သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ်

သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ် (အင်္ဂလိက်: Central Nervous System - CNS) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိကအိုတ် ပ္ဍဲကဵုသၞောတ်အာရီု သတ္တဝါမၞုံကဵုဇုတ်စံင်ဂမၠိုင်ရ။ ဍေံဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုအစိပ်အင် (၂) သာ် မတွဟ်ဂး က္ဍဟ် (Brain) ကေုာံ ဇုတ်စံင် (Spinal Cord) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင် သွက်ဂွံဒုင်တဲ တင်ဂၞင်နူ အာရီု နာနာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ပါ်ခြာ၊ ကေုာံ ဖျေံအမိင် ကုခန္ဓကာယ ညံင်ဂွံချဳဒရာင် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန်ရ။

လဒက်ပ္တန် အဓိက

သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုအင်္ဂါအဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. က္ဍဟ် (Brain): ဒှ်ဗဟဵုမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်၊ ဒၞာဲသမ္တီ၊ ဒၞာဲကတဵုဗဒှ်ရသစိုတ်ဓာတ် ကေုာံ လျးညာဏ်။ ဍေံတုပ်သၟဟ်ကု ကွေန် (Control Unit) မဇၞော်အိုတ်။
2. ဇုတ်စံင် (Spinal Cord): ဒှ်လၟေင်တိုင်အာရီု မဆက်စၠောံအကြာ က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီုမ္ၚး (Peripheral Nervous System)။ ဍေံယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ညံင်ရဴဒံင်သံက် မဗလးဏာ တင်စညုင် (Signals) အတိုင်လၟေင် တော်ကော် သဘာဝရ။

လၟေင်ကမၠောန် ကေုာံ တော်ကော်သဘာဝ

နကဵုလညာတ် လျးတော်ကော် မ္ဂး သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ်ဝွံ ကၠောန်ကမၠောန် နကဵုနဲကဲမတပ်တး ဗွဲမလောန်ရ -

• ပွမဒုင်စသိုင် (Input): ဒုင်တဲ တင်ဂၞင်နူ အာရီုသၟူ၊ အာရီုမတ်၊ အာရီုကတောဝ်တအ်။
• ပွမစဳဇန် (Processing): က္ဍဟ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင်တအ်တုဲ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်။ (ဥပမာ - ကာလဂွံသၟူပၟတ်တူ၊ က္ဍဟ်ဖျေံအမိင် ညံင်ဂွံဒြေပ်ပါဲ)။
• ပွမတုံပြန် (Output): ဗလးဏာအမိင် ကုဖျုန်ဂြိုဟ် ညံင်ဂွံချဳဒရာင်။

ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ကေုာံ ဘဝ

• ဗဟဵု အဲနာဲ: သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲမဒက်ပ္တန်လဝ် အဲနာဲ (Identity) မၞိဟ်မွဲမွဲရ။ ယဝ်ရသၞောတ်ဏအ် ယောင်ယာအာမ္ဂး သမ္တီ၊ စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ အစောံစရာဲ ပူဂိုလ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာမာန်ရ။
• ပွမကောပ်ကာဲ (Regulating): ဍေံကောပ်ကာဲ ကမၠောန်ခန္ဓကာယ မပ္တံကု ပွမသာကျာ၊ ပွမတိုက်စိုတ် ကေုာံ ပွမလှိင်၊ ပကဵုညံင်ဘဝ ဂွံနွံကဵု ညဳသာ (Harmony) ရ။
• သၞောတ်အာရီု ကေုာံ နဲကဲပညာ: နဲကဲပညာ ပညာစက် (Neural Networks) ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုလညာတ်မတုပ်သၟဟ်ကု သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ်မၞိဟ်ဏအ်ဟေင်ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• အာရီု
• စိုတ်ပညာ အာရီုသၟူ
• ကွေန်ပျူတာ
• တော်ကော်

နိဿဲ

• "Neuroscience: Exploring the Central Nervous System", Medical Science Journal.
• လညာတ်တော်ကော် ခန္ဓ ကေုာံ စိုတ် နူညးခၞံဝေါဟာမန် (၂၀၂၆)။