

၂။ ကွတ်ပညာ စိတ္တပါ်ခြာ (Psychoanalysis)

သိဂ်မောန် ဖရိုက် ဝွံ ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် နဲကဲ လွဳယဲ စိုတ် တၟိ မွဲ မကော်စ "Psychoanalysis" ရ။ သၞောတ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပွမကဵု ယဲ ကေုာံ အ္စာသဝ် တအ် ဟီုဂး သဳကၠဳ ညးသကအ် (Dialogue) ရ။ ဖရိုက် ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲ စိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင် ဒုင်စသိုင် ကေုာံ သွပ်လ္ပအ် မပၞုက် ဒၟံင် ပ္ဍဲ "စိုတ် အဝိဇ္ဇာ" (Unconscious mind) နူ အခိင် ဘဝ ကောန်ၚာ် တေအ် ရ။

ညး စကာ နဲကဲ မကော်စ "Free association" မဒှ် နဲကဲ မကဵု ညးယဲ တအ် ဟီု ပတိတ် အရာ မနွံ ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ညးတအ် သီု ဟွံမွဲ ကု ပရေင် ကၟာတ်လဒဵု သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တမ်ရိုဟ် ပြသၞာ စိုတ် တအ် ရ။

၃။ လညာတ် သဘဴဓရ် အဓိကဂမၠိုင်

လညာတ် ဖရိုက် မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် နွံ အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-

စိုတ် မဟွံမွဲ ကုသတိ (The Unconscious Mind): ဖရိုက် ဟီု ဒဒှ်ရ စိုတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ဂှ် ဍေံ တုပ် ညံင် ဍောင် တၟအ်ကလောအ် ဍာ် (Iceberg) ကီု ရ။ အရာ ပိုဲ မတီ မချပ် ဒၟံင် လၟုဟ် ဂှ် ဒှ် ဆ က္ဍဟ် ဍောတ်တ် မနွံ လတူ ဍာ် သၟး ရ။ ဒၞာဲ ဇၞော် အိုတ် မပၞုက် သ္ၚောအ် ဒၟံင် သၟဝ် ဍာ် မပ္တံကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ၊ ပရေင် ဖေက်ဂၟံက်၊ ကေုာံ ဉာဏ်သမ္တီ တြေံ တအ် ဂှ် ဒှ် စိုတ် အဝိဇ္ဇာ ရ။
Id, Ego ကေုာံ Superego: ညး ပါ် လဝ် လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကောန်မၞိဟ် နွံ ပိ သာ် ရ-

 # Id (အိဒ်): စိုတ် အရိုင် မနွံ ပၟိက် မိက်ဂွံ ဂွံ တသိုက် လွာဲဂှ် (Basic instincts)။
 # Superego (သူပါအဳဂဝ်): စိုတ် မတီ ဒုဟ် ကေုာံ ပရေင် ကိုက်စိုတ် (Morals and rules) မဂွံ နူ မိမ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်။
 # Ego (အဳဂဝ်): စိုတ် မဒှ် ဒဒှ် ဍာံ (Reality) မဖန်ဇန် ထိင်ဒဝ် ညံင် ဂွံ ညဳသၟဟ် အကြာ ပၟိက် Id ကေုာံ Superego ရ။

ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် သွပ်လ္ပအ် (Dream Interpretation): ညး ချူ လဝ် လိက်ကၞပ် မပြာကတ် The Interpretation of Dreams ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၉ တုဲ၊ ညး ဟီု ဒဒှ်ရ သွပ်လ္ပအ် ဂှ် ဒှ် "ဂၠံင်တရဴ သၟိင် သွက်ဂွံ လုပ် စိုပ် စိုတ် အဝိဇ္ဇာ" (Royal road to the unconscious) ရ။

၄။ ဩဇာ လတူ အနာဂတ်

ၜိုန်ရ လညာတ် ဖရိုက် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် တၠပညာ သိပ္ပံ တအ် ဒစဵုဒစး ကေုာံ ပါ်ပဲါ ကီု လေဝ်၊ ဩဇာ ညး လတူ ပရေင် လ္ၚတ် စိတ္တဗေဒ (Psychology)၊ လိက်ပတ်၊ ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန် ရ။ ဝေါဟာရ ညး မပ္တံကဵု "Ego", "Denial", ကေုာံ "Freudian slip" တအ် ဂှ် လုပ် စိုပ် အာ ပ္ဍဲ အရေဝ် ဓမ္မတာ လၟေင် တ္ၚဲ ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

Freud, S. (1899). The Interpretation of Dreams.
Gay, Peter (1998). Freud: A Life for Our Time. W. W. Norton & Company.
Jones, Ernest (1953). The Life and Work of Sigmund Freud. Basic Books.