သၞောတ်ဝိတ္ထာရဗေဒ
သၞောတ်ဝိတ္ထာရဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Taxonomy) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ်ပရူပွမပါ်ခြာကဆံင် (Classification)၊ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Identification) ကေုာံ ပွမခပ္တုဲယၟု (Naming) သတ်မနွံကဵုလမျီုနာနာရ။ နဲကဲဏအ် စပ္တံကၠုင်နူအစာသိပ္ပံ Carl Linnaeus မဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ယၟုၜါကုတ် (Binomial nomenclature) ရ။
၁. ကဆံင်ပါ်ခြာ (Taxonomic Hierarchy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဇဳဝဗေဒ၊ သတ်မနွံကဵုလမျီုဂမၠိုင် ပါ်ခြာလဝ်နကဵုကဆံင် (၈) ဆာ်:
- Domain (နယ်ပယ်): ကဆံင်ဇၞော်အိုတ် (ဥပမာ - Eukarya)။
- Kingdom (လောက): (ဥပမာ - Animalia/သတ်, Plantae/တၞံ)။
- Phylum (အနွယ်): (ဥပမာ - Chordata)။
- Class (ထပ်ဆင့်): (ဥပမာ - Mammalia/သတ်မမိင်တှ်)။
- Order (မျိုးစဉ်): (ဥပမာ - Primates)။
- Family (မျိုးရင်း): (ဥပမာ - Hominidae)။
- Genus (မျိုးစု): (ဥပမာ - Homo)။
- Species (မျိုးစိတ်): ကဆံင်ဍောတ်အိုတ် (ဥပမာ - Homo sapiens)။
၂. Taxonomy ကေုာံ အစောံသတ္တိပညာ (Academic Agency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနဲကဲသုတေသန (Multiculturalism)၊ Taxonomy ဂှ် ဒှ် "Politics of Categorization"။ ဍေဟ်ထ္ၜးကေတ်မာန် ဗီုလဵုအဝဵုဗဟဵု (State Power) မသုင်စောဲနဲကဲ Taxonomy သွက်ဂွံ "Labels" (စၟတ်သမ္တီ) ဂကူအောန်တအ် (Minorities)။ ပ္ဍဲသုတေသနသင်မန်၊ ပွမပါ်ခြာ "Mon Sangha" နူသၞောဝ်ဗဟဵုဂှ် ဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် "Independent Taxonomy" (ကဆံင်ဗၠးၜး) မစဵုဒၞာဒၟံင် "State Intervention" (အဝဵုအလဵုအသဳလုပ်ပထုဲ) ရ။
၃. ကဏ္ဍဆက်စပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဇဳဝဗေဒ (Biology)
- ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ (Multicultural Studies)
- သိပ္ပံမၞိဟ် (Social Sciences)