သွိဇြာလာန်
သွိဇြာလာန် (အင်္ဂလိက်: Switzerland) နကဵု ယၟုအလုံအလောက် ကွန်ဖေတ်ဒရေရှေန် သွိသ် (Swiss Confederation) ဂှ် ဒှ် ဍုင်မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ်၊ ပလိုတ်၊ ကေုာံ သၠုင်ကျာ ဥရဝ်ပ ရ။ ဍေဟ်ဂှ် ဒှ် ဍုင်မနွံ သၞောတ်ဖက်ဒရယ် ဖြပဗလစ် (Federal republic) မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ခရိုင် (Cantons) ၂၆ ခရိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒိုဟ်သၠုင်ကျာဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု အဳတလဳ၊ ဒိုဟ်ပလိုတ်ဂှ် ဆက်ကဵု ပြင်သေတ်၊ ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဆက်ကဵု ဂျာမနဳ၊ ကေုာံ ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် ဆက်ကဵု အဝ်သတြဳယျာ ကေုာံ လစ်တန်စတိုင် (Liechtenstein) တအ်ရ။ သွိဇြာလာန် ဂှ် ပထဝဳ နွံကဵု ဒဵုအာလ်ပ် (Alps)၊ ကရောင်ဒဵု ဂျူရာ (Jura) ကေုာံ ကုန်းပြင်မြင့် လဒေါဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ် ဘာန် (Bern) တုဲ ဍုင်မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကဂှ် ဒှ် ဇူးရစ် (Zürich) ကေုာံ ဂျနဳဗာ (Geneva) ရ။
| |||
| တွဟ်ဍုင်: Unus pro omnibus, omnes pro uno ("မွဲ သွက် သီုဖအိုတ်၊ သီုဖအိုတ် သွက် မွဲ") | |||
 | |||
| ဍုင်ဇၞော် | ဘာန် (Bern) | ||
|---|---|---|---|
| ဍုင်ဇၞော်အိုတ် | ဇူးရစ် (Zürich) | ||
| ဘာသာစကား ရုင် | ဂျာမာန်, ပြင်သေတ်, အဳတလဳ, ရဝ်မာန်ယှ် | ||
| အလဵုအသဳ | ဒဳမဝ်ကရေသဳ တိုက်ရိုက် သၞောတ်ဖက်ဒရယ် | ||
| လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၂၃) | ၈,၉၀၂,၃၀၈ တၠ | ||
| GDP (Nominal) | $၉၀၅ ဘဳလဳယာန် (မရနုက်ကဵု ၂၀) | ||
| သြန် | သွိသ် ဖရန့် (Swiss franc, CHF) | ||
.svg)
၁။ နိဒါန် (Introduction)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွိဇြာလာန် ဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင် နကဵု ပရေင်မံင်လဒေါဝ် (Armed neutrality) စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ တေအ်ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဟွံကေင် ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်မံင်လဒေါဝ်ဏအ်တုဲ၊ ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲသဇိုင် သွက် ဂကောံ အလုံဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဂကောံမဟာမိတ် ခရုက်ဗကေတ် (Red Cross) ကေုာံ ရုင်အဓိက ကုလသမဂ္ဂ (UN) ပ္ဍဲ ဥရဝ်ပ ရ။ ၜိုန်ရ နွံ ပ္ဍဲလဒေါဝ် ဥရဝ်ပ ကီုလေဝ်၊ သွိဇြာလာန် ဂှ် ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သမဂ္ဂဥရဝ်ပ (EU) ရ၊ ဆဂး ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇုံရှေန်ဂေန် (Schengen Area) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဥရဝ်ပ ဗွဲမဂၠိုင်ရ[၁]။
၂။ တမ်မူလ ယၟု (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယၟု အင်္ဂလိက် Switzerland ဂှ် စတမ်ကၠုင် နူကဵု ယၟု ဍုင် "Schwyz" မဒှ် ခရိုင် မပံင်ကောံ ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံသဟဖက် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၉၁ ရ။ မအရေဝ်ဏအ် ဗွဲကြဴ ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် Schweizer (သဝိဇြာ) မစၞောန်ထ္ၜး ကောန်ဍုင် သီုဖအိုတ်ရ။ နကဵု ဘာသာ လပ်တေန်မ္ဂး ဍုင်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ Confoederatio Helvetica (CH) ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ဂကူ ဟဲလ်ဗဳတဳ (Helvetii) မဒှ် ဂကူသေလ်တစ် (Celtic) မမံင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာလ်ပ် ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ရောမ တေအ်ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် သင်္ကေတ ဍုင် ပ္ဍဲကဵု ဒိုမိန်အေန်တာနေတ် (.ch) ကေုာံ ပ္ဍဲ စၟတ်ကာတအ်ဂှ် စကာဒၟံင် `CH` ဏီရ[၂]။
၃။ ဝင် (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ဍုင်သွိဇြာလာန် ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ ခရိုင်ဂမၠိုင်ရ။
- ဂကောံသဟဖက် တြေံ (Old Swiss Confederacy): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၉၁ ဂှ် ခရိုင် ပိခရိုင် (Uri, Schwyz, ကေုာံ Unterwalden) ထပက်လဝ် စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် (Federal Charter of 1291) သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ စဵုဒၞာ ရေင်သကအ် နူကဵု အေန်ပါယာ ရောမ မသ္အးဇ္ၚး (Holy Roman Empire) ရ။
- ခေတ် ပြံင်လှာဲဘာသာ (Reformation): ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ဂှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် (Protestant Reformation) ကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲတၟေင် နူကဵု Zwingli ကဵု Calvin ပ္ဍဲ ဇူးရစ် ကဵု ဂျနဳဗာ တုဲ ဍုင်ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်အာ လပါ် ကာသဝ်လေတ် ကဵု ပရဝ်တေတ်သတာန် ရ။
- ခေတ် နပိုလီယန် (Napoleonic Era): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၉၈ ဂှ် ပၞာန် ပြင်သေတ် လုပ်သီကေတ်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ် Helvetic Republic ရ။ ဆဂး ကြဴနူ နပိုလီယန် ကျအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၅ မ္ဂး၊ သွိဇြာလာန် ကလေင်ကလိဂွံ အခေါင်ဗၠးၜး ကေုာံ ပရေင်မံင်လဒေါဝ် (Neutrality) နူကဵု ကောန်ဂရေတ် ဗဳယေန်နာ (Congress of Vienna) ရ။
- သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် သၞာံ ၁၈၄၈ (1848 Constitution): ကြဴနူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် (Sonderbund War) မွဲလစုတ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ ဂှ် ညးတအ် ခၞံဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် တၟိတုဲ ဒက်ပတန် ဍုင်ဖက်ဒရယ် (Federal state) မတန်ကြန် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ[၃]။
၄။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သွိဇြာလာန် ဂှ် နွံကဵု အလုံဇမၞော် ၄၁,၂၈၅ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ပါ်လဝ် ပထဝဳ အဓိက ပိ ဒၞာဲ- ၁။ ဒဵု အာလ်ပ် (Swiss Alps): နွံ လပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ဍိုက်ကေတ် ၆၀% သွက် အလုံဍုင်ရ။ ဒဵုမသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဒဵု Monte Rosa (၄,၆၃၄ မဳတာ) တုဲ ဒဵု မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် Matterhorn ရ။ ၂။ ကုန်းပြင်မြင့် သွိသ် (Swiss Plateau): နွံ လဒေါဝ်ဍုင်တုဲ ဍိုက်ကေတ် ၃၀% ရ။ ဒၞာဲဏအ်ဂှ် မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ နွံကဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ရုင်စက်ဂမၠိုင်ရ။ ဍာ်ကၟာဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု Lake Geneva ကေုာံ Lake Constance တအ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။ ၃။ ဒဵု ဂျူရာ (Jura Mountains): နွံ လပါ် သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် ကေုာံ ဍိုက်ကေတ် ၁၀% ရ။
ရာသဳဥတု ပ္ဍဲ သွိဇြာလာန် ဂှ် ဒှ် ရာသဳ ဥတု မဍိုန်ညေန် (Temperate) ကီုလေဝ်၊ ပြံင်လှာဲ ဗွဲမဇၞော် အလိုက် ဒၞာဲသမၠုင်ဒဵု ရ။ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ်ဒဵုတအ်ဂှ် ဂံက်တုဲ မံက်နွံလၟိုန်ကာလရ[၄]။
၅။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Government and Politics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွိဇြာလာန် ဂှ် နွံကဵု သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ မတၟေင်လောန် မကော်စ ဒဳမဝ်ကရေသဳ တိုက်ရိုက် (Direct democracy) ရ။ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် နွံ အခေါင် စောဒက ကေုာံ ပတိုန်လညာတ် လ္တူ သၞောဝ်ဥပဒေ နကဵု ပွမမာဲ ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် (Referendums) ရ။
- ကံင်သဳ ဖက်ဒရယ် (Federal Council): ဒှ် ဂကောံ အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳ ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ညးစၞး ၇ တၠ ရ။ သမ္မတ ဍုင် (President of the Confederation) ဂှ် ရုဲစှ် နူကဵု ၇ တၠ ဏအ်တုဲ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် မွဲသၞာံ ရေင်သကအ်ရ။
- ပါလဳမာန် (Federal Assembly): နွံ ၜါ ကဏ္ဍ - ကံင်သဳ ကောန်ဂကူ (National Council) နွံ ၂၀၀ တၠ ကေုာံ ကံင်သဳ ခရိုင် (Council of States) နွံ ၄၆ တၠ ရ။
- ခရိုင် (Cantons): သွိဇြာလာန် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ၂၆ ခရိုင် (Cantons) ရ။ ခရိုင် မွဲကဵုမွဲ နွံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ သဇိုင်၊ ပါလဳမာန်၊ ကေုာံ ရုင်ဗစာ အလဵုဇကု ညံင်ရဴ ဍုင်သၟတ် မွဲကီုရ[၅]။
၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွိဇြာလာန် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၠုင်အိုတ်၊ မတန်ကြန်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိဏအ် မွဲရ။ ၜိုန်ရ ဟွံမဲကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ သွိဇြာလာန် ကလိဂွံ အောင်ဇၞး နကဵု ပရေင်ပညာ၊ ကွတ်ပညာ ကေုာံ ဝန်ဆောင်မှု မသၠုင်ရ။
| စံညိင် (Indicator) | လၟိဟ် (Value) | ကဆံင် ဂၠးကဝ် (Global Rank) |
|---|---|---|
| GDP (Nominal) | $၉၀၅ ဘဳလဳယာန် | မရနုက်ကဵု ၂၀ |
| GDP per capita | $၁၀၂,၈၆၅ | မရနုက်ကဵု ၂ (ကြဴနူ လပ်ဇြိမ်ဗံက်) |
| င္ၚုဟ် သြန်ဖရန့် (CHF) | 1 CHF ≈ 1.12 USD | - |
| ညးဟွံမဲ ကမၠောန် (Unemployment) | ၂.၀% | - |
ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်:
- ဘဏ် ကေုာံ ပရေင်သြန်: ဍုင် ဇူးရစ် ကဵု ဂျနဳဗာ ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်သြန် ဂၠးကဝ်ရ။ ဘဏ် ဗီုကဵု UBS တအ် ပြာကတ်ရ။
- ဂဥုဲ (Pharmaceuticals): ကုမ္ပဏဳ ဗီုကဵု Novartis ကဵု Roche တအ် ဒှ် ကုမ္ပဏဳ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လောကဂဥုဲ ရ။
- နာဍဳ: သွိဇြာလာန် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ ပတိတ် နာဍဳ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သၠုင် (Luxury watches) ဗီုကဵု Rolex, Patek Philippe, ကေုာံ Swatch တအ်ရ[၆]။
၇။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဘာသာစကား (Demographics and Languages)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရူ ဘာသာစကား ပ္ဍဲ သွိဇြာလာန် ပ္ဍဲ YouTube
သွိဇြာလာန် နွံ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၈.၉ ပြကောဋိ ရ။ အရာမတၟေင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်နာနာသာ် လပါ် ဘာသာစကား ရ။ ဍုင်ဏအ် နွံကဵု ဘာသာစကား ကောန်ဂကူ ပန် (၄) ဂကူ- ၁။ ဂျာမာန် (German): (၆၂%) - စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ လပါ် ဗၟံက်၊ သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်။ ညးတအ် စကာ အခိုက်အရေဝ် သွိသ် ဂျာမာန် (Swiss German) ရ။ ၂။ ပြင်သေတ် (French): (၂၃%) - စကာ ပ္ဍဲ လပါ် ပလိုတ် (ဒေသ Romandy)။ ၃။ အဳတလဳ (Italian): (၈%) - စကာ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ (ခရိုင် Ticino)။ ၄။ ရဝ်မာန်ယှ် (Romansh): (၀.၅%) - ဘာသာစကား ရဝ်မာန် မစကာ ပ္ဍဲ ခရိုင် Graubünden ဟေင်ရ။
ပ္ဍဲ လပါ် ဘာသာ (Religion) မ္ဂး၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကာသဝ်လေတ် (Roman Catholic) ၜိုတ် ၃၄% တုဲ ပရဝ်တေတ်သတာန် (Protestant) ၂၂% ရ။ မၞိဟ် မဟွံယုံကြည် ဘာသာ (Irreligious) နွံ ၜိုတ် ၃၁% ရ[၇]။
၈။ ယေန်သၞာင် (Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် သွိဇြာလာန် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပံင်စပ် အကြာ ယေန်သၞာင် အိမ်နီးချင်းဂမၠိုင် (ဂျာမာန်၊ ပြင်သေတ်၊ အဳတလဳ) ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဒဵုအာလ်ပ် (Alpine culture) ရ။
- အနုသုခုမ ကေုာံ စၞစ: သွိဇြာလာန် ပြာကတ် ပ္ဍဲ လပါ် ဍာ်တှ် ကေုာံ ဆံက်ကလက် (Swiss chocolate) ဗီုကဵု Lindt ကဵု Toblerone ရ။ စၞစ မပြာကတ်တအ်ဂှ် ဒှ် ဖောန်ဒူ (Fondue) ကဵု ရာက်ကလေတ် (Raclette) মစကာ ချဳသ် (Cheese) ရ။
- ပရေင်ဝေင်ဒြဟတ်: ပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် မဆေင်ကဵု ဍာ်ကလောအ် ဗီုကဵု နှင်းလျှောစီး (Skiing) တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မၞိဟ်ဒးစိုတ် အိုတ်ရ။ တုဲပၠန် ဂၠံင်တရဴ တရဴတိုက် (Hiking) လေဝ် ပြာကတ်ရ။
- သိပ္ပံ ကေုာံ ပညာ: သွိဇြာလာန် ကလိဂွံလဝ် လာပ် နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ အစာသိပ္ပံ မပြာကတ် ဗီုကဵု အာလ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) လေဝ် ဇၞော်မောဝ်လဝ် သီအဝ်ရဳ ညး ပ္ဍဲအခိင် မံင် ပ္ဍဲ ဘာန် ရ[၈]။
၉။ ပရေင်ဆက်စပ် ဍုင်သၟာင် ကေုာံ ပၞာန် (Foreign Relations and Military)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွိဇြာလာန် ဂှ် မင်မွဲလဝ် ပဝ်လသဳ ပရေင်မံင်လဒေါဝ် (Neutrality) ဗွဲမတឹងဂြတ် စတမ်နူ သၞာံ ၁၅၁၅ တေအ်ရ။ ဍေဟ် ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံမဟာမိတ် ပၞာန်လဵုမွဲလေဝ် (ဥပမာ NATO) ရ။ သွိဇြာလာန် လုပ်လဝ် ကုလသမဂ္ဂ (UN) လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၂ ဟေင်ရ၊ ၜိုန်ရ ရုင် UN အဓိက နွံ ပ္ဍဲ ဂျနဳဗာ ကီုလေဝ်ရ။ ပၞာန် သွိဇြာလာန် (Swiss Armed Forces) ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၞောတ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ဒးလုပ်ပၞာန် (Conscription) ရ။ ကောန်တြုဟ် သီုဖအိုတ် မာန်အာယုက်မ္ဂး သ္ဒးလုပ် ကၠောန်တာလျိုင် ပၞာန်ရ။ ကြဴနူ တုဲတာလျိုင်မ္ဂး ကောန်ပၞာန်တအ် သ္ဒးဂိုင်သိပ်လဝ် လွဟ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဇကု သွက် အခိင်အရေးပေါ် ရ[၉]။
၁၀။ သဇိုင်လဒက်ပတန် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Infrastructure and Transport)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွိဇြာလာန် ဂှ် နွံကဵု သၞောတ် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိဏအ် ရ။
- ကွဳစက် (Railways): သၞောတ် ကွဳစက် ဖက်ဒရယ် (SBB/CFF/FFS) ဂှ် စကာ ကွဳစက် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၠုင် ကေုာံ အခိင်စှ်ေသၞောတ်အိုတ် ရ။ ဥမင် ကွဳစက် Gotthard Base Tunnel မနွံ ၅၇ ကဳလဝ်မဳတာ ဂှ် ဒှ် ဥမင် ကွဳစက် မဂၠိင်အိုတ် ကေုာံ ဇြိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။
- ဂၠံင်ကာ (Roads): သၞောတ် ဂၠံင် ဇၞော် (Autobahn) တအ် ဆက်စပ်လဝ် အလုံမွဲ ဍုင်ရ။
- စွမ်းအင် (Energy): စွမ်းအင် လျှပ်စစ် ပ္ဍဲ သွိဇြာလာန် ဂှ် ကၠုင်နူ ဍာ် (Hydroelectric) ၜိုတ် ၆၀% တုဲ၊ နူကဵု နျူကလဳယျာ (Nuclear) ၜိုတ် ၃၀% ရ။ ဍုင်ဏအ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် ညံင်ဂွံ ဖအိုတ်ကၠေအ် ရုင်စက် နျူကလဳယျာ ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရ[၁၀]။
နိဿဲဂမၠိုင် (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Church, C. H. (2004). The Politics and Government of Switzerland. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0333692776။
- ↑ Room, A. (2003). Placenames of the World. McFarland & Company. ISBN 978-0786418145။
- ↑ Fahrni, D. (2003). An Outline History of Switzerland: From the Origins to the Present Day. Pro Helvetia. ISBN 978-3908102617။
- ↑ Geography of Switzerland. Federal Department of Foreign Affairs.
- ↑ Kriesi, H. (2005). Direct Democratic Choice: The Swiss Experience. Lexington Books. ISBN 978-0739110433။
- ↑ Switzerland - Economy. OECD.
- ↑ Languages of Switzerland. Swiss Federal Statistical Office.
- ↑ Steinberg, J. (2015). Why Switzerland?. Cambridge University Press. ISBN 978-1107106093။
- ↑ Haltiner, K. W. (1998). "The Swiss Armed Forces and the changing security environment". Armed Forces & Society 25 (1): 35–52.
- ↑ Mobility and Transport. Federal Department of Foreign Affairs.