သိပ္ပံမစကာနတဲ
သိပ္ပံမစကာနတဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ်သိပ္ပံ လွပ် (အၚ်္ဂလိက်: Applied science) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ တင်ဂၞင် သိပ္ပံ သဇိုင် (Basic science) မပ္တံကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သဘာဝ တအ် သွက်ဂွံ သောတ်သြဟ် ပြသၞာ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပတိတ် ကပေါတ် ကေုာံ နဲပညာ တၟိ သွက် ဖဵု ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ဗွဲဓမ္မတာ မ္ဂး၊ သိပ္ပံမစကာနတဲ ဝွံ ဒှ် ဒဒန် မဆက်စပ် လဝ် အကြာ ပရေင်သုတေသန သဇိုင် မလ္ၚတ် ပရူ သဘာဝ ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ရ။[၁]
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ဏအ် ဂှ်၊ ပါလုပ် ဒၟံင် ကဏ္ဍ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering)၊ သိပ္ပံ ဂဥုဲ (Medicine)၊ သိပ္ပံ ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture)၊ ကေုာံ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer science) တအ် ရ။ ဍေဟ်တအ် ဝွံ ကေတ် လညာတ် နူကဵု သိပ္ပံ သဇိုင် မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ (Physics)၊ ဓါတုဗေဒ (Chemistry)၊ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ (Biology) တုဲ ပြံင်လှာဲ စကာ ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန် ဍာံဍာံ (Practical applications) ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သိပ္ပံမစကာနတဲ (Applied science) ဝွံ နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ဒှ် "ပညာ မစကာ တင်ဂၞင် သုတေသန သဇိုင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဖြေ သွက် ပြသၞာ တၟေင် မွဲမွဲ" ရ။
အရာ မတၞဟ်ခြာ အဓိက အကြာ ဍေဟ် ကဵု သိပ္ပံ သဇိုင် ဂှ် ဒှ် တင်ရန်တၟအ် (Objective) ရ။ သိပ္ပံ သဇိုင် ဂှ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် တၟိ ကေုာံ ကၠိုဟ် သဘာဝ ဂၠးတိ ရ၊ ဆဂး သိပ္ပံမစကာနတဲ ဂှ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ စကာ တင်ဂၞင် တအ် ဂှ် တုဲ သြိုင်ခၞံ ဒက်ပတန် အရာ မနွံကဵု ဖဵု (Useful products) ဥပမာ - ဂဥုဲ တၟိ၊ တိုင်ဒဒန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ပျူတာ တအ် ရ။[၂]
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်စကာ သၞောတ်ဝ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင်တ္ၚဲ ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် ကောန်မၞိဟ် တမၠာ တေအ် ရ။ လဒက်ပတန် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂရိတ် ကေုာံ ရဝ်မ မပ္တံကဵု ပလိုင်ဍာ် (Aqueducts) ကေုာံ စက် ခဍိုတ် (Catapults) တအ်ဝွံ ဒှ် ဥပမာ သိပ္ပံမစကာနတဲ ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ ရ။
ဆဂး ဘာသာရပ် ဏအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် နဒဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ ဂှ်၊ ဒှ် အခိင် ပရေင်ကတဵု ကမၠောန် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ပ္ဍဲ ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ အခိင် ဂှ် လညာတ် ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ တအ် ဒးဒုင် စကာ သွက်ဂွံ သြိုင် စက် ပၟတ် (Steam engines) ကေုာံ ပရေင်ပတိတ် ဓါတ်လလဳ (Electricity generation) တုဲ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော် ရ။
၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ သိပ္ပံသဇိုင် ကေုာံ သိပ္ပံမစကာနတဲ (Basic vs. Applied Science)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောတ် သိပ္ပံ ၜါ ဏအ် ၜိုန်ရ ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ကီုလေဝ်၊ နွံ တၞဟ်ခြာ အဓိက အတိုင် သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
| လက္ခဏာ (Features) | သိပ္ပံသဇိုင် (Basic/Pure Science) | သိပ္ပံမစကာနတဲ (Applied Science) |
|---|---|---|
| တင်ရန်တၟအ် (Goal) | သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ ကေုာံ ထပ် ပတိုန် လညာတ် တၟိ။ | သွက်ဂွံ သောတ်သြဟ် ပြသၞာ ကေုာံ ခၞံဗဒှ် ကပေါတ်။ |
| ဥပမာ ဘာသာရပ် | ရူပဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ သင်္ချာ | အေန်ဂျေန်နဳယာ၊ ဂဥုဲ၊ ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကောန်ပျူတာ |
| စၟတ်သမ္တီ (Focus) | သဳအိုရဳ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Theories & Laws) | လွပ် ကေုာံ နဲပညာ (Applications & Tech) |
| ဖဵု (Outcome) | လိက်ပရေင် သုတေသန၊ တင်ဂၞင် သဇိုင် | ပရေင်ခၞံဗဒှ်၊ စက်ယန္တရား၊ ဂဥုဲ လွဳယဲ |
၄။ ကဏ္ဍ အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ နဲပညာ (Engineering and Technology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံမစကာနတဲ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ကေတ် လညာတ် သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒ တုဲ သြိုင်ခၞံ လဒက်ပတန် (Structures) ကေုာံ စက် (Machines) ရ။
- အေန်ဂျေန်နဳယာ ညးဍုင်ကွာန် (Civil Engineering): သြိုင်ခၞံ တိုင်ဒဒန်၊ ဂၠံင် ဍာန်၊ ကေုာံ တိုက် ဇၞော်ဇၞော်။
- အေန်ဂျေန်နဳယာ စက် (Mechanical Engineering): ခၞံဗဒှ် စက်ယန္တရား၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကေုာံ ကွဳစက် နာနာ။
- အေန်ဂျေန်နဳယာ ဓါတ်လလဳ (Electrical Engineering): လ္ၚတ် သၞောတ် လလဳ ကေုာံ ဒက်ပတန် ကိရိယာ အဳလက်ထရဝ်နစ် မပ္တံကဵု ဖုန် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ။[၃]
၅။ သိပ္ပံ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Medical Science and Healthcare)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သိပ္ပံ ဂဥုဲ ဝွံ ဒှ် ပရေင်စကာ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကေုာံ စဵုဒၞာ ယဲ ရ။
- စၟတ်ၜတ် ယဲ (Diagnostics): ပရေင်စကာ စက် မပ္တံကဵု X-ray ကေုာံ MRI သွက်ဂွံ ညာတ် ဇုတ် ကေုာံ အင်္ဂါ အပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ်။
- ပရေင်ဖျေဟ် ဂဥုဲ (Pharmacology): ဂၠာဲ ဓါတ် နူ သဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ပတိတ် ဓါတ် တၟိ (Synthesis) သွက်ဂွံ လွဳ ယဲ အာယုက် အန္တရာယ် မပ္တံကဵု ကေန်သာ ကေုာံ စၟ ဝေရတ် (Viruses)။
- ပရေင်ခွဲက် (Surgery): စကာ ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု စက် ဉာဏ်စက် လေဇာ (Laser surgery) သွက်ဂွံ ပခွဲက် ဟွံမဲ ကဵု သရ ဇၞော်ဇၞော် ရ။
၆။ သိပ္ပံ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ စၞစ (Agricultural and Food Science)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် ဒးကၠောဝ် ဗျဵု အလုံ ဂၠးတိ ဂှ်၊ သိပ္ပံ ပရေင်တဵုလွဳ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂျီန် (Genetically Modified Organisms - GMOs): တၠပညာ တအ် ပြံင်လှာဲ သၞောတ် ဂျီန် ပ္ဍဲ တၞံဆု ညံင် ဂွံ ဒစးဒုင် ယဲ စၟ ကေုာံ ဥတု ကညင် မာန်၊ တုဲ ပတိတ် သတ် တၞံ ဂၠိုင် တိုန်။
- သိပ္ပံ စၞစ (Food Technology): ပရေင်လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂွံ မင်မဲ စၞစ ညံင် ဟွံဂွံ အုဲအေင် ပြဟ်၊ ကေုာံ ခၞံဗဒှ် စၞ မနွံကဵု ဓါတ် ဗဳတာမေန် ဍိုက်ပေင် ရ။
၇။ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Computer Science and Informatics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ၜိုန်ရ နွံကဵု လညာတ် သင်္ချာ သဇိုင် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ ပရေင်စကာ မ္ဂး ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် သၞောတ် ပရေင်ဆက်စပ် (Communication) အလုံ ဂၠးတိ ရ။
- သော့ဝဲ ကေုာံ လိက်ကုတ် (Software Engineering): ခၞံဗဒှ် ပရဝ်ဂရာမ် သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန်၊ လ္ၚတ် တင်ဂၞင်၊ ကေုာံ ကမၠောန် ရုင် နာနာ။
- ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence): လ္ၚတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် က္ဍဟ် စက် ညံင် ဂွံ ချပ် ကေုာံ ကၠောန် ကမၠောန် မာန် အလဵုအလဵု ညံင်ရဴ ကောန်မၞိဟ် (ဥပမာ - က္ၜင်ကျာ ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ ကေုာံ ChatGPT)။
၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Economic and Social Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သိပ္ပံမစကာနတဲ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။ အခိင် ကမ္ပဏဳ တအ် ခၞံဗဒှ် ကပေါတ် တၟိ (Innovation) မ္ဂး၊ ဍေဟ် ကတဵုဗဒှ် ကမၠောန် တၟိ၊ ပတိုန် ၚုဟ်မး ဍုင်၊ ကေုာံ ယှောတ်ဖအောန် ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ရ။
ဥပမာ - ကွတ်ပညာ စက်ရုံ ၄.၀ (Industry 4.0) မစကာ စက်ရုပ် (Robotics) ကေုာံ အင်တာနက် ပ္ဍဲ စက်ရုံ (IoT) ဝွံ ပကဵု ညံင် ကမၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် ဂွံ ပြဟ် ကေုာံ သက်သာ အာ ဗွဲမလောန် ရ။ ဆဂး ဍေဟ် လေဝ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ သွက် ကောန်ကမၠောန် မဟွံမဲ ကဵု ပညာ ကွတ် တအ် မဒး ဆောမ်လေင် ကမၠောန် ကီု ရ။
၉။ ပြသၞာ သဳလ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ (Ethical Issues and Environmental Conservation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံမစကာနတဲ ဗွဲမပြဟ် ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ သဳလ (Ethics) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။[၄]
- လွပ် ပရေင်ပၞာန် (Dual-use Technology): ကွတ်ပညာ လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဓါတုဗေဒ ကေုာံ နျူကလဳယျာ ဂှ် မာန် စကာ သွက် ပရေင်ခိုဟ် (ပတိတ် လလဳ) ကီု၊ ကေုာံ သွက် ပရေင်ပလီုပလာ် (ဗုံး နျူကလဳယျာ) ကီု ရ။
- ဇဳဝ သဳလ (Bioethics): ပရေင်ကၠောန် ပတိတ် မၞိဟ် နကဵု နဲကဲ ကလုံ (Cloning) ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂျီန် ပ္ဍဲ ကောန်ၚာ် (Designer babies) တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မဒး သဳကၠဳ ပရေင်သဳလ ဇၞော်ဇၞော် ရ။
ပ္ဍဲ လပါ် သဘာဝ မ္ဂး၊ သိပ္ပံမစကာနတဲ ဝွံ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သောတ်သြဟ် ပြသၞာ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတု (Climate change) နကဵု လွပ် ဒြဟတ် သဘာဝ (Renewable energy) မပ္တံကဵု လလဳ တ္ၚဲ ကေုာံ လလဳ ကျာ ရ။
၁၀။ အနာဂတ် သိပ္ပံမစကာနတဲ ကေုာံ သုတေသန (Future of Applied Science and Research)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနာဂတ် သွက် သိပ္ပံမစကာနတဲ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု နဲပညာ တၟိ ဇၞော် ၃ သာ် ရ -[၅]
- နာနဝ် နဲပညာ (Nanotechnology): ပရေင်စကာ ကိရိယာ မနွံ ဇမၞော် ဍောတ် နူကဵု အက်တမ် သွက်ဂွံ လွဳ ယဲ ကေန်သာ တပ်တပ် လတူ သဲလ်။
- ကောန်ပျူတာ ကွမ်တမ် (Quantum Computing): သၞောတ် ကောန်ပျူတာ မာန် တွက်ဂၞန် တင်ဂၞင် ထုဲထံင် မာန် ပြဟ် နူကဵု သူပါ ကောန်ပျူတာ လၟုဟ် လ္ၚီ ဆ။
- ဇဳဝ နဲပညာ တၟိ (Advanced Biotechnology): ပရေင်ဖန်ဗဒှ် အင်္ဂါ ခန္ဓာကိုယ် တၟိ နကဵု သဲလ် (3D Bioprinting) သွက် မၞိဟ်ယဲ မဒး ဆောမ်လေင် လဝ် အင်္ဂါ တအ် ရ။
သိပ္ပံမစကာနတဲ ဝွံ ဆက် ဒှ် ဒၟံင် သဇိုင် ဒြဟတ် မဒရိုဟ် ပတိုန် ဂၠးတိ ပိုယ် ညံင် ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ တန်တဴ အာ ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Bunge, M. (1966). "Technology as Applied Science". Technology and Culture 7 (3): 329-347.
- ↑ Feibleman, J. K. (1961). "Pure Science, Applied Science, and Technology: An Attempt at Definitions". Technology and Culture 2 (4): 305-317.
- ↑ Brooks, H. (1994). "The Relationship between Science and Technology". Research Policy 23 (5): 477-486.
- ↑ Rollin, B. E. (2006). Science and Ethics. Cambridge University Press, 45-60။
- ↑ Niiniluoto, I. (1993). "The Aim and Structure of Applied Research". Erkenntnis 38 (1): 1-21.
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သိပ္ပံ (Science)
- အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering)
- နဲပညာ (Technology)
- သုတေသန (Research)