သၞောဝ် ဂၠးတိ

သၞောဝ် ဂၠးတိ
International Law
ရုင် နန် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace Palace) ပ္ဍဲ ဍုင် သည်ဟိတ် (The Hague)၊ နေသာလာန် မဒှ် ဒၞာဲ ရုင်သၞောဝ် ဂၠးတိ (ICJ)
တင်ဂၞင် အဓိက (Key Information)
ဂကူ သၞောတ်ဝ် (Type)	သၞောဝ် အလုံဂၠးတိ
တမ်မူလ သၞောဝ် (Sources)	လိက်ကသုက် ဂၠးတိ, သၞောဝ် အခိုက်ကၞာ ဂၠးတိ, သဘဴဓရ် သဇိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ
ညးမပါလုပ် (Subjects)	ရးနိဂီု, ဂကောံ အလဵုအသဳ ဂၠးတိ, ပူဂိုလ် (ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ လ္ၚဵု)
ဌာန အဓိက (Key Institutions)	ကုလသမဂ္ဂ (UN), ရုင်သၞောဝ် တရား ဂၠးတိ (ICJ), ရုင်သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (ICC)
ကဏ္ဍခွဲဂမၠိုင် (Branches)	သၞောဝ် အခေါင်အရာမၞိဟ် ဂၠးတိ, သၞောဝ် ကရုဏာ ဂၠးတိ, သၞောဝ် ၜဳမှာသၟိတ်

သၞောဝ် ဂၠးတိ (အၚ်္ဂလိက်: International Law) ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ် ကော်စ သၞောဝ် ဂၠးတိ မှာဇန် (Public International Law) ဝွံ ဍေံဒှ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ، စေဝ်ပၞောန်၊ ကေုာံ သဘဴဓရ် ဂမၠိုင် မဒုင် တဲ ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု ရးနိဂီု ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ညး မွဲ ကဵု ညး မွဲ ရ။ သၞောဝ် ဏအ် ဍေံ ဖျေဟ် လဒက်ပ္တန် လဝ် တာလျိုင်၊ အခေါင်အရာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ရးနိဂီု တအ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ နာနာ မပ္တံကဵု ပရေင် ပၞာန်၊ ပရေင် ဓလုက် ဍုင် (Diplomacy)၊ ပရေင် ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင် ထတ်ယုက် ကေုာံ ပွမမင်မဲ အခေါင်အရာ မၞိဟ် တအ် ရ။

တၞဟ်ခြာ နူကဵု သၞောဝ် ဥပဒေ အပ္ဍဲ ဍုင် (Domestic Law) มွဲ မ္ဂး، သၞောဝ် ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု "အလဵုအသဳ ဂၠးတိ" ဟွံသေင်မ္ဂး "စၠတ်ထဝ် ဂၠးတိ" မၞုံ အဝဵု သွက်ဂွံ စၟီပြမာန် သၞောဝ် လတူ ဍုင် သီုဖအိုတ် ပုဟ်။ သၞောဝ် ဂၠးတိ ဏအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ "ပွမတုပ် စိုတ်" (Consent) နူကဵု ရးနိဂီု အဝဵုအာဏာ မသၠးပွး (Sovereign states) တအ် ရ။ ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) ဂှ် ဒှ် ဂကောံ အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ မင်မဲ သၞောဝ် ဂၠးတိ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ရ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် သၞောဝ် ဂၠးတိ (Introduction and Definition)

သၞောဝ် ဂၠးတိ ဝွံ ဍေံ ဒှ် လဒက်ပ္တန် စေဝ်ပၞောန် မဖန် ညံင် ရးနိဂီု ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဂွံ မံင် တန်တဴ ညးသကအ် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ အဓိပ္ပါယ် သၞောဝ် ဏအ် ဂှ် တၠပညာ တအ် ပါ် လဝ် အဓိက ၃ သာ်-

• သၞောဝ် ဂၠးတိ မှာဇန် (Public International Law): ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် မထိင်ဒဝ် ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ အလဵုအသဳ ရးနိဂီု ကဵု ရးနိဂီု (ဥပမာ - ပရေင် ပယျဵု တိဍာ်، ပရေင် ပၞာန်، လိက်ကသုက်)။
• သၞောဝ် ဂၠးတိ ပူဂိုလ် (Private International Law): ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် မသောင် ကလး ပြသၞာ အကြာ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္မဏဳ မၞုံ ပ္ဍဲ ဍုင် ဟွံတုပ် ညးသကအ် (ဥပမာ - ကမ္မဏဳ ဂျပေန် မွဲ စောဲ အမှု ကု ကမ္မဏဳ အမေရိကာန်)။ ဍေံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ "သၞောဝ် ဍုင် လဵု မသ္ဒး စကာ ရော" ဂှ် ရ။
• သၞောဝ် လတူ ရးနိဂီု (Supranational Law): ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် မသၠုင် နူကဵု အဝဵု ရးနိဂီု ညိ တုဲ، ဍုင် မပါလုပ် တအ် ဒး ဖျေဟ် ကဵု အဝဵု အလဵု ဇကု ညိည သွက်ဂွံ ဒ္ဂေတ် ဗက် (ဥပမာ - သၞောဝ် သမဂ္ဂ ဥရောပ - EU)။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

ဝင် သၞောဝ် ဂၠးတိ ဝွံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ-

• လိက်ကသုက် ဝေတ်ဖှာလဳယျာ (Peace of Westphalia - ၁၆၄၈): ကြဴနူ ပၞာန် ၃၀ သၞာံ ပ္ဍဲ ဥရောပ အိုတ် အာ တုဲ၊ ရးနိဂီု တအ် ထပက် လိက်ကသုက် ဏအ် ရ။ လိက်ကသုက် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သဘဴဓရ် "အဝဵုအာဏာ ရးနိဂီု" (State Sovereignty) မဟီု ဂး "ဍုင် မွဲ ကဵု မွဲ နွံ အဝဵု တုပ်သၟဟ် တုဲ ဟွံဂွံ လုပ် ပလီု ပရေင် အပ္ဍဲ ဍုင် ညးသကအ်" ရ။
• ဂကောံ ဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations): ကြဴနူ ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ပထမ၊ ဂၠးတိ အလုံ မွဲ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ဏအ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပၞာန် ကီု လေဝ်، ဍေံ ဟွံအံင်ဇၞး တုဲ ပၞာန် ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ပၠန် ရ။
• ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ခေတ် တၟိ (၁၉၄၅ - လၟုဟ်): ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅، ရးနိဂီု တအ် ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ တုဲ ချူ စၟီပြမာန် ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) မဒှ် သၞောဝ် သဇိုင် အဓိက သွက် ဂၠးတိ ခေတ် တၟိ ရ။

၃။ တမ်မူလ သၞောဝ် ဂၠးတိ (Sources of International Law)

အတိုင် ပိုဒ်မ ၃၈ (၁) နူကဵု ဥပဒေသ ရုင်သၞောဝ် ဓရ် ဂၠးတိ (ICJ Statute) မ္ဂး، တမ်မူလ မဖန်ဗဒှ် သၞောဝ် ဂၠးတိ နွံ အဓိက ၃ သာ်-

1. လိက်ကသုက် ဂၠးတိ (International Treaties / Conventions): ဍေံ ဒှ် လိက် ပွမတုပ် စိုတ် အကြာ ဍုင် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် နူ ၜါ မထပက် လဝ် စၟတ် တဲ ရ (ဥပမာ - လိက်ကသုက် ဂျနဳဗာ၊ လိက်ကသုက် ပရေင် ရာသဳဥတု ປາရဳ)။ ဍေံ ဒှ် တမ်မူလ မခိုင်ကၠိုက် အိုတ် ရ။
2. သၞောဝ် အခိုက်ကၞာ ဂၠးတိ (Customary International Law): ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် မဟွံမွဲ ကု လိက် စၟီပြမာန် ဆဂး ဍုင် သီုဖအိုတ် ဒ္ဂေတ် ဗက် ဒၟံင် လၟိုန် အခိင် (State practice) တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေံ ဒှ် တာလျိုင် သၞောဝ် (Opinio juris) ရ။ (ဥပမာ - ပွမဟွံဂစိုတ် ကလုတ် ဍုင် သ္အာင်)။
3. သဘဴဓရ် သဇိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ (General Principles of Law): ဍေံ ဒှ် သဘဴဓရ် သၞောဝ် မတုပ် သၟဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် အလုံ ဂၠးတိ ရ (ဥပမာ - ညးလဵု မွဲ လေဝ် ဒှ် တၠသၞောဝ် သွက် အမှု ဇကု ဟွံဂွံ)။

၄။ ညး မပါလုပ် ပ္ဍဲ သၞောဝ် ဂၠးတိ (Subjects of International Law)

"ညး မပါလုပ်" ဟီု ဂှ် ဒှ် ညး မၞုံ ကု အခေါင်အရာ ကေုာံ တာလျိုင် အတိုင် သၞောဝ် ဂၠးတိ ရ-

• ရးနိဂီု (States): ဍုင် မၞုံ ကု အဝဵုအာဏာ တအ် ဂှ် ဒှ် ညး မပါလုပ် အဓိက အိုတ် ရ။ အတိုင် လိက်ကသုက် မောန်တဳဗဳဒဳယဝ် (Montevideo Convention) မ္ဂး၊ ရးနိဂီု မွဲ သ္ဒး နွံ ကု (၁) ညးဍုင်ကွာန်၊ (၂) တိဍာ် မချိုတ်ပၠိုတ်၊ (၃) အလဵုအသဳ၊ ကေုာံ (၄) အစောံ သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကု ဍုင် သ္အာင် ရ။
• ဂကောံ အလဵုအသဳ ဂၠးတိ (Intergovernmental Organizations - IGOs): ဂကောံ မပ္တံကဵု ကုလသမဂ္ဂ، သမဂ္ဂ ဥရောပ ကေုာံ အာသဳယျာန် တအ် လေဝ် နွံ အခေါင် သၞောဝ် ကီု ရ။
• ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံ ဟွံသေင် အလဵုအသဳ (Individuals and NGOs): ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ မ္ဂး ပူဂိုလ် တအ် ဟွံပါလုပ် ပုဟ်။ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဟိုတ်နူ သၞောဝ် အခေါင်အရာ မၞိဟ် တုဲ، ပူဂိုလ် တအ် နွံ အခေါင် တိုန် ရုင်သၞောဝ် ဂၠးတိ မာန် ကေုာံ မာန် ဒး ဒုင် ဖျေဟ် ဒုဟ် နကဵု ရုင်သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (ICC) ရ။

၅။ အဝဵု စဳရေင် ကေုာံ အဝဵုအာဏာ ရးနိဂီု (Jurisdiction and Sovereignty)

• အဝဵု စဳရေင် သၞောဝ် (Jurisdiction): ဍေံ ဒှ် အဝဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်သၞောဝ် ဍုင် မွဲ သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် လတူ မၞိဟ်၊ ဒြပ် ရတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ မွဲမွဲ ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံ တန်တဴ လတူ "တိဍာ်" (Territorial principle) ကေုာံ "ကောန်ဂကူ ဍုင်" (Nationality principle) ရ။
• အဝဵု စဳရေင် အလုံဂၠးတိ (Universal Jurisdiction): သွက် ဒုဟ် ရာဇာဝတ် မဇၞော်ကၠေင် လောန် ဗီုကဵု ပွမဂစိုတ် ပဠက် ဂကူ (Genocide) ကေုာံ ဒုဟ် ရာဇဝတ် ပၞာန် (War crimes) မ္ဂး، ရးနိဂီု ဇၟာပ် ဍုင် နွံ အဝဵု သွက်ဂွံ ရပ် ကေုာံ ဖျေဟ် ဒုဟ် လတူ ညး မကၠောန် လဝ် ဒုဟ် ဂှ်၊ ၜိုန်ရ ညးတေအ် ဟွံသေင် ကောန် ဍုင် ဇကု ကီု လေဝ် ရ။

၆။ တာလျိုင် ရးနိဂီုဂမၠိုင် (State Responsibility)

ယဝ်ရ ရးနိဂီု မွဲ ကၠောန် ပလီု သၞောဝ် ဂၠးတိ ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ကသုက် မ္ဂး၊ ညးတအ် ဒး ဒုင် လေဲ လေတ် တာလျိုင် (State Responsibility) ရ။

• အတိုင် လိက် မူကြမ်း ကမ္မရှေန် သၞောဝ် ဂၠးတိ (ILC Draft Articles) မ္ဂး، ရးနိဂီု မွဲ ဒး ဒုင် တာလျိုင် ယဝ်ရ ကမၠောန် ဗၠေတ် ဂှ် (၁) ဍေံ က္တဵုဒှ် နူကဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာရှိ ဍုင် ဂှ် ကေုာံ (၂) ဍေံ ဒှ် အရာ မပလီု သၞောဝ် ဂၠးတိ ရ။
• ဍုင် မပလီု သၞောဝ် ဂှ် သ္ဒး ဒေါအ် ဇူ ကမၠောန် ဂှ် ဓဝါဲ ဂှ် ကေုာံ သ္ဒး ကဵု လေဲ လေတ် (Reparations / Compensation) ကု ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ် မဒး လီုလာ် အာ ရ။

၇။ ပွမသောင်ကလး ပြသၞာ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် (Peaceful Settlement of Disputes)

အတိုင် ပိုဒ်မ ၃၃ နူ ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ မ္ဂး، ဍုင် တအ် သ္ဒး သောင် ကလး ပြသၞာ ညးသကအ် နကဵု နဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် သၟး ရ။ နဲကဲ ဂမၠိုင် မ္ဂး-

• ပရေင် ပညဳပညပ် (Negotiation & Mediation): ဍုင် ၜါ လပါ် ဆက်ဆောံ ဟီု ဂး ညးသကအ် တိုက်ရိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး စကာ မၞိဟ် လဒေါဝ် (Mediator) သွက်ဂွံ ပညဳပညပ်။
• ရုင် ခုံသမာဓိ (Arbitration): ဍုင် ၜါ လပါ် ရုဲစှ် တၠသၞောဝ် ခုံသမာဓိ တုဲ ဒုင် တဲ သ္ဂုတ်သွာတ် ညးတအ် ရ။
• ရုင်သၞောဝ် ဓရ် ဂၠးတိ (ICJ): ဍေံ ဒှ် ရုင်သၞောဝ် အဓိက သွက် ကုလသမဂ္ဂ မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် သည်ဟိတ် ร။ ရုင် ဏအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ အကြာ ရးနိဂီု ကဵု ရးနိဂီု (ဥပမာ - ပြသၞာ ပယျဵု တိဍာ်) ရ။

၈။ သၞောဝ် မဆေင်ကဵု ပွမစကာ ဒြဟတ်ပၞာန် (Law on the Use of Force)

ပ္ဍဲ သၞောဝ် ဂၠးတိ မ္ဂး ပရေင် ပၞာန် ဏအ် ညးတအ် ပါ် လဝ် ၜါ ကဏ္ဍ-

• Jus ad bellum (အခေါင် စကာ ဒြဟတ် ပၞာန်): အတိုင် ပိုဒ်မ ၂(၄) ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ မ္ဂး၊ ဍုင် သီုဖအိုတ် ဟွံမွဲ အခေါင် စကာ ဒြဟတ် ပၞာန် လတူ ဍုင် တၞဟ် ရ။ ဆဂး နွံ တင် ကင်းလွတ် ၜါ သာ် - (၁) ပွမစဵုဒၞာ အလဵု ဇကု (Self-defense) အတိုင် ပိုဒ်မ ၅၁، ကေုာံ (၂) ယဝ်ရ ကံင်သဳ ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ (UN Security Council) ကဵု အခေါင် သွက်ဂွံ မင်မဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးတိ ရ။
• Jus in bello (သၞောဝ် အပ္ဍဲ ပၞာန် / သၞောဝ် ကရုဏာ ဂၠးတိ): ယဝ်ရ ပၞာန် က္တဵုဒှ် အာ ယျ မ္ဂး၊ ဒပ် ပၞာန် တအ် သ္ဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် စေဝ်ပၞောန် (ဥပမာ - လိက်ကသုက် ဂျနဳဗာ) ရ။ ညးတအ် ဟွံဂွံ ပန် ညးဍုင်ကွာန်، ဒး လွဳ ကောန်ပၞာန် မဒး သရ၊ ကေုာံ ဟွံဂွံ စကာ လက်နက်ဓါတုဗေဒ ရ။

၉။ သၞောဝ် အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် (Human Rights and Criminal Law)

• သၞောဝ် အခေါင်အရာမၞိဟ် ဂၠးတိ (International Human Rights Law): ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် မစဵုဒၞာ အခေါင်အရာ သဇိုင် ဇၟာပ် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။ လိက် အဓိက ဂှ် ဒှ် လိက် လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံဂၠးတိ (UDHR - ၁၉၄၈) ကေုာံ လိက်ကသုက် အခေါင်အရာ ပရေင် ဍုင်ကွာန် (ICCPR) ရ။
• သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (International Criminal Law): ယဝ်ရ ပူဂိုလ် မွဲမွဲ (ၜိုန်ရ ဒှ် သမ္မတ ဟွံသေင်မ္ဂး သကိုပ် ပၞာန် ကီု လေဝ်) ကၠောန် ဒုဟ် ဂစိုတ် ပဠက် ဂကူ၊ ဒုဟ် ရာဇဝတ် ပၞာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒုဟ် လတူ ကောန်မၞိဟ် (Crimes against humanity) မ္ဂး၊ ညးတအ် မာန် ဒး ဒုင် ဖျေဟ် ဒုဟ် ပ္ဍဲ ရုင်သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (ICC) ရ။

၁၀။ သၞောဝ် ၜဳမှာသၟိတ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Law of the Sea and Environmental Law)

• သၞောဝ် ၜဳမှာသၟိတ် (Law of the Sea - UNCLOS): ဍေံ ဒှ် "သၞောဝ်သဇိုင် သွက် ၜဳ" မဖျေဟ် လဝ် ပယျဵု ဍာ် သွက် ဍုင် ဇၟာပ် ဍုင် ရ။ ဍေံ ဖျေဟ် လဝ် သၞောဝ် သွက် ဍာ် ပယျဵု (Territorial sea)၊ ဇုန် ပရေင် ပိုန်ဒြပ် သီးသန့် (EEZ) ကေုာံ ၜဳ သၠဲ (High seas) မဒှ် ဒၞာဲ ဍုင် သီုဖအိုတ် သၠးပွး မာန် ရ။
• သၞောဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ဂၠးတိ (International Environmental Law): ဍေံ ဒှ် သၞောဝ် တၟိ မက္တဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ရ။ လိက်ကသုက် မပ္တံကဵု လိက်ကသုက် ပရေင် ရာသဳဥတု ປາရဳ (Paris Agreement) ကေုာံ UNFCCC တအ် ဏအ် ဍေံ ဖန် ညံင် ရးနိဂီု တအ် ဂွံ ပံင်ကောံ တုဲ ဖအောန် ဖျေဟ် ဓါတ် ယက် မပကတဴ ဂၠးတိ ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ကုလသမဂ္ဂ (United Nations)
• ရုင်သၞောဝ် ဓရ် ဂၠးတိ (ICJ)
• သၞောဝ်သဇိုင် (Constitution)
• အခေါင်အရာ မၞိဟ် (Human rights)
• အဝဵုအာဏာ (Sovereignty)

နိဿဲ

• Shaw, Malcolm N. (2017). International Law (8th ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-1316638538.
• Brownlie, Ian (2008). Principles of Public International Law (7th ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0199217700.
• Oppenheim, Lassa (1992). Oppenheim's International Law (9th ed.). Oxford University Press.
• United Nations (1945). Charter of the United Nations.
• International Court of Justice. Statute of the International Court of Justice.
• Cassese, Antonio (2005). International Law (2nd ed.). Oxford University Press.
• Myint Zan (2017). Legal Education and Legal Traditions in Myanmar. (Book covering Myanmar's interaction with law).
• ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်။ နိုင်ငံတကာစာချုပ်စာတမ်းများ Archived ၂၀၂၄-၀၇-၁၀ at the Wayback Machine (Myanmar Law Information System).
• နိုင်ပန်းလှ (Nai Pan Hla) (1990). မွန်ဥပဒေဟောင်းများ (Old Mon Laws and Traditions). (Reference for Mon legal history context).
• Universal Declaration of Human Rights (UDHR), 1948. (ကုလသမဂ္ဂ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း).