သၚ်မန်

သၚ်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Sangha) ဝွံ ဒှ်ဂကောံခမဳသင် ဗုဒ္ဓဘာသာ မက္တဵုဒှ် ကေုာံ တန်တဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဂကူမန်တအ် မပဒတဴ နူကဵုခေတ် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ခေတ်ဟံသာဝတဳ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ သၚ်မန်တအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ဓုရသာသနာ ညံင်ဂွံတန်တဴအာ သၟး၊ ပ္ဍဲအရာမမင်မဲ လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင်၊ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ဂကူမန်ဂှ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအခန်ကဏ္ဍ အဓိက ကီုရ။

ဝင် ကေုာံ အခန်ကဏ္ဍ

နူအခိင် ခေတ်ဨကရာဇ်မန် မက္တဵုဒှ်လဝ်တေအ်ဂှ် သၚ်မန်တအ်ဝွံ ဒှ်ညးမကဵုကသပ်လညာတ် ကုဨကရာဇ်၊ ဒှ်အစာ မကဵုပရေင်ပညာ ကုကောန်ဂကူတအ်ရ။ ကြဴနူ ဍုင်ဟံသာဝတဳ စှ်ေအာ သၟဝ်တဲ ဍုင်ဗၟာတုဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်စရင်အင် ကေုာံ လိက်ပတ်မန်တအ် လီုလာ်အာကီုလေဝ်၊ သၚ်မန်တအ်ဝွံ ဆက်တုဲ ထိင်ဒဝ်ကၠုင် ယေန်သၞာင်မန် နကဵု နဲကဲပရေင်ပညာဘာလကျာ် (Monastic Education) ရ။

ဂကောံဂိုဏ် နိကာယဂမၠိုင်

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဂကောံသၚ်မန်တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဂိုဏ် (နိကာယ) တၞဟ်ဟ်သာ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ရေင်တၠုင် ပရေင်သာသနာ ညံင်ဂွံစှ်ေသၞောတ်ဝ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဂိုဏ်ဂမၠိုင်ဂှ်-

ရာမညနိကာယ - ဒှ်ဂိုဏ်သင်မန် ဇၞော်အိုတ်တုဲ နွံလၟိဟ်ဘာ ကေုာံ လၟိဟ်သင်လုပ်ဒွိုန် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဗဟဵု ကေုာံ ပွိုင်ဍုင် မစှ်ေသၞောတ်ဝ်ရ။
ဂိုဏ်သုဓမ္မာ (မန်) - ဒှ်ဂိုဏ် မဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်သၞောတ်သုဓမ္မာ။
ဂိုဏ်ရွှေကျင် (မန်) - ဒှ်ဂိုဏ်သင်မန် မဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်သၞောတ်ရွှေကျင်တုဲ မလေပ် စွံအာရီု ကုပရေင်ဝိနဲ သိက္ခာပိုဒ် တေင်တေင်ရိုဟ်ဟ်ရ။
ဂိုဏ်မဟာယျေန် - ဒှ်ဂိုဏ်မန် မစိုန်သကီု ပ္ဍဲအရာ ပရိယတ္တိ ကေုာံ ပဋိပတ္တိ ကီုရ။

ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင် နကဵု ပရေင်ပညာ

သၚ်မန်တအ်ဝွံ ပ္ဍဲအရာမပြိုင်ပ္ကာန် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ ခေတ် (Modernity) ကေုာံ ပရေင်သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳတအ်ဂှ်၊ ညးတအ် ရပ်စပ်စကာကၠုင် နဲကဲပရေင်ပညာ (Pedagogy) သွက်ဂွံ မင်မဲ အသမ္ဘဝ (Cultural Identity) ဂကူမန်ရ။

တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုင် - ပံက်လဝ် တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵု ဘာသာမန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု သမၠိင်သင် ကဆံင်ဓမ္မာစရိယ၊ ပါဠိပါရဂူ တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ဘာဥတုကညင် - အခိင်ကညင် ကောန်ၚာ်တအ် ပံက်ဘာမ္ဂး သၚ်မန်တအ် ဒှ်ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဗ္တောန်ကဵု လိက်မန်၊ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကုကောန်ၚာ်သၟတ်တအ်ရ။
ပရေင်ချဳဒရာင် မဟာဇန် - ပ္ဍဲပေါဲသဘင်ကၞာမန်၊ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဒေသဂမၠိုင် သၚ်မန်တအ် ပါလုပ်ကၠောန်ၜိုတ် နဒဒှ် ညးကဵုကသပ် ကေုာံ ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် လၟိုန်ရ။

နိဿဲ

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်