သၞောဝ်နယူတန် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင်
 အာက်သေတ် နယူတန် (Sir Isaac Newton) ညးမချူခၞံ သၞောဝ်ပရေင်ချဳဒရိုင် | |
| ဂကူသၞောဝ် | သၞောဝ် ရူပဗေဒ (Physical law) |
|---|---|
| ညးမချူခၞံ | အာက်သေတ် နယူတန် |
| တြးပတိတ် သၞာံ | ၅ ဇူလိုင် ၁၆၈၇ |
| ပြကိုဟ် | Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica |
| သဇိုင်အင် သွက် | ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical mechanics) |
သၞောဝ်နယူတန် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် (အၚ်္ဂလိက်: Newton's laws of motion) ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်သဇိုင် ပ္ဍဲဘာသာ ရူပဗေဒ (Physics) မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် အဆက်အစပ် အကြာ ဒြဟတ် (Force) မပ္ဍဵုပ္ဍိုက် လတူရုပ်ဝတ္ထုမွဲမွဲ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင် (Motion) မကတဵုဒှ်ကၠုင် လတူရုပ်ဝတ္ထုဂှ်ရ။ သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အင် သွက်ဘာသာ ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical mechanics) တုဲ၊ အစာသိပ္ပံ ဂကူအင်္ဂလိက် အာက်သေတ် နယူတန် (Sir Isaac Newton) ချူခၞံလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ် Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica မပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၇ ရ။[၁]
သၞောဝ်နယူတန်ဝွံ ပါ်လဝ် နွံ (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
သၞောဝ် ပထမ (သၞောဝ် အီနားသျှား - Law of Inertia)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောဝ်ပထမဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ - "ရုပ်ဝတ္ထုမွဲမွဲဝွံ ယဝ်ရ ဒြဟတ်မ္ၚး (Net external force) မွဲမွဲ ဟွံကၠုင်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်မ္ဂး၊ ရုပ်ဝတ္ထုမညိင်ဒၟံင်ဂှ် ဆက်ညိင်ဒၟံင်တုဲ၊ ရုပ်ဝတ္ထုမချဳဒရိုင်ဒၟံင်ဂှ်လေဝ် ဆက်ချဳဒရိုင်ဒၟံင် နကဵုအသိင်တုပ်ပ် (Constant velocity) ပ္ဍဲလတူ ღံင်တပ်ပ် လၟိုန်ရ။"
နကဵု သဘဴဓဝ် သင်္ချာမ္ဂး ယဝ်ရ $\sum \mathbf{F} = 0$ မ္ဂး $\frac{\mathrm{d}\mathbf{v}}{\mathrm{d}t} = 0$ ရ။ သဘာဝမဆက်ထိင်လဝ် အကာဲအရာတြေံဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲရူပဗေဒ ကော်စ အီနားသျှား (Inertia) ရ။ သၞောဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမစၟတ်သမ္တီ ကဵု ဒၞာဲရံင်စၟတ်သမ္တီ အီနားသျှား (Inertial reference frame) ရ။
သၞောဝ် ဒုတိယ (သၞောဝ် အသိင်ဒြဟတ် - Law of Acceleration/Momentum)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောဝ်ဒုတိယဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ - "အသိင်မပြံင်လှာဲ (Acceleration) မကတဵုဒှ် လတူရုပ်ဝတ္ထုမွဲမွဲဂှ် ဍေံတန်တဴဒၟံင် လတူ လျိုင် (Mass) ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ကေုာံ ပမာဏ ဒြဟတ် (Force) မကၠုင်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဍေံရ။" နကဵု လညာတ်သၟာသုတေသနမ္ဂး သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ အသိင်ဒြဟတ် (Momentum, $\mathbf{p} = m\mathbf{v}$) နကဵု အခိင် (Time) ရ။
နကဵု နဲကဲ ကာကူလတ် (Calculus) မ္ဂး ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵု ဖော်မြူလာ- $\mathbf{F} = \frac{\mathrm{d}\mathbf{p}}{\mathrm{d}t} = \frac{\mathrm{d}(m\mathbf{v})}{\mathrm{d}t}$
ယဝ်ရ လျိုင် ($m$) ဂှ် တန်ကြန် (Constant) မ္ဂး၊ ဖော်မြူလာဂှ် ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ်- $\mathbf{F} = m\mathbf{a}$ ($\mathbf{F}$ = ဒြဟတ်၊ $m$ = လျိုင်၊ $\mathbf{a}$ = အသိင်မပြံင်လှာဲ)
သၞောဝ် တတိယ (ပွ ကေုာံ ပွကလေင် - Action and Reaction)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောဝ်တတိယဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ - "သွက်ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပွမပ္ဍဵုပ္ဍိုက် (Action) မ္ဂး ဍေံနွံကဵု ပွမကလေင်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် (Reaction) မၞုံကဵု ဒြဟတ်တုပ်သၟဟ် တုဲ မၞုံကဵု ဒိုဟ်တၞဟ်ခြာ (Opposite direction) လၟိုန်ရ။"[၂]
နကဵု သင်္ချာမ္ဂး ရုပ်ဝတ္ထု A ဓရိုတ် B တုဲ B ကလေင်ဓရိုတ် A ဂှ်- $\mathbf{F}_{AB} = -\mathbf{F}_{BA}$
ပယျဵု အပိုင်အခြာ သၞောဝ်နယူတန် (Limitations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ သၞောဝ်နယူတန်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အင် ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ကဆံင်သုတေသန ခေတ်တၟိမ္ဂး သၞောဝ်ဏအ် နွံကဵု ပယျဵုအပိုင်အခြာရ။
- ယဝ်ရ ရုပ်ဝတ္ထုတအ် ချဳဒရိုင် နကဵု အသိင် မကြပ်ညောန် ကု အသိင်လျး (Speed of light) မ္ဂး၊ သၞောဝ်ဏအ် ကၠေအ်အာတုဲ ဒးစကာ သီအိုရဳ ရဳလေတဳဗဳတဳ (Special Relativity) အာလ်ဗတ် အာင်သတာင် ရ။
- ယဝ်ရ လ္ၚတ်ရံင် ပ္ဍဲကဆံင် အက်တမ် ကေုာံ မဝ်လဳကျူ သၟတ် (Subatomic scale) မ္ဂး၊ သၞောဝ်ဏအ် ဟွံစိုပ်တရဴတုဲ ဒးစကာ ကွမ်တမ် မက်ကဲနစ် (Quantum Mechanics) ရ။[၃]