သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်

သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်
[[File:သင်္ကေတ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်|frameless|250px|alt=]] ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဂမၠိုင် မပံင်ကောံ လဝ် နာနာ သာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ်

သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (အၚ်္ဂလိက်: Social Science) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ ပညာ သဇိုင် မွဲ မပါ် တိတ် နူကဵု သိပ္ပံ တုဲ၊ ဍေံ စွံ အာရီု လတူ ပွမလ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် (Society) ကေုာံ ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ကဵု ပူဂိုလ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ ရ။ ကဏ္ဍ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပံင်ကောံ လဝ် ဘာသာရပ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)၊ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ကေုာံ စိတ္တဗေဒ (Psychology) ရ။

တၞဟ်ခြာ နူကဵု သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural Science) ဗီုကဵု ရူပဗေဒ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတုဗေဒ မ္ဂး၊ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ စကာ နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ (Scientific method) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Behavior)၊ အခိုက်ကၞာ යေန်သၞာင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။ ဍေံ ဂစာန် သောင် ကလး ဒဒှ်ရ "မုဟိုတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ချပ်، ဒ္ဂေတ် ဗက် ကေုာံ ဆက်ဆောံ ညးသကအ် ဗီု ဏအ် ရော" ဂှ် ရ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဟီု ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပွမစကာ နဲကဲ ယုတ္တိ (Logic) ကေုာံ သက်သဳ (Empirical evidence) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ခလင် ပရေင် မၞိဟ် ရ။

• ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ တေအ်، ပရေင် ချပ် လ္ၚတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ဏအ် ဍေံ နွံ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy) သၟး ရ။ ဆဂး စိုပ် ရာစုသၞာံ ၁၉ မ္ဂး တၠပညာ တအ် မိက်ဂွံ စကာ နဲကဲ "သိပ္ပံ" မၞုံ ကု ပွမစမ်ၜတ်، ပွမပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection) တုဲ ပါ် တိတ် ကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာရပ် တၞဟ်ခြာ မွဲ ရ။
• တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဍေံ ဂှ် သွက်ဂွံ သောင် ကလး ပြသၞာ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗီုကဵု ပရေင် ဒိုက်ဂတ် (Poverty)၊ ပရေင် ရာဇာဝတ် (Crime)၊ ကေုာံ ပရေင် ဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) တုဲ သွက်ဂွံ ပတိတ် မူဝါဒ (Policy) မခိုဟ် တအ် ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

ဝင် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဇၞော် ၃ သာ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ-

1. ခေတ် လျးပညာ (Age of Enlightenment - ရာစုသၞာံ ၁၈): တၠပညာ ဗီုကဵု ဇြောန် လံက် (John Locke) ကဵု ရူသဝ် (Rousseau) တအ် စ ဟီု တွံ ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု လိက်ကသုက် ကောန်မၞိဟ် (Social Contract) တုဲ ဍေံ ဟွံသေင် အရာ မကၠုင် နူ ကျာ် ပုဟ်။
2. ပၠန်ဂတး ကမၠောန်စက် (Industrial Revolution): ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၊ ဟိုတ်နူ ရုံစက် က္တဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ မၞိဟ် တအ် ပြံင် လုပ် မံင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် ဇၞော် ရ။ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဏအ် ဖန် ညံင် ပြသၞာ မၞိဟ် တၟိတၟိ ဂွံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ၊ တၠပညာ တအ် နွံ ပၟိက် ကု ဘာသာရပ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဍေံ ရ။
3. ဩဂတ် ကောမ်တေ (Auguste Comte): ညး ဏအ် ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် "မအံက် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်" ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ ဂှ် ညး ကော် ခုတ် ယၟု "Sociology" ကိုပ်ကၠာ အိုတ် တုဲ၊ ညး ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ပိုဲ သ္ဒး လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ (Positivism) ညံင်ရဴ လ္ၚတ် ရူပဗေဒ ကီု ရ။

၃။ ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Main Branches of Social Science)

သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

ဇယား ဘာသာရပ် အဓိက ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်

ဘာသာရပ်	အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင် လ္ၚတ်	တၠပညာ အဓိက
ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)	လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ်، ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဂကောံ ကေုာံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မၞိဟ်	အေမဳလဳ ဒူခေမ်၊ ကားလ် မာက်
မနုဿဗေဒ (Anthropology)	လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် (Culture)၊ အခိုက်ကၞာ၊ သဇိုင် ဝင် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် နူ ခေတ် တြေံ	ဝှရန့် ဗဝ်အက် (Franz Boas)
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)	လ္ၚတ် ပရေင် ပတိတ်، ပွမပါ်ပရအ် ကေုာံ ပွမစကာ သြန်ရတ် ကေုာံ ကပေါတ် ဂမၠိုင်	အာဒမ် သမေတ် (Adam Smith)
သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)	လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ၊ အဝဵုအာဏာ، ပရေင် ရုဲစှ် မဲ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဍုင်	အရဳသတဝ်တယ်၊ မာခဳယာဗေလဳ
စိတ္တဗေဒ (Psychology)	လ္ၚတ် စိုတ်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ပူဂိုလ် မွဲမွဲ (Individual behavior)	သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud)
ပထဝဳ မၞိဟ် (Human Geography)	လ္ၚတ် ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဒၞာဲ ဒတန်	ကားလ် သောဝ်ဝါ (Carl Sauer)

၄။ နဲကဲ သုတေသန (Research Methodology)

သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကောန်မၞိဟ် ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ်-

1. သုတေသန လၟိဟ် (Quantitative Research): စကာ တင်ဂၞင် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers and Statistics) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပါ်ပဲါ ရ။ ဥပမာ - ပွမကံက် မဲ ဆန္ဒ ညးဍုင်ကွာန် (Surveys/Polls) သွက်ဂွံ တီ လၟိဟ် မၞိဟ် မထံက်ပင် ဗော် ပရေင် ဍုင်ကွာန် မွဲမွဲ ရ။
2. သုတေသန အရည်အသွေး (Qualitative Research): စကာ မအရေဝ်၊ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွမဆဵုဂဗ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ခလင် အရာ မွဲမွဲ ရ။ ဥပမာ - ပွမသၟာန် သၟုက် မၞိဟ် မွဲ တၠ ကဵု မွဲ တၠ (Interviews) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမလုပ် မံင် ပံင်နှဴ ကု ဂကောံမၞိဟ် ဒေသ မွဲမွဲ (Participant observation) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ညးတအ် ရ။

၅။ သဘဴဓရ် ကေုာံ လညာတ် ဒဿနိက (Theories and Perspectives)

ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး، နွံ ကု "မှန်ပြောင်း" (Perspectives) နာနာ သာ် သွက်ဂွံ ရံင် ဂကောံမၞိဟ်-

• သဘဴဓရ် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကမၠောန် (Structural Functionalism): ညာတ် ကေတ် ဂကောံမၞိဟ် နဒဒှ် "ခန္ဓကာယ မၞိဟ်" မွဲ ရ။ ဇၟာပ် ဌာန (ဗီုကဵု ဘာဗ္တောန်လိက်၊ ဘာသာသာသနာ၊ သ္ၚိကၟိန်) တအ် နွံ တာလျိုင် ညး ကဵု ညး သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ တန်တဴ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ (တၠပညာ - အေမဳလဳ ဒူခေမ်)။
• သဘဴဓရ် ပဋိပက္ခ (Conflict Theory): ညာတ် ကေတ် ဂကောံမၞိဟ် နဒဒှ် ဒၞာဲ မပြိုင်ပကာန် ဒၟံင် သွက် အဝဵု ကေုာံ သြန်ရတ် ရ။ မၞိဟ် သိုက် ကဵု မၞိဟ် ဒိုက် တအ် တဝ်စၞေဟ် ဒၟံင် ညးသကအ် လၟိုန် ရ။ (တၠပညာ - ကားလ် မာက်)။
• သဘဴဓရ် သင်္ကေတ ဆက်ဆောံ (Symbolic Interactionism): ညာတ် ကေတ် လတူ ပရေင် ဆက်ဆောံ လၟိုန်တ္ၚဲ အကြာ မၞိဟ် ကဵု မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် ကဵု အဓိပ္ပါယ် လတူ ဝေါဟာရ ကေုာံ သင်္ကေတ တအ် ရ။

၆။ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သိပ္ပံ သဘာဝ (Social vs. Natural Science)

ၜိုန်ရ သီု ၜါ စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ တၞဟ်ခြာ လောန် ရ-

• သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural Science) ဍေံ လ္ၚတ် အရာ မဟွံမွဲ ကု လမျီု ကေုာံ တန်ကြံင် ဒၟံင် (ဥပမာ - ဍာ် ဂှ် ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဒဳဂရဳ သေန်တဳဂရိတ် မ္ဂး ဍေံ ဇြိုတ် လၟိုန်) ရ။
• သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဍေံ လ္ၚတ် ကောန်မၞိဟ် မၞုံ ကု စိုတ်၊ ပရေင် ချပ် ကေုာံ မပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမဖျေဟ် ဥပဒေသ မချိုတ်ပၠိုတ် (Universal laws) ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် ဍေံ ဝါတ်ဂါတ် လောန် ရ။

၇။ ပရေင် ဆက်စပ် ကု ဂကောံမၞိဟ် လၟုဟ် (Relevance to Contemporary Society)

ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ လၟုဟ် (Globalization) ဏအ်، သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် လောန် ရ-

• ပွမပတိတ် မူဝါဒ အလဵုအသဳ (Public Policy): အလဵုအသဳ တအ် စကာ တင်ဂၞင် နူ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ကိုန်စဳမာန် ပရေင် ပညာ၊ ပရေင် ထတ်ယုက် ကေုာံ ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ဒိုက်ဂတ် ရ။
• ပွမသောင်ကလး ပြသၞာ တၟိ (New Issues): လ္ၚတ် ရံင် ပြသၞာ မက္တဵုဒှ် နူကဵု Social Media၊ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ကေုာံ ပွမပြံင် ဌာန် (Migration) တအ် ဗီုလဵု ဍေံ ကဵု ဖဵု လတူ စိုတ်ဓါတ် ကောန်မၞိဟ် ရ။

၈။ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဒေသမန် (Social Science in Myanmar and Mon State)

ပ္ဍဲကဵု ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ ม္ဂး، ပရေင် ကတ်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူ ပရေင် ဍုင်ကွာန် ရ-

• ခေတ် တက္ကသိုလ် ရန်ကုန်: ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၁၉၆၂ တေအ်، ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု မနုဿဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင် ဍုင်ကွာန် တအ် ပြာကတ် လောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရန်ကုန် ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ပၞာန် သီ အဝဵု တုဲ၊ ဘာသာရပ် တအ် ဏအ် ဒး ဒုင် ကၟာတ် လဒဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ဒး ဒုင် ထိင်ဒဝ် လဝ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။
• ပရေင် လ္ၚတ် မန် (Mon Studies): ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်، တၠပညာ ဂကူ မန် တအ် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ (ဥပမာ - မဟိဒလ် တက္ကသိုလ်) တအ် စကာ နဲကဲ မနုဿဗေဒ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗေဒ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဂကူ မန် ညံင် ဂွံ တန်တဴ အာ မာန် ရ။

၉။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင် (Challenges and Criticisms)

ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ဏအ် လေဝ် နွံ ကု ပြသၞာ ညး ကဵု ညး ကီု ရ-

• ပြသၞာ ပွမကလေင် စမ်ၜတ် ဟွံမာန် (Replication Crisis): ပ္ဍဲ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး، သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင် ကာလ ကလေင် စမ်ၜတ် မွဲ ဝါ ပၠန် မ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် ဟွံတုပ် ကု သွဟ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော် မွဲ သွက် သိပ္ပံ ရ။
• စိုတ် ပါ်ပဲါ (Bias): ဟိုတ်နူ ညး မလ္ၚတ် ဂှ် လေဝ် ဒှ် ကောန်မၞိဟ် တုဲ، စိုတ် ပတှ်ေ (Beliefs) ကေုာံ ဝါဒ ပရေင် ဍုင်ကွာန် ညးတအ် လေပ် ပါ လုပ် အာ ပ္ဍဲ သွဟ် သုတေသန မာန် ရ။
• ဘဏ္ဍာရေး (Funding): ဗွဲမဂၠိုင် သိပ္ပံ သဘာဝ (ဗီုကဵု ကောန်ပျူတာ၊ ဂဥုဲ) တအ် ကလိဂွံ သြန် ထံက်ပင် ဂၠိုင် နူကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ရ။

၁၀။ အနာဂတ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (The Future of Social Science)

အနာဂတ် သွက် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ဟိုတ်နူ နဲပညာ ရ-

• သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ကောန်ပျူတာ (Computational Social Science): တၠပညာ တအ် လၟုဟ် စကာ တင်ဂၞင် ဒေတာ ဇၞော်ဇၞော် (Big Data) နူကဵု Facebook, Twitter ကေုာံ လပှ်ကျာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု လၟိဟ် မဳလဳယျာန် တအ် မာန် ကၠုင် ယျ ရ။
• ဉာဏ် ကောန်မၞိဟ် ကၠောန် (AI): ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် ကေုာံ တီ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ တၟိ အိုတ် သွက် အနာဂတ် ရ။

> 💡 လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်: သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် ပရေင် ပညာ နူကဵု CrashCourse ဏအ် မာန် ရ - CrashCourse Sociology: What Is Sociology?

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• သိပ္ပံ (Science)
• ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)
• ပရေင် ဍုင်ကွာန် (Politics)
• ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
• မနုဿဗေဒ (Anthropology)

နိဿဲ

• Nisbet, Robert A. (1966). The Sociological Tradition. Heinemann Educational Books.
• Wallerstein, Immanuel (1999). The End of the World As We Know It: Social Science for the Twenty-First Century. University of Minnesota Press.
• Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Sage publications.
• Giddens, Anthony (2006). Sociology (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
• Weber, Max (1922). Economy and Society. University of California Press.
• Marx, Karl (1867). Capital: Critique of Political Economy.
• Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps. Farrar, Straus and Giroux.
• ကျော်ဝင်း၊ ဦး (၂၀၁၀). လူမှုရေးသိပ္ပံ နိဒါန်း. ရန်ကုန်: ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန. (Introduction to Social Science in Myanmar).
• မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (၁၉၉၃). မြန်မာနိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးလေ့လာချက်များ. ရန်ကုန်: သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန.
• Social Science Research Council (SSRC). Official Website and Research Publications.