သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက်
သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် ဟွံသေင်မ္ဂး အဝ်ပရေတေန် သေစ်သတာမ် (အၚ်္ဂလိက်: Operating system ကော်ခ္ဍန် OS) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သာပ်ဝဴ (Software) သဇိုင် အဓိကအိုတ် မအုပ်ဓုပ်လဝ် ကပေါတ် ဟာတ်ဝဴ (Hardware) ကေုာံ သာပ်ဝဴ ပ္ဍဲကဵု စက် ခမ်ပျူတာ မွဲရ။
သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် ဝွံ ဒှ်ဒဒန် မဆက်စၠောအ်ကဵု အကြာ ညးလွပ် (Users) ကေုာံ စက်ခမ်ပျူတာရ။ ယဝ်ရ ဟွံမဲကဵု OS မ္ဂး၊ စက်ခမ်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး သမါတ်ဖုန် ပိုဲတအ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် ဟွံမာန် ကေုာံ စကာ ဟွံဂွံရ။
ဝင် (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခမ်ပျူတာ ခေတ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၀ တအ်ဂှ် ဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် ဏီရ။ ညးလွပ်တအ် ဒးချူစုတ် လိက်ကောဒ် ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ခမ်ပျူတာ တပ်တပ် ဇရေင် စက် သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲမွဲရ။
- ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ တအ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် သၞောတ်ဝ် ပွမကၠောန်ကမၠောန် နကဵု ဂကောံ (Batch processing) သွက် ခမ်ပျူတာ ဇၞော်ဇၞော် (Mainframes) ရ။
- ပ္ဍဲလက္ကရဴ သၞာံ ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် သၞောတ်ဝ် ယူနေသ် (Unix) မဒှ် သဇိုင် OS ခေတ်လၟုဟ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
- ပ္ဍဲလက္ကရဴ သၞာံ ၁၉၈၀ တအ် ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ်ဂှ် သၞောတ်ဝ် မၞုံကဵု ရုပ် ကေုာံ မောက် (Graphical User Interface - GUI) ဗီုကဵု Windows ကေုာံ Mac OS တအ် ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ် စကာ ခမ်ပျူတာ လောဲသွာကၠုင်ရ။
တာလျိုင် အဓိကဂမၠိုင် (Core Functions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် မွဲဂှ် နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက ၅ သာ် မပ္တံကဵု-
- ပွမအုပ်ဓုပ် လၟေင်ကမၠောန် (Process Management): ဍေံ ဖျေံလၟေင် ကေုာံ ပါ်ပရအ် အခိင် စက်ဗဟဵု (CPU) သွက် အပ်ပလဳကေရှေန် နာနာ ညံင်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ (Multitasking) သီု ဟွံထုဲကြာန် ရေင်သကအ်ရ။
- ပွမအုပ်ဓုပ် ဒၞာဲသမ္တီ (Memory Management): ဍေံ ပါ်ပရအ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲ RAM (Random Access Memory) သွက် ပရဝ်ဂရာမ် ဇၟာပ်ပ်မွဲ ညံင်ဂွံ စကာ စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ လောဲသွာ။
- ပွမအုပ်ဓုပ် သၞောတ်ဝ် ဖိုင် (File System Management): ဍေံ အုပ်ဓုပ် ဗီုလဵု ဂိုင်သိပ်၊ ပါ်ခြာ၊ ဂၠာဲ ကေုာံ ပလီု တင်ဂၞင် (Data) ပ္ဍဲကဵု ဟာတ်ဒေစ် (Hard Drive) ဟွံသေင်မ္ဂး SSD ရ။
- ပွမအုပ်ဓုပ် ကပေါတ် (Device Management): ဍေံ ဆက်ဆောံ ကေုာံ ကဵုစၞောန် ဇရေင် ကပေါတ်လုပ်/တိတ် နာနာ မပ္တံကဵု ကဳဗုတ်၊ မောက်၊ ဒ္ၚောဝ်ဍာ်၊ ပရိန်တာ (Printer) ကေုာံ ကပေါတ် ဇာဇၞိက် ခမ်ပျူတာ တအ်ရ။
- ပရေင်ဂီုကၠီု (Security and Access Control): ဍေံ စဵုဒၞာလဝ် တင်ဂၞင် ကေုာံ ကဵုအခေါင် ဆ မၞိဟ်မၞုံကဵု ပါတ်သဝေါတ် (Passwords) ဟေင် ဂွံလုပ်စကာ စက်မာန်ရ။
သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် မပြာကတ်အိုတ်ဂမၠိုင် (Popular Operating Systems)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး OS တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် သွက် စက်ခမ်ပျူတာ ကေုာံ သွက် စမတ်ဖုန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
သွက် ခမ်ပျူတာ ကေုာံ လက်တော့ပ် (Desktop/Laptop OS):
- Windows (ဝေန်ဒို): ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ကမ္မဏဳ Microsoft တုဲ ဒှ် OS မၞိဟ်စကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ သွက် စက်ပုဂ္ဂလိက ကေုာံ စက်ရုင်ဂမၠိုင်ရ။
- macOS (မက် အဝ်အက်စ်): သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် စက် သွက် ခမ်ပျူတာ Mac ဂမၠိုင် မပတိတ် နူကမ္မဏဳ Apple ရ။ ဍေံ ပြာကတ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဗီုပြင်မခိုဟ်ဆာဲ။
- Linux (လဳနပ်): ဒှ် OS အခမဲ့ ကေုာံ ပံက်လဝ် ကောဒ် (Open-source) မွဲရ။ ဍေံ ခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမလောန်တုဲ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု စက်သာဗာ (Servers) ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ပ္ဍဲ သွာင် သိပ္ပံ ခမ်ပျူတာ ရ။
သွက် သမါတ်ဖုန် ကေုာံ တက်ဘလက် (Mobile OS):
- Android (အေန်ဒရိုက်): ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ကမ္မဏဳ Google တုဲ၊ ဒှ် OS မစကာဂၠိုင်အိုတ် သွက် ဖုန် အလုံဂၠးတိရ။
- iOS (အာဲအဝ်အက်စ်): သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် သွက် ဖုန် iPhone ကေုာံ iPad နူကဵု ကမ္မဏဳ Apple ရ။