သုည

သုည
ဂၞန်ဗွဝ် (Cardinal)	သုည (0)
ဂၞန်စရင် (Ordinal)	သုည (0th)
ဂရိ (Roman numeral)	ဟွံမွဲ

သုည (အၚ်္ဂလိက်: Zero) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် သင်္ချာ မွဲ တုဲ ဍေံ တန်တဴ ကိုပ်ကၠာ နူ ဂၞန် မွဲ (၁) ရ။ အက္ခရ် ဂၞန် မန် မ္ဂး ချူ "၀" တုဲ၊ ဂၞန် အာရဗဳ မ္ဂး ချူ "0" ရ။ ဂၞန် သုည ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ဟွံမွဲ" ဟွံသေင်မ္ဂး "လ္ၚာ်" (Nothingness/Empty) ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက အိုတ် သွက် သၞောတ် ဂၞန် သင်္ချာ (Base-10)၊ ပရေင် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။

၁။ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲ သင်္ချာ

ဂၞန် သုည ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သဘဴဓရ် တၟေင် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

သဘဴဓရ် ပံင် ကေုာံ နုက် (Additive Identity): ယဝ်ရ ပံင် စုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး နုက် ပတိတ် သုည ကု ဂၞန် တၞဟ် မွဲမွဲ မ္ဂး သွဟ် ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ ရ (ဥပမာ - ၅ + ၀ = ၅၊ ၇ - ၀ = ၇)။
သဘဴဓရ် ပၟဝ် ကေုာံ ပါ်: ယဝ်ရ ကေတ် ဂၞန် မွဲမွဲ တုဲ ပၟဝ် (Multiply) ကု သုည မ္ဂး သွဟ် လက္ကရဴ အိုတ် ဍေံ ဒှ် သုည လၟိုန် ရ (ဥပမာ - ၅ × ၀ = ၀)။ ဆဂး ယဝ်ရ ကေတ် ဂၞန် မွဲမွဲ တုဲ ပါ် ကု သုည (Divide by zero) မ္ဂး ဍေံ ဟွံမွဲ ကု အဓိပ္ပါယ် ဟွံသေင်မ္ဂး တော် ဟွံဂွံ ရ။
ဂၞန် ဇုံ (Even Number): သုည ဏအ် လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ဂၞန် ဇုံ ကီု ရ။ ဟိုတ်နူ ဍေံ ပါ် ကု ဂၞန် ၂ ပြေ (၀ ÷ ၂ = ၀) ရ။
ပရေင် စွံ ဒၞာဲ (Placeholder): သုည ဏအ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ကဆံင် ဂၞန် ဥပမာ အကြာ စှ် ကဵု ကၠံ (၁၀၊ ၁၀၀) ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် က္တဵုဒှ်

တမ်မူလ: သဘဴဓရ် ဂၞန် သုည (မစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဂၞန် မွဲ တၞဟ်ခြာ) ဂှ် စက္တဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် အိန္ဒိယ ခေတ် တြေံ ပ္ဍဲ အကြာ ၅ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ အစာ သင်္ချာ အိန္ဒိယ ဗြဟ္မဂုပ္တ (Brahmagupta) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မချူ ပသောင် လဝ် သၞောဝ် ဂၞန် သုည ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
ပရေင် ပြးဇး: နူကဵု အိန္ဒိယ ဂှ် ကွတ် သင်္ချာ သုည ဏအ် ပြးဇး အာ ဇရေင် ဍုင် အာရပ် တုဲ၊ နူကဵု ညးသွံရာန် စ ကပေါတ် အာရပ် တအ် ဂှ် မွဲကဆံင် စိုပ် အာ ရး ဥရောပ ပ္ဍဲ ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ ရ။

၃။ သင်္ကေတ၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သာသနာ

ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ: အဓိပ္ပါယ် သုည ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု သဘဴဓရ် "သုညတ" (Sunyata) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ် မလ္ၚာ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ သီုဖအိုတ် ဟွံမွဲ ကု ဇကုဇကု အလဵုအလဵု မတန်တဴ ရ။
စက်ဝိုင် ကေုာံ အနန္တ: ဗီုပြင် သုည (၀) မဒှ် စက်ဝိုင် ဂှ် ထ္ၜး ကဵု သဘာဝ လောက မဂေတ် ကလေင် ဒၟံင် ဟွံမွဲ ကု တမ် ကေုာံ ကၞောတ် ရ။

၄။ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ ပညာ

ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် တအ် လေဝ် ဂၞန် သုည ဏအ် ပါလုပ် လဝ် အဓိက အိုတ် ရ။

သၞောတ် ဂၞန် ၜါ (Binary system): ပ္ဍဲကဵု ကွတ် ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ဒဳဂျဳတယ် မ္ဂး ညးတအ် သုင်စောဲ လဝ် ဂၞန် သုည (၀) ကဵု မွဲ (၁) ၜါ ဏအ် ဓဝ် ရ။ သုည ဂှ် ထ္ၜး ကဵု "ပလိုတ်/ဟွံမွဲ/ဗၠေတ်" (Off/False) တုဲ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင် ကွတ်ပညာ ဒဳဂျဳတယ် တ္ၚဲဏအ် ရ။
ကဆံင် ဓါတ်ဂံက် အိုတ် (Absolute Zero): ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ (Physics) မ္ဂး ဓါတ်ဂံက် သုည ကေဝ်ဗေန် (0 Kelvin) ဟွံသေင်မ္ဂး -၂၇၃.၁၅ သေန်တဳဂရိတ် ဂှ် ဒှ် ကဆံင် ဓါတ်ဂံက် အိုတ် ပ္ဍဲ စက္ကဝါ မဒှ် အခိင် ဒြဟတ် အဏုမြူ သီုဖအိုတ် ဒေါအ် ဇူ အာ ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

"History of Zero". Math is Fun.
0 (number), Wikipedia.