သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (အၚ်္ဂလိက်: Economic System) ဝွံ ဒှ် သၞောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး လဒက်ပ္တန် မစကာ သွက်ဂွံ စဳမာန်အုပ်ဓုပ်၊ ပ္တိတ် ကေုာံ သောင်က္ၜး သယံဇာတ၊ ကပေါတ်စၞစသုင် ကေုာံ ဝန်ဆောင်မှုဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ မွဲမွဲ ရ။

သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞောတ်ဝွံ သွက်ဂွံ ဖြေရှင်း ပြသၞာ "သယံဇာတ အောန်" (Scarcity) ဂှ် ဍေံတအ် ဒးသွဟ် ကဵု သၟာန် အဓိက (၃) သာ် ရ-

1. မု ကပေါတ် ဒးပ္တိတ်ရော? (What to produce?)
2. ဗီုလဵု ဒးပ္တိတ်ရော? (How to produce?)
3. သွက်ညးလဵု ဒးပ္တိတ်ကဵုရော? (For whom to produce?)

ဂကူ သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကဂမၠိုင်

ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ် သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ပါ်လဝ် (၄) သာ် နွံရ-

၁။ သၞောတ် အခိုက်တြေံ (Traditional Economy)

ဒှ် သၞောတ် မဗက်စ အတိုင် အခိုက်အလိုက်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ တြေံတြဟ်တအ် ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ဗ္ၚ၊ တမ္ၚာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လွဳတိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံ ဂျိုင်လမျီု သၟးရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဆဵုစ အောန်ကွေံကွေံ တုဲ၊ နွံဆ ပ္ဍဲ ဒေသ ကွာန်ရး ဇမ္ၚောဲ လ္ၚဵုတအ် သၟးရ။

၂။ သၞောတ် အုပ်ဓုပ် (Command Economy)

သၞောတ်ဏအ်ဝွံ အလဵုအသဳ (ဟွံသေင်မ္ဂး အဝဵုဗဟို) ဒှ် ညးမပိုင်ပြဳ သယံဇာတ သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ညးတအ်ရ ဖျေံသ္ဂုတ်ထတ် မုကပေါတ် ဒးပ္တိတ်၊ ဗီုလဵု ဒးပ္တိတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး ကပေါတ်တအ် ရ။ (ဥပမာ - ဝါဒ ကောမ်မျူနေတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ကဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ)။

၃။ သၞောတ် ဗွိုက်လွပ် (Market Economy)

ဒှ် သၞောတ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထတ် ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေင်ပ္တိတ်ကပေါတ် နကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ ညးရာန် ကဵု ညးသွံ (အလဵုအသဳ ပါလုပ် ပထုဲ အောန်အိုတ်)။ ဍေံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ သၞောဝ် ကဵု ကေုာံ ကေတ် (Law of Supply and Demand) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်မံင် ကု ဝါဒ ဓနသျှေန် (Capitalism) ရ။

၄။ သၞောတ် ပံင်နှဴ (Mixed Economy)

ဒှ် သၞောတ် မပံင်နှဴလဝ် အကြာ သၞောတ်ဗွိုက်လွပ် (Market) ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် အလဵုအသဳ (Command) ရ။ ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ်တအ် အခေါင်ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမသၠးပွး နွံကီုလေဝ်၊ အလဵုအသဳ တအ်လေဝ် ကံက်အခေါန် ကေုာံ ထိင်ဒဝ်လဝ် ဥပဒေ ညံင်ဂွံ ဒှ် ဖိုလ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် အလုံအိုတ် ကီုရ။ (ဍုင်ဗွဲမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ လၟုဟ် မပ္တံကဵု ဍုင်အမေရိကာန်၊ ဂျပါန်၊ အေန်ဂလာန် တအ် စကာမံင် သၞောတ်ဏအ် ရ)။

ဆက်လ္ၚတ်

• ဘောဂဗေဒ
• မက်ခရဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
• မိုက်ခရဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
• ပရေင်ပိုန်ဒြပ်