သြန်
လှုဲ (Currency) ဂျဳဒဳပဳ (Nominal) ဂျဳဒဳပဳ (PPP) လၟေၚ်အဆံၚ် (Rank) ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation) ကဏ္ဍအဓိက (Industries) မအရေဝ်ဆက်စပ် (Related)
| [[File:ဗီုရုပ် သြန်စက္ခော နူကဵု ဍုင်နာနာသာ်|220px|alt=]]
| |
| အဓိပ္ပါယ် (Definition) | |
|---|---|
သြန် (အၚ်္ဂလိက်: Money) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီတင်နင် မမာန်ပဒတန်လဝ် မဒးဒုင်တဲ သာမည သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပရေင်ဗပေင်ၚုဟ်မး သွက် ကပေါတ် ကေုာံ သွာင်သေဝါ (services) တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလေင်ကဵု က္ဍုဲ (debt) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု အကာဲအရာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မွဲရ။[၁] တာလျိုင် အဓိက သြန်ဂှ် နွံပန်သာ်ရ - ဒှ်အရာဆက်စၠောအ် သွက်ပရေင်လှာဲပြာဲ (medium of exchange)၊ ဒှ်ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး (unit of account)၊ ဒှ်အရာ သွက်ဂွံမင်မွဲ ၚုဟ်မး (store of value)၊ ကေုာံ ဒှ်သၞောတ် သွက်ပရေင်ဗပေင်ၚုဟ်မး အနာဂတ် (standard of deferred payment) ရ။[၂]
အရာမွဲမွဲ မဍိုက်ပေင်ကဵု တာလျိုင် ပန်သာ်ဏအ်မ္ဂး၊ ဍေံဂှ် လုပ်လၟိဟ် နဒဒှ် သြန် မာန်ရ။ သြန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် သြန်စၟတ်သမ္တီ (Fiat money) မဒှ်သြန် မဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မး သဘာဝ (intrinsic value) ပ္ဍဲအလဵုဇကုဍေံ (ညံင်ရဴ ထဝ်၊ သြန်) တုဲ၊ ဍေံမံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ အလဵုအသဳ မစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် သြန် မစကာဂွံ အတိုင်သၞောဝ် (Legal tender) ရ။ သၞောတ်သြန် ဍုင်မွဲမွဲဂှ် ဒးဒုင်ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု ဘာဏ်ဗဟဵု (Central bank) ဍုင်ဂှ်ရ။
၁။ နိရုတ္တိ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် "Money" ဝွံ ကၠုင်နူ ဝေါဟာရ လေတ်တေန် "Moneta" မဒှ် ယၟု ဂၞကျာ် ယေန်သၞာင် ရဝ်မ (Juno Moneta) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ်ညးဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မခၞံပတိတ် သြန်မသြန် (coins) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရဝ်မရ။[၃] ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန်ဂှ် "သြန်" ဟီုမ္ဂးဂှ် မလေပ်စကာ သွက် ဓါတ်သတ္တု (Silver) ကီု၊ သီုကဵု သွက် ကိရိယာ မစကာ ပ္ဍဲပရေင်လှာဲပြာဲ (Currency) ကီုရ။
ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics) ဂှ်၊ သြန်ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် နဒဒှ် အရာသယံဇာတ မာန်လှာဲပြာဲမာန် ဗွဲမလောဲသွာ (highly liquid asset) တုဲ မဒှ်အရာ မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဒုင်ကေတ်မာန် ပ္ဍဲကဵု ပွမရာန် သွံ ကပေါတ်တအ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဍေံတၞဟ်ခြာဒၟံင် နူကဵု "ဒြပ်ရတ်" (Wealth) ဟွံသေင်မ္ဂး "သြန်လုပ်" (Income) ရ။
၂။ ဝင် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သြန် (History and Evolution of Money)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကိုပ်ကၠာ သြန် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင် သၞောတ်လှာဲကပေါတ် (Barter system) မဒှ် ပွမလှာဲပြာဲ ကပေါတ် ကု ကပေါတ် (ဥပမာ - ကဵုသ္ၚု ကေတ်ဖျုန်) ရ။ ဆဂး၊ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ နွံကဵု ပြသၞာ "ပွမနွံပၟိက် တုပ်ရေင်သ္ကအ် သီုၜါလ္ပာ်" (double coincidence of wants) တုဲ၊ ဍေံဟွံကိတ်ညဳ ကု ဂကောံမၞိဟ် မဇၞော်လှဲလးရ။[၄]
ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သြန်ကပေါတ် (Commodity money) မပ္တံကဵု ၜဵု၊ ခဒိုဟ်၊ ကေုာံ ဓါတ်သတ္တု ညံင်ရဴ ထဝ်၊ သြန် တအ်ဂှ် စဒုင်စကာကၠုင် နဒဒှ် သြန်ရ။ သြန်မသြန် (Coinage) မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၞောဝ်အလဵုအသဳဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဍုင် လဳဒဳယျာ (Lydia) (လၟုဟ် ဍုင်တူရကဳ) ပ္ဍဲၜိုတ် ၆၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာခရေတ်ရ။
ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲခေတ် မင်းဆက်သွင် (Song Dynasty) ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်ဂှ်၊ သြန်စက္ခော (Paper money) ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဍေံဒှ် စၞးကပေါတ်မွဲ မစၞးကဵု ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သြန်မသြန် မပအပ်လဝ် ပ္ဍဲဘာဏ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ်၊ သၞောတ်သြန် ဂၠးကဝ်ဝွံ ပြံင်လှာဲအာ ဇရေင် သြန်စၟတ်သမ္တီ (Fiat money) မဟွံဒုင်သဇိုင် လ္တူ ထဝ် ရ။
၃။ တာလျိုၚ် အဓိက သြန် (Primary Functions of Money)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ သြန်ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက ပန်သာ်ရ-
- အရာဆက်စၠောအ် သွက်ပရေင်လှာဲပြာဲ (Medium of Exchange): သြန်ဝွံ စၞးမလှာဲကပေါတ် ကု ကပေါတ်ဂှ်၊ ဍေံကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ ရာန် သွံ ကပေါတ် ကေုာံ သွာင်သေဝါ နကဵု သြန်ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ပခိုဟ်ပတိုန်ကဵု လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။
- ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး (Unit of Account): သြန်ဝွံ ဒှ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သာမညမွဲ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး ကပေါတ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဍေံကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ ပတောအ်ၜတ် ၚုဟ်မး အကြာ ကပေါတ်နာနာသာ်ရ။
- အရာ သွက်ဂွံမင်မွဲ ၚုဟ်မး (Store of Value): သြန်ဝွံ မာန်မင်မွဲ ၚုဟ်မး သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲအနာဂတ်မာန်ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation) မာန်ဖအောန်ဖျေဟ် ၚုဟ်မးသြန်ကီုလေဝ်၊ သြန်ဂှ် ဆက်ဒှ် အရာ မမာန်ဂိုင်သိပ်လဝ် ဒြပ်ရတ် မလောဲသွာအိုတ်မွဲရ။
- သၞောတ် သွက်ပရေင်ဗပေင်ၚုဟ်မး အနာဂတ် (Standard of Deferred Payment): သြန်ဝွံ ဒှ်သၞောတ် သွက်ဂွံ ပဒတန် က္ဍုဲ ကေုာံ ပရေင်တုပ်စိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွက်အနာဂတ်ရ။[၅]
၄။ ဂကူ သြန်ဂမၠိုၚ် (Types of Money)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သြန်ဝွံ မာန်ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ပိသာ် အတိုင်ဇယား ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
| ဂကူ သြန် (Type of Money) | ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Definition) | သာဓက (Examples) |
|---|---|---|
| သြန်ကပေါတ် (Commodity Money) | သြန် မၞုံကဵု ၚုဟ်မး သဘာဝ ပ္ဍဲအလဵုဇကုဍေံတုဲ၊ စကာ နဒဒှ် သြန်ကီု သီုကဵု နဒဒှ် ကပေါတ် ဓမ္မတာကီုရ။ | ထဝ်၊ သြန်၊ ၜဵု၊ ကၞုသင် |
| သြန်စၞး (Representative Money) | သြန် မဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မး သဘာဝ၊ ဆဂး မာန်လှာဲပြာဲကေတ် ကု သြန်ကပေါတ် ညံင်ရဴ ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သြန် ပ္ဍဲဘာဏ်။ | သြန်စက္ခော ပ္ဍဲခေတ် သၞောတ်ထဝ် (Gold Standard) |
| သြန်စၟတ်သမ္တီ (Fiat Money) | သြန် မဟွံဒုင်သဇိုင် လ္တူ ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်မွဲမွဲ၊ ဆဂး နွံကဵု ၚုဟ်မး ဟိုတ်နူ သၞောဝ်ဥပဒေ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ မၞိဟ်ဂမၠိုင်။ | ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD)၊ ယူရဝ် (EUR)၊ သြန်ဗၟာ (MMK) |
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ၊ သြန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ် သြန်လ္တူစက် (Commercial bank money) မဒှ် စရင်သြန် မၞုံပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာ ဘာဏ်ဂမၠိုင်ရ။ သြန်စက္ခော ကေုာံ သြန်မသြန် ဗီုရုပ်ဇေတ်ဇေတ်တအ်ဂှ် နွံဆ လၟိဟ် အောန်အောန် ဓဝ်ရ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သြန် အလုံအိုတ်သီု။
၅။ သၞောတ်သြန် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Monetary Systems and Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇမၞော် (Macroeconomics) ဂှ်၊ "လၟိဟ်သြန်" (Money Supply) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ လၟိဟ်သြန် မၞုံပ္ဍဲကဵု ဍုင်မွဲဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဆံင်နာနာသာ် မပ္တံကဵု M1, M2, ကေုာံ M3 ရ။
- M1: ပါဝင်ကဵု သြန်စက္ခော၊ သြန်မသြန် ကေုာံ စရင်သြန် မမာန်ပတိတ်ကေတ် နကဵု ချက် (Checking accounts)။
- M2: ပါဝင်ကဵု M1 သီုကဵု စရင်သြန် မဂိုင်သိပ်လဝ် (Savings accounts) ကေုာံ သြန် မၞုံကဵု အခိင်ပိုဒ်ခြာ (Time deposits)။[၆]
လၟိဟ်သြန်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် တိုက်ရိုက် ကု ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation) ရ။ ယဝ်ရ လၟိဟ်သြန် ဂၠိုင်လောန်အာ နူကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး၊ ၚုဟ်မးသြန်ဂှ် စှ်ေအာတုဲ ၚုဟ်ကပေါတ်တအ် တိုန်ကၠုင်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ "သြန်ဂၠိုင် ကေတ် ကပေါတ်အောန်" ရ။
၆။ ပရေၚ်ဘာဏ် ကေုာံ သၞောတ်ဖန်ဇန်သြန် (Banking and Monetary Policy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာဏ်ဗဟဵု (Central Banks) ညံင်ရဴ Federal Reserve (US) ဟွံသေင်မ္ဂး European Central Bank (ECB) တအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လၟိဟ်သြန် ကေုာံ ၚုဟ်မးသြန် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်တအ်ရ။ ဍေံတအ် စကာ ပိုလသဳသြန် (Monetary policy) သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။
လွဟ်ကိရိယာ အဓိက သွက် ပိုလသဳသြန် ပါဝင်ကဵု-
- ၚုဟ်အာတ်သြန် (Interest rates): နကဵု ပွမသၠုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျေဟ် ၚုဟ်အာတ်သြန်ဂှ်၊ ဘာဏ်ဗဟဵုတအ် ထိင်ဒဝ်ကဵု ပရေင်ကေတ်လွဳသြန် (Borrowing) ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သြန် (Investing) ရ။
- ပရေင်ရာန်သွံ လ္တူဒေင် (Open market operations): ပွမရာန် ဟွံသေင်မ္ဂး သွံ လိက်ကသုက် အလဵုအသဳ (Government bonds) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လၟိဟ်သြန်။
- သၞောတ် သြန်မဒးမင်မွဲ (Reserve requirements): ပွမစၟတ်သမ္တီ လၟိဟ်သြန် အောန်အိုတ် မဒးနွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာဏ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Commercial banks) တအ်ရ။[၇]
၇။ ၚုဟ်မးသြန် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ၚုဟ်ကပေါတ် (Value of Money and Inflation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၚုဟ်မး သြန်မွဲဝွံ ဟွံတန်ကြန်ဒၟံင် လၟိုန်ကာလရ။ ဍေံတန်တဴဒၟံင် လ္တူ အစောမ်သတ္တိ ပရေင်ရာန် (Purchasing power) မဒှ် လၟိဟ် ကပေါတ် မမာန်ရာန်ကေတ် နကဵု သြန်ဗၞတ်မွဲရ။
- ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation): ဒှ်အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ၚုဟ်ကပေါတ် သာမည သၠုင်တိုန်တုဲ၊ ၚုဟ်မး သြန် စှ်ေအာရ။ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် အောန်အောန် (ၜိုတ် ၂%) ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံချဳဒရိုင်လၟိုန်ရ။
- ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်စှ်ေ (Deflation): ဒှ်အကာဲအရာ ၚုဟ်ကပေါတ် သာမည စှ်ေအာတုဲ ၚုဟ်မး သြန် သၠုင်တိုန်ရ။ ၜိုန်ရ ဍေံခိုဟ် သွက်ညးရာန်ကီုလေဝ်၊ ဍေံမာန်ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ဍင်သ္ဇိုင် (Economic depression) ရ။[၈]
ဥပမာ သွက် ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် လောန်ကာဲ (Hyperinflation) ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင် ဂျာမနဳ (၁၉၂၀)၊ ကေုာံ ဍုင် ဇင်ဗာဗွေ (၂၀၀၀) တအ်ရ၊ မဒှ်အခိင် ၚုဟ်မးသြန် စှ်ေအာ စဵုကဵု ဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မးရ။
၈။ သြန်ဂၠးကဝ် ကေုာံ သၞောတ်လှာဲပြာဲ (International Money and Exchange Rates)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ်ဂှ်၊ သြန် ဍုင်မွဲ ကု မွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သၞောတ်လှာဲပြာဲ သြန် (Exchange rates) ဝွံ နွံပၟိက်ကၠုင်ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ၊ ဂၠးကဝ်ဝွံ စကာလဝ် သၞောတ်ထဝ် (Gold Standard) မဒှ်သၞောတ် ၚုဟ်မးသြန် ဇၟာပ်ဍုင် ဒးဒုင်ပညဳလဝ် ကု ၚုဟ်မး ထဝ် ရ။ ဆဂး၊ သၞောတ်ဏအ် လီုလာ်အာ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ်၊ စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောတ် Bretton Woods မဒှ်သၞောတ် မပညဳလဝ် ၚုဟ်မး သြန်ဍုင်နာနာ ကု ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD) ရ။
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ်၊ သြန် ဗွဲမဂၠိုင် စကာဒၟံင် သၞောတ်လှာဲပြာဲ မဟွံတန်ကြန် (Floating exchange rates) မဒှ်သၞောတ် ၚုဟ်မး သြန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ပရေင်ရာန် ကေုာံ ပရေင်သွံ (Supply and Demand) ပ္ဍဲကဵု စျေးသြန်ဂၠးကဝ်ရ။[၉]
၉။ သြန်ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ သြန်ခရိပ်တဝ် (Digital Currency and Cryptocurrency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်ဇၞော် သွက် သၞောတ်သြန်ရ။ သြန်ဒဳဂျဳတေဝ် ညံင်ရဴ ကတ်ခရေဒေတ် (Credit cards) ကေုာံ သြန်လ္တူမဝ်ဗိုင် (Mobile money) တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် လွပ် သြန်စက္ခော ပ္ဍဲလၟိုန်တ္ၚဲရ။
ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ သြန်ခရိပ်တဝ် (Cryptocurrency) မပ္တံကဵု Bitcoin ကေုာံ Ethereum တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် သၞောတ်သြန် တၟိ မဟွံဒးဒုင် ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု ဘာဏ်ဗဟဵုရ။ ဍေံတအ် စကာ ကွတ်ပညာ Blockchain သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်လှာဲပြာဲ ဗွဲမစှ်ေသၞောတ် ကေုာံ မၞုံကဵု ဂီုကၠီုရ။ အလဵုအသဳဂမၠိုင်လေဝ် စလ္ၚတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပတိတ် သြန်ဒဳဂျဳတေဝ် ဘာဏ်ဗဟဵု (Central Bank Digital Currencies - CBDCs) ရ သွက်ဂွံ ဗက်ပြိုင် ကု သြန်ခရိပ်တဝ်တအ်ရ။
- **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** ဗီုလဵု သြန် ကေုာံ သြန်ခရိပ်တဝ် ကၠောန်ကမၠောန် (YouTube Video - Educational)
၁၀။ ယေန်သၞာၚ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ အနာဂတ် သြန် (Culture, Society, and the Future of Money)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သြန်ဝွံ ဟွံဒှ် ဆ လွဟ်ကိရိယာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၟးသၟးရ၊ ဍေံဒှ် သီု သင်္ကေတ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒြဟတ်အဝဵု ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်ရ။ လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆေင်ကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Behavioral economics) သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် မဆေင်ကဵု သြန် နကဵု စိုတ်စရိုတ် (emotions) ဂၠိုင်နူကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (logic) ရ။[၁၀]
ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဝင်ဍုင်သုဝဏ္ဏဘူမိ ကိုပ်ကၠာတေံလေဝ်၊ နွံကဵု သြန်မသြန် ဒင်္ဂါး (Pyu/Mon coins) မၞုံကဵု ဗီုရုပ် သင်္ကေတ ညံင်ရဴ ခရု၊ ကောန်ၚာ် ကေုာံ တ္ၚဲ တအ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ဗၞိက် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲရ။
သွက်အနာဂတ်ဂှ်၊ ဂၠးကဝ်ဝွံ ဂၠံင်တရဴ အာဒၟံင် ဇရေင် "ဂကောံမၞိဟ် မဟွံစကာ သြန်စက္ခော" (Cashless society) ရ။ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တအ်ဝွံ မာန်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်လှာဲပြာဲ မပြဟ် ကေုာံ မလောဲသွာကီုလေဝ်၊ ဍေံတအ် သီုပတိုန်ထ္ၜးကဵု ပြသၞာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပၞုက်ဒေပ် (Privacy) ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု သိုက်ဗာ (Cybersecurity) ရ။
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Mishkin, Frederic S. (2007). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets, 8th, Pearson. ISBN 978-0-321-28726-7။
- ↑ Jevons, William Stanley (1875). Money and the Mechanism of Exchange. D. Appleton and Co.။
- ↑ Davies, Glyn (2002). A History of Money: From Ancient Times to the Present Day. University of Wales Press. ISBN 978-0708317174။
- ↑ Graeber, David (2011). Debt: The First 5000 Years. Melville House. ISBN 978-1-933633-86-2။
- ↑ Mankiw, N. Gregory (2007). Macroeconomics, 6th, Worth Publishers. ISBN 978-0-7167-6213-3။
- ↑ Friedman, Milton (1992). Money Mischief: Episodes in Monetary History. Harcourt Brace Jovanovich. ISBN 978-0151620424။
- ↑ Keynes, John Maynard (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. Macmillan။
- ↑ Krugman, Paul (2012). End This Depression Now!. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0393088779။
- ↑ Ferguson, Niall (2008). The Ascent of Money: A Financial History of the World. Penguin Press. ISBN 978-1594201929။
- ↑ Smith, Adam (1776). The Wealth of Nations. W. Strahan and T. Cadell။
- Mishkin, Frederic S. (2007). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets, 8th, Pearson. ISBN 978-0-321-28726-7။
- Jevons, William Stanley (1875). Money and the Mechanism of Exchange. D. Appleton and Co.။
- Davies, Glyn (2002). A History of Money: From Ancient Times to the Present Day. University of Wales Press. ISBN 978-0708317174။
- Graeber, David (2011). Debt: The First 5000 Years. Melville House. ISBN 978-1-933633-86-2။
- Mankiw, N. Gregory (2007). Macroeconomics, 6th, Worth Publishers. ISBN 978-0-7167-6213-3။
- Friedman, Milton (1992). Money Mischief: Episodes in Monetary History. Harcourt Brace Jovanovich. ISBN 978-0151620424။
- Keynes, John Maynard (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. Macmillan။
- Krugman, Paul (2012). End This Depression Now!. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0393088779။
- Ferguson, Niall (2008). The Ascent of Money: A Financial History of the World. Penguin Press. ISBN 978-1594201929။
- Smith, Adam (1776). The Wealth of Nations. W. Strahan and T. Cadell။
<ref> tag with name "Mishkin" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Jevons" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Davies" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Graeber" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Mankiw" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Friedman" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Keynes" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Krugman" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Ferguson" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Smith" defined in <references> is not used in prior text.