သိပ္ပံစၞစ

ထာမ်ပလိက်:Infobox

သိပ္ပံစၞစ (အင်္ဂလိက်: Food Science) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာသိပ္ပံ မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ပရူသဘာဝစၞစ၊ ဟိုတ်စၞစမလေပ်လီုလာ်၊ သ္ဇိုင်သၞောဝ် ပရေင်ပြုပြေင်စၞစ ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရီုအဗင်စၞစ သွက်ညးသုင်စောဲတအ်ရ။ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာမပံင်စပ်လဝ် (Multidisciplinary field) နူကဵု ပညာဇဳဝဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ သွက်ဂွံလ္ၚတ် တမ်ရိုဟ်စၞစ စဵုကဵုစိုပ် လၟေင်ကမၠောန်မကၠောန်ပတိတ်ရ။

ကဏ္ဍအပ္ဍဲ အဓိကဂမၠိုင် (Major Sub-disciplines)

သိပ္ပံစၞစဝွံ လဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍပညာသ္ဇိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

၁. ဓာတုဗေဒ စၞစ (Food Chemistry)

ဒှ်ပွမလ္ၚတ် လဒက်ပတန်ဓာတုဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲစၞစဂမၠိုင်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ဓါတ်အဓိကဂမၠိုင် ညံင်ရဴ -

• ဍာ် (Water)
• ဓါတ်ကစီ / ကာဗဝ်ဟာက်ဒရိတ် (Carbohydrates)
• ပရဝ်တေန် (Proteins)
• ကၠေင် / လလဳပိတ် (Lipids)
• တုဲပၠန် လ္ၚတ်သီု ဓါတ်အေန်ဇြာင် (Enzymes) ကေုာံ ဓါတ်အရံင်အသာ်ဂမၠိုင်။

၂. ဇဳဝဗေဒစၟ စၞစ (Food Microbiology)

ဒှ်ပွမလ္ၚတ် စၟစၟောန် (Microorganisms) မဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု စၞစ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ပါ်လဝ် (၃) ကဏ္ဍခွဲ -

• စၟမပတုဲဖိုလ်: ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ တဆေး ကေုာံ ဗေက်တဳရဳယျာ သွက်ဂွံစဲၜင် (Fermentation) ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ဘဳယာ၊ ဒိန်ချောတ်၊ ယဝ်ဂါတ်။
• စၟမပလီုစၞ: စၟမပကဵု ညံင်စၞဂွံလီုလာ်၊ သၟူအုဲ၊ မိုဟ်တိုန်။
• စၟမကဵုဘဲယဲ: စၟမပကဵုယဲ (Pathogens) ညံင်ရဴ Salmonella ဟွံသေင်မ္ဂး E. coli မကတဵုဒှ် ယဲအစာဟွံကျေဝ်ဂမၠိုင်။

၃. အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ နဲကဲဗေဒ စၞစ (Food Engineering & Technology)

ဒှ်ပွမသုင်စောဲ လညာတ်အေန်ဂျေန်နဳယာ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် စက်ယန္တရား မပြုပြေင်စၞစ ကေုာံ ပွမထုပ်ပုပ် (Packaging) ရ။ လၟေင်ကမၠောန်အဓိကတအ်ဂှ် -

• ပွမစွံဂမ္တဴ (Thermal Processing): ညံင်ရဴ ပွမဂစိုတ်စၟနကဵုဂမ္တဴပြဟ်ပြဟ် (Pasteurization) သွက်ဍာ်တှ်။
• ပွမကဵုဂံက် (Chilling & Freezing): သွက်ဂွံမင်မွဲ စၞစ ညံင်ဂွံလံ။
• ပွမစဲကှ် (Drying/Dehydration): ပွမနုက်ပတိတ် ဓါတ်ဍာ် နူစၞစ။

၄. ပရေင်သ္ၚဳဂၠေပ် အာရီု (Sensory Analysis)

ဒှ်နဲကဲသိပ္ပံ မသုင်စောဲ အာရီုမၞိဟ် (မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ဇကု) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ သ္ၚဳဂၠေပ် အရီုအဗင်စၞစ (Quality of food) ညံင်ရဴ ရှ်သာ၊ သၟူအမြာဲ ကေုာံ အသာ်ရ။

ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်

ပ္ဍဲခေတ်မၞိဟ်ဂၠိုင်ကၠုင်လောန်ဏအ် သိပ္ပံစၞစဂှ် ဒှ်ပညာကိစ္စဇၞော်အိုတ်မွဲ သွက် -

1. ပရေင်ဂီုကၠံ စၞစ (Food Safety): ညံင်စၞစတအ် ဟွံဂွံပါလုပ် ဓါတ်ဂျိ ကေုာံ စၟမကဵုဘဲယဲ။
2. ပွမထိင်ဒဝ် စၞစညံင်ဂွံလံ (Shelf-life Extension): ဖန်ဗဒှ် နဲကဲထုပ်ပုပ်တၟိတၟိ ညံင်စၞစ ဟွံဂွံလီုပြဟ် တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ခတှ်ေလီုစၞ (Food waste)။
3. ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ အာဟာရ: ဖန်ဗဒှ် စၞစမနွံကဵု ဓါတ်အာဟာရ ဍိုက်ပေင် ကေုာံ စၞစသွက်ညးယဲ (ဥပမာ - စၞဟၟဲကဵု ဓါတ်သဂြာ သွက်ညးယဲသဂြာ)။

နိဿဲ

• Potter, N. N., & Hotchkiss, J. H. (1998). Food Science (5th ed.). Springer.
• Fennema, O. R. (1996). Food Chemistry. CRC Press.
• Food science, Wikipedia.