သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
| Scale of justice 2.svg လိုဂဝ် နှင်ခတောန် မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ပရေင်မျှတ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်။ | |
| ကဏ္ဍ အဓိက | သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် (Social Sciences) |
|---|---|
| ပရူပရာ မလ္ၚတ် အဓိက | သၞောတ်အလဵုအသဳ၊ မူဝါဒ ညးဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဍုင်သၟာင်၊ အဝဵုသြဇာ |
| တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် | အာရဳသတဝ်တယ် (Aristotle) မာခဳယာဗေလဳ (Machiavelli) ဂျောန် လံက် (John Locke) |
| ကဏ္ဍခွဲ အဓိကဂမၠိုင် | သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဍုင်သၟာင်၊ သီအဝ်ရဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် |
သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (အၚ်္ဂလိက်: Political Science) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာ သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် (Social Science) မွဲ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပရူ လဒက်ပ္တန် ဍုင်၊ သၞောတ်အလဵုအသဳ (Systems of government)၊ အခိုက်အလိုက် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political behavior) ကေုာံ သီအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵု အဝဵုသြဇာ (Power) တအ်ရ။
တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ဒဒှ်ရ အဝဵုသြဇာဂှ် ဗီုလဵု ဂွံကလိဂွံရော၊ ဗီုလဵု စကာရော၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် အလဵုအသဳတအ် ဓလီုပ္ဍိုက်လတူ ဘဝညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်တအ်ရော ဂှ်ရ။
ဝင် ကေုာံ တၠပညာ မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင် (History and Key Thinkers)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝွံ နွံကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ (Ancient Greece) တေအ်ရ။
- အာရဳသတဝ်တယ် (Aristotle): တၠပညာဂရိတ်ဝွံ ကော်စ သိပ္ပံပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် နဒဒှ် "သိပ္ပံ အဓိက" (Master Science) တုဲ၊ လ္ၚတ်လဝ် ဗီုပြင် အလဵုအသဳ မနာနာသာ်ရ။
- နဳကိုဝ်လဝ် မာခဳယာဗေလဳ (Niccolò Machiavelli): ပ္ဍဲခေတ် အလဒေါဝ်ဂှ် ညးချူလဝ် လိက်အုပ် The Prince တုဲ၊ ပသောင်ကလးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမဂၠာဲ အဝဵုသြဇာ ကေုာံ မင်မွဲအဝဵု နကဵု လညာတ် မဒုင်သဇိုင် လတူ အကာဲအရာဍာံ (Pragmatism) ရ။
- ဂျောန် လံက် (John Locke) ကေုာံ ရူးဆဝ် (Rousseau): ပ္ဍဲခေတ် ပညာမံက်ဂတဝ် (Enlightenment) ဂှ် ဍေံတအ် ဓမံက်ထ္ၜး လညာတ် "လိက်ကသုက် ဂကောံမၞိဟ်" (Social Contract) ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ မ္ဂးဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ ပၟိက်ဆန္ဒ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။
- ခေတ်တၟိ: နဒဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မၞုံကဵု သၞောတ်ဝ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ကေုာံ လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဥရောပရ။
ကဏ္ဍခွဲ အဓိကဂမၠိုင် (Major Subfields)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍခွဲ အဓိက (၄) သာ်ရ-
- သီအဝ်ရဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Theory): လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် လညာတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် အဓိက မပ္တံကဵု ဓဝ်ဗၠးၜး (Liberty)၊ ဓဝ်မျှတ (Justice)၊ အခေါင်အရာ (Rights) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဍုင်ရ။
- သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Comparative Politics): လ္ၚတ် တုပ်နှိုင်ကေတ် သၞောတ်အလဵုအသဳ အကြာ ဍုင်မွဲကဵုမွဲရ (ဥပမာ - တၞဟ်ခြာ အကြာ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကဵု သၞောတ်အာဏာသျှင်)။
- ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာဍုင်ဂမၠိုင် (International Relations): လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ဍုင် ကဵု ဍုင်၊ ပရေင်ပၞာန် (War)၊ ပရေင်ဒက်မိတ် (Diplomacy) ကေုာံ ဂကောံဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN) တအ်ရ။
- ပရေင်ကောပ်ကာဲ ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration & Policy): လ္ၚတ် ဗီုလဵု အလဵုအသဳတအ် ဖျေဟ်မူဝါဒ၊ ဓမံက်ရုပ်ရဴ ဥပဒေ ကေုာံ ကောပ်ကာဲ ဌာနအလဵုအသဳဂမၠိုင်ရ။
သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Concepts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အဝဵုသြဇာ (Power): အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ ဖန် ညံင်ညးတၞဟ် ဂွံကၠောန် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကု။
- ဍုင် (State) ကေုာံ အလဵုအသဳ (Government): "ဍုင်" မ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် မၞုံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ် (Sovereignty) လတူ တိဍာ်မွဲတုဲ၊ "အလဵုအသဳ" ဂှ် ဒှ်ဂကောံ မကောပ်ကာဲ ဍုင်ဂှ်ရ။
- ပရေင်ယုံသေတ်/စၟတ်သမ္တီ နကဵုသၞောဝ် (Legitimacy): ပရေင်ဒုင်တဲ နူညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် နွံအခေါင် အုပ်ဓလီု ဍာံစၟတ်ရ။
- ဝါဒ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Ideologies): စရင်လညာတ် မပ္တံကဵု ဝါဒလဳဗရေဝ် (Liberalism)၊ ဝါဒကောန်မျူနေတ် (Communism) ကေုာံ ဝါဒဖာသေတ် (Fascism) မစၞောန်ထ္ၜး ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်ရ။
နဲကဲ သုတေသန (Research Methods)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
- နဲကဲ တော်လၟိဟ် (Quantitative Methods): လ္ၚတ် တင်ဂၞင် စရင်မာဲ (Polling data)၊ စရင်အင် လပါ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သွဟ်မာဲ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပရေင်ရုဲစှ်မာဲ။
- နဲကဲ ဍာ်ဒကေဝ် (Qualitative Methods): လ္ၚတ် ဝင်အတိတ်၊ သၟာန်သွဟ် ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် လိက်စံင် ဥပဒေဂမၠိုင်။
မုက်လိက် မဆက်စပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Democracy)
- ကွတ်သိပ္ပပရေင်မၞိဟ် (Sociology)
- ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာဍုင်ဂမၠိုင် (International Relations)
- ပွမဟွံမံက်ဂတဝ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Invisibility)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Roskin, Michael G., et al. (2016). Political Science: An Introduction (14th ed.). Pearson.
- Heywood, Andrew (2013). Politics (4th ed.). Palgrave Macmillan.