သၞာံ ထပ်
| Leap year | |
| ကြက္ကဒိန် တ္ၚဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ကြက္ကဒိန် ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ မၞုံကဵု တ္ၚဲ ထပ် (၂၉ တ္ၚဲ) မက္တဵုဒှ် ဇၟာပ်ပ် ၄ သၞာံ မွဲ ဝါ | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ကြက္ကဒိန်၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ အခိင် |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | တ္ၚဲ ထပ် (Leap day), ကြက္ကဒိန် ဂရေဂဝ်ရဳယာန်, ဂိတု ထပ်, ကြက္ကဒိန် မန် |
သၞာံ ထပ် (အၚ်္ဂလိက်: Leap year) ဝွံ ဍေံဒှ် သၞာံ ပ္ဍဲကဵု ကြက္ကဒိန် (Calendar year) မၞုံကဵု တ္ၚဲ မထပ် စုတ် လဝ် မွဲ တ္ၚဲ (ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲ ဂိတု) သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် လၟေင် ကြက္ကဒိန် မၞိဟ် တအ် မစကာ ဒၟံင် ဂှ် ညံင် ဂွံ ကိတ်ညဳ အာ ကု သၞာံ သဘာဝ နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomical year) ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင် ဂၠးတိ မဂေတ် ကၠောအ် တ္ၚဲ ရ။
ပ္ဍဲကဵု ကြက္ကဒိန် ဂရေဂဝ်ရဳယာန် (Gregorian calendar) မစကာ ဒၟံင် အလုံ ဂၠးတိ တ္ၚဲ ဏအ် မ္ဂး၊ သၞာံ ထပ် ဏအ် ဍေံ နွံ ကု ၃၆၆ တ္ၚဲ တုဲ တ္ၚဲ မထပ် စုတ် လဝ် ဂှ် ညးတအ် စုတ် လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ နဒဒှ် တ္ၚဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ (Leap day) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ဓမ္မတာ မ္ဂး နွံ ဆ ၃၆၅ တ္ၚဲ သၟး တုဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ နွံ ဆ ၂၈ တ္ၚဲ ရ။
၁။ ဟိုတ် မဒးစွံ သၞာံ ထပ် (Why do we have leap years?)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် ပညာ နက္ခတ္တဗေဒ မ္ဂး၊ အခိင် ဂၠးတိ မဂေတ် တ္ၚဲ မွဲ ဗွိုင် ဍိုက်က်ပေင်င် (Solar year) ဂှ် ဍေံ ဟွံကိတ်ညဳ ကု ၃၆၅ တ္ၚဲ ကွက်က် ပုဟ်။ ဍေံ ဒး ကေတ် အခိင် ခန့်မှန်း ၃၆၅.၂၄၂၂ တ္ၚဲ (၃၆၅ တ္ၚဲ၊ ၅ နာဍဳ၊ ၄၈ မိနေတ်၊ ကဵု ၄၅ စက္က) ရ。
ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ပိုဲ စၟတ်သမ္တီ လဝ် သၞာံ ဓမ္မတာ နွံ ဆ ၃၆၅ တ္ၚဲ သၟး မ္ဂး၊ ဇၟာပ်ပ် သၞာံ ဍေံ ယောင်ယာ သှ်ေ ဒၟံင် ၜိုတ် ကဝက် တ္ၚဲ (၆ နာဍဳ) ရ။ ယဝ်ရ ပိုဲ ဟွံထပ် စုတ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ပညဳ ဍေံ မ္ဂး၊ ကာလ လအ် အာ မွဲ ကၠံ သၞာံ ၜါ ကၠံ သၞာံ မ္ဂး၊ ရာသဳဥတု ကဵု ကြက္ကဒိန် ယောင်ယာ အာ တုဲ၊ ဂိတု ဨပရဳ (ရာသဳ ကတဴ) ဂှ် လေပ် က္တဵုဒှ် အာ ဂမံက် ဍာ်ကလောအ် ပ္ဍဲ အခိင် ဂံက် မာန် ရ။
၂။ သၞောဝ် ပွမစၟတ်သမ္တီ သၞာံ ထပ် (Rules for Leap Years)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန် ဂရေဂဝ်ရဳယာန် (မစကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်) ဂှ် သွက်ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ သၞာံ မွဲမွဲ ဒှ် သၞာံ ထပ် ဟာ ဟွံသေင် ဟာ ဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ် လဝ် သၞောဝ် ကိုန်ဂစိုတ် သင်္ချာ ၃ သာ် ရ-
- သၞာံ ဂှ် ဒး ဒှ် သၞာံ မစသှ် ပိုတ် ကု ဂၞန် ၄ (ဥပမာ - ၂၀၂၀, ၂၀၂၄, ၂၀၂၈ တအ် ဂှ် ဒှ် သၞာံ ထပ်)။
- ဆဂး: ယဝ်ရ သၞာံ ဂှ် ဒှ် သၞာံ ကၠံ (မစသှ် ပိုတ် ကု ဂၞန် ၁၀၀) မ္ဂး၊ သၞာံ ဂှ် ဟွံဒှ် သၞာံ ထပ် ပုဟ် (ဥပမာ - ၁၇၀၀, ၁၈၀၀, ၁၉၀၀ တအ် ဂှ် ဟွံဒှ် သၞာံ ထပ် ၜိုန်ရ စသှ် ပိုတ် ကု ၄ ကီု လေဝ်)။
- ဆဂး (ကိုန်ဂစိုတ် တၟေင်): ယဝ်ရ သၞာံ ကၠံ ဂှ် ဍေံ စသှ် ပိုတ် ကု ဂၞန် ၄၀၀ မ္ဂး၊ ဍေံ ကလေင် ဒှ် သၞာံ ထပ် ပၠန် ရ (ဥပမာ - ၁၆၀၀, ၂၀၀၀, ၂၄၀၀ တအ် ဂှ် ဒှ် သၞာံ ထပ်)။
၃။ ဝင် ကြက္ကဒိန် ကေုာံ သၞာံ ထပ် (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ကြက္ကဒိန် ဂျူလဳယာန် (Julian Calendar): ပ္ဍဲ သၞာံ ၄၆ ဘဳသဳ၊ သၟိင် ရဝ်မ ဂျူလဳယပ် သဳဇာ (Julius Caesar) ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် ကြက္ကဒိန် တၟိ တုဲ ညး စွံ လဝ် သၞောဝ် ညံင် ဂွံ ထပ် စုတ် ၁ တ္ၚဲ ဇၟာပ်ပ် ၄ သၞာံ မွဲ ဝါ ရ။ ဆဂး သၞောတ် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ထပ် စုတ် လောန်ကာဲ အာ တုဲ (ဍေံ ရိုဟ် လဝ် ၃၆၅.၂၅ တ္ၚဲ)၊ ဇၟာပ်ပ် ၄၀၀ သၞာံ မ္ဂး ဍေံ လောန် အာ ၃ တ္ၚဲ ရ။
- ကြက္ကဒိန် ဂရေဂဝ်ရဳယာန် (Gregorian Calendar): ဟိုတ်နူ ယောင်ယာ ဂှ်၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၅၈၂ ဂှ် သင်ပုပ် ဂရေဂဝ်ရဳ ၁၃ (Pope Gregory XIII) ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် ကြက္ကဒိန် တၟိ (ကြက္ကဒိန် ပိုဲ မစကာ လၟုဟ်) တုဲ ညး ဖျေဟ် လဝ် သၞောဝ် ကိုန်ဂစိုတ် (၄၀၀) မဗၟံက် ထ္ၜး လဝ် လတူ ဂှ် သွက်ဂွံ ပညဳ ညံင် ဂွံ တိကျ အိုတ် ရ။
၄။ သၞာံ ထပ် ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန် မန် (Leap Year in Mon Calendar)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြက္ကဒိန် မန် / ဗၟာ (Burmese/Mon Calendar) ဝွံ ဍေံဒှ် ကြက္ကဒိန် မသ္ပ သဇိုင် ကု ဂိတု (Lunar) ကေုာံ တ္ၚဲ (Solar) ၜါ ပြကာ ပံင်ကောံ လဝ် (Lunisolar calendar) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံ ပညဳ အခိင် ဂိတု ကဵု ရာသဳဥတု သဘာဝ ဂှ် ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန် မန် မ္ဂး ညးတအ် ဟွံထပ် စုတ် ဆ တ္ၚဲ သၟး ပုဟ်၊ ညးတအ် ထပ် စုတ် သီု ဂိတု ရ-
- ဂိတု ထပ် (Adhikamasa): ပ္ဍဲ သၞာံ ထပ် မ္ဂး၊ ညးတအ် ထပ် စုတ် ဂိတု ဒဂိုန် မွဲ ဝါ ပၠန် တုဲ က္တဵုဒှ် အာ ပထမ ဒဂိုန် ကဵု ဒုတိယ ဒဂိုန် ရ (သၞာံ ဂှ် နွံ ၁၃ ဂိတု)။
- တ္ၚဲ ထပ် (Adhikavara): လဆောဝ် မ္ဂး ညးတအ် ထပ် စုတ် တ္ၚဲ ပ္ဍဲ ဂိတု နယုန် တုဲ၊ ဂိတု နယုန် မလေပ် နွံ ဆ ၂၉ တ္ၚဲ ဓမ္မတာ ဂှ် က္တဵုဒှ် အာ ၃၀ တ္ၚဲ ရ။
၅။ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Folklore and Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မၞိဟ် မဒှ် တ္ၚဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ (Leaplings): မၞိဟ် မဒှ် တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် လဆောဝ် ညးကော်စ "Leapers" ဟွံသေင်မ္ဂး "Leaplings" ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ဓမ္မတာ မဟွံမွဲ ကု ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ မ္ဂး၊ ညးတအ် မလေပ် ကၠောန် သဘင် တ္ၚဲ ဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁ မာတ် ရ။ လၟိဟ် ကောန်မၞိဟ် လတူ ဂၠးတိ မဒှ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် ဂှ် နွံ ဆ ၜိုတ် ၀.၀၆% (ၜိုတ် ၅ ပြကောဋိကဋ်) သၟး ရ။
- အခိုက်ကၞာ ညးဗြဴ အာတ် သမ္ဘာ/တၠသ္ၚိ (Bachelor's Day): ပ္ဍဲ ဍုင် အာဲယျာလာန် ကေုာံ ဗြိတိန် တေအ်၊ နွံ အခိုက်ကၞာ တြေံ မွဲ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဂှ် ညးဗြဴ တအ် နွံ အခေါင် အာတ် မိက် မၞိဟ်တြုဟ် တအ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ဒၞာဲ အိန်ထံင် မာန် ရ (ဗွဲဓမ္မတာ မၞိဟ်တြုဟ် ဒး ဒှ် မၞိဟ် အာတ်)။ ယဝ်ရ မၞိဟ်တြုဟ် ဂှ် တးပါဲ မ္ဂး ဒး ရာန် ကဵု တဲဒပိုတ် (Gloves) ဟွံသေင်မ္ဂး ကယျိုင် ဇမၠိင် သွက် မၞိဟ်ဗြဴ ဂှ် ရောင် ညးတအ် ပတှ်ေ လဝ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ကြက္ကဒိန် (Calendar)
- ကြက္ကဒိန် ဂရေဂဝ်ရဳယာန် (Gregorian calendar)
- ဂၠးတိ (Earth)
- ရာသဳဥတု (Seasons)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Leap Year: How to Calculate.
- Richards, E. G. (1998). Mapping Time: The Calendar and its History. Oxford University Press. ISBN 978-0198504139.