သၜတ်

သၜတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် (အၚ်္ဂလိက်: Dimension) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာ ကေုာံ ဂျဳဩမေတြဳမ္ဂး ဒှ် အရာသွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဗၜတ်ကေတ် သၜတ် မပ္တံကဵု ဇမၠိင်၊ အနာံ၊ သမၠုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြိုဟ် တအ် ရ။

ပ္ဍဲ ဂျဳဩမေတြဳ ကေုာံ သင်္ချာ (Geometry and Mathematics)

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဂျဳဩမေတြဳမ္ဂး "သၜတ်" ဝွံ ညးပါ်လဝ် နကဵု လၟေင်တိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သၜတ် (Dimensions) အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

• သုည သၜတ် (0D): တင် (Point) - ဟွံမဲ ကု ဇမၠိင်၊ အနာံ ကေုာံ သမၠုင်။
• မွဲ သၜတ် (1D): လိင်ပၞောန် (Line) - နွံဆ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဇမၠိင် (Length) မွဲဟေင်ရ။
• ၜါ သၜတ် (2D): ဗလး (Plane) - နွံ ဇမၠိင် ကေုာံ အနာံ (Length and Width) ဥပမာ - ရုပ်စတုရံ၊ ဗလးမုက် ခ္ဍမ်။
• ပိ သၜတ် (3D): ရုပ်ဝတ္ထု (Solid) - နွံ ဇမၠိင်၊ အနာံ ကေုာံ သမၠုင်/ဇြိုဟ် (Length, Width, and Height/Depth) ဥပမာ - ခတိုင်၊ ကောန်သၟိင်၊ ဂၠးတိ။

ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ (Physics)

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ရူပဗေဒမ္ဂး "သၜတ်" (Dimension) ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သဇိုင် (Base quantities) မဗၜတ်ကေတ် ရုပ်ဝတ္ထုတအ်ရ။ သၜတ် အဓိက ပ္ဍဲ ရူပဗေဒဂှ် နွံ (၃) သာ်-

1. M (Mass): လျိုင် (ဥပမာ - ကဳလဝ်ဂရာမ်)
2. L (Length): ဇမၠိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမ္ၚောဲ (ဥပမာ - မဳတာ)
3. T (Time): အခိင် (ဥပမာ - စက္က)

ပါယ်နူ ပိသာ်ဏအ်တုဲ အတိုင် လညာတ် သဳအိုရဳ ရေလဳတဳဗဳတဳ (Theory of Relativity) အစာသိပ္ပံ အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင် မ္ဂး၊ အခိင် (Time) ဂှ် ဒှ် သၜတ် မရနုက်ကဵုပန် (4th Dimension) မွဲ ကရောမ် ကု ဗလးပိသၜတ် (3D Space) ရ။

နိရုတ္တိ ဝေါဟာရ

မအရေဝ်မန် "သၜတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဗၜတ်" ဝွံ ကၠုင်နူ ကြိယာ "ၜတ်" (To measure) ရ။ အရာမၜတ်ကေတ်မာန် (Measurable extent) ဂှ် ညးကော်စ "ဗၞတ်ဗ္ၜတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "သၜတ်" ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• ရူပဗေဒ
• အခိင်
• ဂျဳဩမေတြဳ