သၞောဝ်အခေါန် သမု-ဟဝ်လဳ
| Smoot and Hawley ဝဳလဳသ် ဟဝ်လဳ (ပါဲ) ကေုာံ ရဳဒ် သမု (ပုင်) ညးမပတိုန်ထ္ၜး သၞောဝ် | |
| ဍုင် | ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် |
|---|---|
| ညးပတိုန်ထ္ၜး | ရဳဒ် သမု (Reed Smoot) ဝဳလဳသ် ဟဝ်လဳ (Willis C. Hawley) |
| စၟတ်တ္ၚဲ ပဒတန် | ၁၇ ဂျောန် ၁၉၃၀ |
| တင်ရန်တၟအ် | ပရေင်စဵုဒၞာ (Protectionism) ကမၠောန် အပ္ဍဲဍုင် |
| အဆက်ဖိုလ် | ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက် ကတဵုဒှ်၊ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် လီုလာ် |
သၞောဝ်အခေါန် သမု-ဟဝ်လဳ (အၚ်္ဂလိက်: Smoot-Hawley Tariff Act ဟွံသေင်မ္ဂး Tariff Act of 1930) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောဝ်ဥပဒေ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မဖျေံပဒတန်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ (၁၇) ဂိတုဂျောန် သၞာံ ၁၉၃၀ ပ္ဍဲလက်ထက် သမ္မတ ဟာဗတ် ဟူဗာ (Herbert Hoover) ရ။ သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ သၠုင်ပတိုန် င္ၚုဟ် သြန်အခေါန် ကပေါတ် (Tariffs) ဗွဲမသၠုင် လတူ ကပေါတ်ရာန်လုပ် နူဍုင်သအာင် ၜိုတ် ၂၀,၀၀၀ ပြင်င် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ သၟာဗ္ၚ ကေုာံ ကမ္ပဏဳ အပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ။
ဆဂး သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ ကဵုအဆက်ဖိုလ် လပါ်ပရေအ် ဗွဲမဇၞော်တုဲ၊ ဒှ်ဟိုတ် အဓိကမွဲ မပကဵု ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇြိုတ်ဟဲ ဇၞော် (Great Depression) ပ္ဍဲခေတ်ဂှ် ဂွံယှုက်ထုဲ ကေုာံ ဂၠိင်သ္ၚောဲအာ ဂၠိုင်နူတြေံရ။
ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂမၠိုင်ဂှ် သၟာဗ္ၚ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တအ် ဒးဆောမ်ဒၟံင် ပြဿနာ င္ၚုဟ်သြောအ်ယုတ်စှ်ေ ဟိုတ်နူ ကပေါတ်ပတိတ် နူဍုင်ဥရောပတအ်ရ။ သွက်ဂွံ ကဵုအရီုအဗင် ကုသၟာဗ္ၚတအ်တုဲ အမာတ် ရဳဒ် သမု (Reed Smoot) ကဵု ဝဳလဳသ် ဟဝ်လဳ (Willis C. Hawley) တအ် ပတိုန်ထ္ၜး သၞောဝ် သွက်ဂွံ သၠုင်အခေါန် လတူ ကပေါတ်ရာန်လုပ်ရ။
ၜိုန်ရ တၠပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ၜိုတ် ၁,၀၂၈ တၠတအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ အာတ်မိက် သမ္မတ ဟူဗာ ညံင်ဟွံဂွံ ထ္ပက်စၟတ်တဲ လတူ သၞောဝ်ဏအ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ သမ္မတ ဒုင်တဲ ထ္ပက်လဝ် စၟတ်တဲရ။
ပွမအာစိုပ် ကေုာံ ပွမကလေင်တက် (Retaliation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် တၠပညာတအ် မဟီုလဝ်ဂှ်ဟေင်၊ သၞောဝ်ဏအ် ပဒတန်တုဲဒှ်မ္ဂး ဍုင်သအာင်တအ် ဟွံမံင်သ္ၚိတ်တ်ရ။ ဍုင်မွဲကဵုမွဲ မပ္တံကဵု ဍုင်ကနေဒါ၊ ဍုင်ပြင်သေတ်၊ ဍုင်အင်္ဂလာန် ကေုာံ ဍုင်ဥရောပတၞဟ်တအ်ဂှ် ထေဲပၞောတ်တုဲ ကလေင်တက် (Retaliate) နကဵု ပွမသၠုင်ပတိုန် သြန်အခေါန် လတူ ကပေါတ် မရာန်လုပ် နူအမေရိကာန် ကီုရ။
အရာဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်အာ ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက် (Trade War) အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဍုင်ဇၟာပ်ဍုင် ကံက်အခေါန် သၠုင်သၠုင်ရေင်သကအ်တုဲ၊ ပရေင်သွံရာန် အကြာဍုင်ဂမၠိုင် စှ်ေအာ ဗွဲမဇၞော်ရ။
အဆက်ဖိုလ် အလုံဂၠးကဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ဗၞိက် လီုလာ်: ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၉၂၉ ကဵု ၁၉၃၃ ဂှ် လၟိဟ် ပရေင်ဗၞိက် အလုံဂၠးကဝ် စှ်ေအာ ၜိုတ် ၆၅ က္ဍိုပ်ကၠံ (၆၅%) ရ။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇြိုတ်ဟဲ: ကမ္ပဏဳ အမေရိကာန် မသွံပတိတ် ကပေါတ်တအ် ဒးကၟာတ်ရုင်၊ သၟာကမၠောန်တအ် ဒးတိတ်နူ ကမၠောန်တုဲ၊ ပြဿနာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇြိုတ်ဟဲ (Great Depression) ဂှ် ကတဵုဒှ် စိုပ်အာ ကဆံင် မအလုံဂၠးကဝ်ရ။
အာဲကၟာဲ ကေုာံ တင်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောဝ်အခေါန် သမု-ဟဝ်လဳ ဝွံ ဒှ်ခန်လ္ၚတ် ဝင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မပြာကတ်အိုတ်မွဲ မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပဝ်လသဳ ပရေင်စဵုဒၞာ (Protectionism) ဂှ် ပကဵု ညံင်ဍုင်ဇကု ကေုာံ ဂၠးကဝ် ဂွံလီုလာ်မာန်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ဒုတိယ တုဲဒှ်အာ၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင်နာနာတအ် ပြံင်လှာဲလညာတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဂကောံ မပညဳပညပ် ပရေင်ဗၞိက် ဗၠးၜး မပ္တံကဵု GATT ကေုာံ ဂကောံဗၞိက် ဂၠးကဝ် (WTO) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကတဵုဒှ် သၞောဝ် ဗီုဏအ်ပၠန်ရ။