သၞောဝ် ရာဇာဝတ်
| သၞောဝ် ရာဇာဝတ် | |
|---|---|
| Criminal Law | |
| တူ တၠသၞောဝ် ကေုာံ ခုံ (Gavel and block) တူ တၠသၞောဝ် (Gavel) မဒှ် သင်္ကေတ အဝဵုအာဏာ ရုင်သၞောဝ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ဖျေဟ် ဒဏ် လတူ အမှု ရာဇာဝတ် | |
| တင်ဂၞင် အဓိက (Key Information) | |
| ဂကူ သၞောတ်ဝ် (Type) | သၞောဝ် မှာဇန် (Public Law) |
| တမ်မူလ သၞောဝ် (Sources) | လိက် ပြဋ္ဌာန်း သၞောဝ် ရာဇာဝတ်, သၞောဝ် အင်္ဂလာန် (Common Law), သၞောဝ်သဇိုင် |
| ညးမပါလုပ် (Subjects) | ညးဍုင်ကွာန်, ပူဂိုလ်, ကမ္မဏဳ |
| ဌာန အဓိက (Key Institutions) | ရုင်သၞောဝ်, ဒပ် ဗၠာဲရဲ, ရုံထံင်, ဌာန သၟာသၞောဝ် အလဵုအသဳ |
| ကဏ္ဍခွဲဂမၠိုင် (Branches) | သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ, သၞောဝ် ရာဇာဝတ် သၟတ်, သၞောဝ် ဆေင်ကဵု ပွမအကြမ်းဖက် |
သၞောဝ် ရာဇာဝတ် (အၚ်္ဂလိက်: Criminal Law) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ မွဲ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဝ် သၞောဝ် ဥပဒေ မဆေင်စပ် ကု ဒုဟ် ရာဇာဝတ် (Crimes) ဂမၠိုင် ရ။ သၞောဝ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် လဝ် စည်းကမ်း ဒဒှ်ရ ကမၠောန် လဵု မွဲ မဒှ် ကမၠောန် မအန္တရာယ်၊ ကမၠောန် မပလီုပလာ် ပရေင် ဂီုကၠီု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ကမၠောန် မဒစဵုဒစး ကု ဍုင် တအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး، သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဝွံ ဍေံ ဖျေဟ် ပြဋ္ဌာန်း လဝ် ဒဏ် (Punishments) မပ္တံကဵု ပွမဖျေဟ် ထံင်، ပွမကံက် ဒဏ် သြန်၊ ကေုာံ ပွမဂစိုတ် လမျီု လတူ ပူဂိုလ် မကၠောန် လဝ် ဒုဟ် တအ် ဏအ် ရ။
တၞဟ်ခြာ နူကဵု သၞောဝ် တရားမ (Civil Law) မသောင် ကလး ပြသၞာ အကြာ ပူဂိုလ် ကဵု ပူဂိုလ် မ္ဂး၊ ပ္ဍဲ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဏအ်၊ ညး မစောဲ ဒုဟ် အဓိက ဂှ် ဒှ် "အလဵုအသဳ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ရးနိဂီု" (State/Government) ရ။ ဟိုတ် ဂှ် ရ ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ကၠောန် ဒုဟ် ရာဇာဝတ် မ္ဂး، ညးတေအ် ဟွံသေင် ဆ ပလီု လဝ် အခေါင်အရာ ညး မဒး ဒုင် ဒုဟ် (Victim) သၟး ပုဟ်، ညးတေအ် ပလီု လဝ် စည်းကမ်း ကေုာံ ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံ ရးနိဂီု မွဲ ရောင် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် သၞောဝ် ရာဇာဝတ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် လဒက်ပ္တန် ဥပဒေ မထိင်ဒဝ် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ကောန်မၞိဟ် ညံင် ဂွံ မံင် တန်တဴ အာ အပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ အဓိပ္ပါယ် သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂှ် ဍေံ ဟွံသေင် ဆ ပွမဖျေဟ် ဒုဟ် သၟး ပုဟ်၊ ဍေံ ပါလုပ် သီုကဵု ပွမစဵုဒၞာ ညံင် အန္တရာယ် ဟွံဂွံ က္တဵုဒှ် လတူ ညးဍုင်ကွာန်၊ ပွမစၟဳစၟတ် ကေုာံ ပွမဖန် ညံင် ပရေင် တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂတ သၞောဝ် (Rule of law) ဂွံ နွံ ရ။ အမှု ရာဇာဝတ် မွဲ က္တဵုဒှ် မ္ဂး، ရးနိဂီု ဂှ် ဒှ် ညး မရပ် ကေတ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သက်သဳ، ရပ် မၞိဟ် ကၠောန် ဒုဟ် ကေုာံ တိုန် ရုင်သၞောဝ် သွက်ဂွံ စောဲ ဒုဟ် (Prosecution) ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဝွံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ခေတ် တြေံတြဟ် အိုတ် တေအ် ရ-
- ခေတ် မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ: သၞောဝ် ဟာမ်မူရာဘဳ (Code of Hammurabi) မချူ လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၜိုတ် ၁၇၅၀ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် တေအ် ဂှ် ဒှ် လိက် ဥပဒေ မစွံ လဝ် ဒဏ် ရာဇာဝတ် ချိုတ်ပၠိုတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ သဘဴဓရ် ဍေံ ဂှ် "မတ် စၞး မတ်၊ ၚေက် စၞး ၚေက်" (An eye for an eye) ရ။
- ခေတ် ရဝ်မ (Roman Law): အေန်ပါယာ ရဝ်မ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် သၞောတ်ဝ် ရုင်သၞောဝ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ အကြာ ဒုဟ် အပ္ဍဲ (Intent) ကဵု ကမၠောန် မ္ၚး (Act) ရ။
- ခေတ် သၞောဝ် အင်္ဂလာန် (English Common Law): ပ္ဍဲကဵု ရာစုသၞာံ ၁၂ ဂှ် ဍုင် အင်္ဂလာန် စ ကၠောန် ဗဒှ် သၞောတ်ဝ် သၞောဝ် ရာဇာဝတ် မတန်တဴ လတူ သ္ဂုတ်သွာတ် တၠသၞောဝ် တြေံ (Precedents) တုဲ ဍေံ ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ (သီုကဵု ဍုင်ဗၟာ) ร။
၃။ တင်ရန်တၟအ် သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ၅ သာ် (Objectives of Criminal Law)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မု ဟိုတ် ဂကောံမၞိဟ် ပိုဲ ဒး ဖျေဟ် ဒဏ် လတူ မၞိဟ် မကၠောန် ဒုဟ် ရော? တၠပညာ သၞောဝ် ဥပဒေ တအ် ပါ် လဝ် တင်ရန်တၟအ် အဓိက (၅) သာ် ရ-
- ပွမကလေင်တမ် / လေဲလေတ် (Retribution): မၞိဟ် မကၠောန် ဒုဟ် ဂှ် ညးတေအ် သ္ဒး ဒး ဒုင် ဒဒိုက် တုပ် ကု ကမၠောန် မညးတေအ် ကၠောန် လဝ် ရ။ ဍေံ ဟွံသေင် "ပွမတက် ကလေင်" ဆဂး ဍေံ ဒှ် ပွမကဵု ဒဏ် မထိုက်တန် ကု ဒုဟ် ရ။
- ပွမဖေက်ဂၟံက် (Deterrence): ပွမဖျေဟ် ဒဏ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံင် မၞိဟ် ကၠောန် ဒုဟ် (Specific deterrence) ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် တၞဟ် တအ် (General deterrence) ဂွံ ဖေက် တုဲ ဟွံဂွံ ဆက် ကၠောန် ဒုဟ် ပၠန် ရ။
- ပွမကၟာတ်လဒဵု (Incapacitation): ပွမဖျေဟ် ထံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ် လဒဵု လဝ် မၞိဟ် မကၠောန် ဒုဟ် ဂှ် ဍေံ စဵုဒၞာ ညံင် ညးတေအ် ဂွံ အာ ကၠောန် ဒုဟ် တၟိ လတူ ညးဍုင်ကွာန် ပၠန် ဟွံမာန် ရ။
- ပွမပလေဝ်ပလေတ် (Rehabilitation): တင်ရန်တၟအ် ခေတ် တၟိ မွဲ ဂှ် ဒှ် ပွမလွဳလွတ်၊ ကဵု ပညာ ကေုာံ ပလေဝ် စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ် မကၠောန် ဒုဟ် တအ် ညံင် ညးတအ် ဂွံ ကလေင် ဒှ် မၞိဟ် ခိုဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ကာလ တိတ် နူ ထံင် ရ။
- ပွမကလေင်ခိုဟ် (Restoration): ပွမဖန် ညံင် မၞိဟ် မကၠောန် ဒုဟ် ဂှ် ဂွံ လေဲ လေတ် သြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန် ကမၠောန် သွက် ညး မဒး ဒုင် ဒုဟ် ညံင် ဘဝ ညးတအ် ဂွံ ကလေင် ခိုဟ် တိုန် ရ။
၄။ အင်္ဂါလက်သဏ် ဒုဟ်ရာဇာဝတ် (Elements of a Crime)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ် မွဲ ကၠောန် လဝ် ဒုဟ် ရာဇာဝတ် မ္ဂး၊ အမှု ဗွဲမဂၠိုင် သ္ဒး ဍိုက်ပေင် ကု အင်္ဂါလက်သဏ် အဓိက ၜါ သာ် မကၠုင် နူ လေတ္တေန် ရ-
- Actus reus (ကမၠောန် မကၠောန်ဗၠေတ်): ဍေံ ဒှ် "ကာယကံ" (Guilty act) ရ။ မၞိဟ် ဂှ် ဒး ကၠောန် လဝ် ကမၠောန် မဒစဵုဒစး ကု သၞောဝ် ဍာံဍာံ (ဥပမာ - တက် မၞိဟ်، ဂၠံက် ကေတ် သြန်) ဟွံသေင်မ္ဂး ညး ဟွံကၠောန် တာလျိုင် ညး မဒး ကၠောန် (Omission) ရ။
- Mens rea (စိုတ် မကၠောန်ဗၠေတ်): ဍေံ ဒှ် "မနောကံ" (Guilty mind) ရ။ မၞိဟ် ဂှ် ဒး နွံ ကု စိုတ် မိက်ဂွံ ကၠောန် ဒုဟ် (Intention)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံ ကု စိုတ် ဟွံစွံ သတိ ဗွဲမလောန် (Recklessness) ร။ ယဝ်ရ က္တဵုဒှ် အာ နကဵု မဟွံတင်သၟိက် (Accident) ဍာံဍာံ မ္ဂး، ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံ ဟွံဒှ် ဒုဟ် ရာဇာဝတ် ပုဟ်။
- Strict Liability (တာလျိုင် မတပ်တး): ပ္ဍဲ ဒုဟ် လ္ၚဵု တအ် မပ္တံကဵု ပွမစဳ ကွဳစက် လောန် ဗၞတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမသွံ အရက် ကု ကောန်ၚာ် မ္ဂး، ၜိုန်ရ ဟွံမွဲ ကု စိုတ် မိက်ဂွံ ကၠောန် (Mens rea) ကီု လေဝ်၊ ယဝ် ကၠောန် ဒး မ္ဂး ဒှ် ဒုဟ် ဓဝါဲ ဂှ် ရ။
၅။ ဂကူ ဒုဟ်ရာဇာဝတ်ဂမၠိုင် (Types of Criminal Offenses)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒုဟ် ရာဇာဝတ် တအ် ဝွံ ညးတအ် ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ အတိုင် အန္တရာယ် ဍေံ တအ် နာနာ သာ် ရ-
- ဒုဟ် မဆေင်ကဵု လမျီု (Fatal Offenses): မပ္တံကဵု ပွမဂစိုတ် မၞိဟ် နကဵု စိုတ် (Murder) ကေုာံ ပွမဂစိုတ် မၞိဟ် နကဵု မဟွံတင်သၟိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ထေဲ (Manslaughter)။
- ဒုဟ် မဆေင်ကဵု ခန္ဓာကာယ (Personal Offenses): မပ္တံကဵု ပွမတက် ပရီု (Assault/Battery)၊ ပွမကဵု ဒဒိုက် ကု လိင် (Sexual assault/Rape) ကေုာံ ပွမရပ် ကြိုင် ညးတၞဟ် ဟွံမွဲ ကု အခေါင် (Kidnapping)။
- ဒုဟ် မဆေင်ကဵု ဒြပ်ရတ် (Property Offenses): မပ္တံကဵု ကမၠတ် (Theft/Larceny)၊ ပွမသီ ကေတ် နကဵု လွဟ် (Robbery)၊ ပွမလီ ဠာန် (Fraud) ကေုာံ ပွမစံင် သ္ၚိ ဌာန် (Arson)။
- ဒုဟ် မပါလုပ် ပံင်ကောံ (Participatory Offenses): ၜိုန်ရ ဟွံကၠောန် ဒုဟ် တိုက်ရိုက် ကီု လေဝ်، ယဝ်ရ ပံင်ကောံ ချပ် ဇန် (Conspiracy) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗိုင် ရီုဗင် ညး မကၠောန် ဒုဟ် (Accomplice) မ္ဂး ဒှ် ဒုဟ် တုပ်ပ် ရ။
၆။ အခေါင် စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမတိတ်ဗၠး (Criminal Defenses)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကာလ မၞိဟ် မွဲ ဒး ဒုင် စောဲ ဒုဟ် ပ္ဍဲ ရုင်သၞောဝ်၊ ညး နွံ အခေါင် ထ္ၜး သက်သဳ စဵုဒၞာ (Defenses) သွက်ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ ဒုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖအောန် လၟိဟ် ဒဏ် ရ-
- ပွမစဵုဒၞာ အလဵုဇကု (Self-defense): ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ဒး ဒုင် တိုက် ခိုက် တုဲ ညး ကလေင် တက် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ လမျီု ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး လမျီု ညးတၞဟ် မ္ဂး، ညး ဟွံမွဲ ကု ဒုဟ် ရ (ဆဂး ဒး စကာ ဒြဟတ် မဗဗွဲ ဓမ္မတာ သၟး)။
- ယဲစိုတ် (Insanity): ယဝ်ရ ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် ဒုဟ် ဂှ် ညးတေအ် စိုတ် ဟွံခိုဟ် ဍာံဍာံ တုဲ ဟွံတီ ဒဒှ်ရ ကမၠောန် ဏအ် ဒှ် ကမၠောန် ဗၠေတ် မ္ဂး، ညးတေအ် ဗၠး ဒုဟ် မာန် ရ (ဆဂး ဒး အာ လွဳ ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ ယဲစိုတ်)။
- ပွမဒးဒုင်ဘပဠ (Duress): ယဝ်ရ ညး မွဲမွဲ ကေတ် လွဟ် ထ္ၜ က္ဍိုပ် တုဲ ဘပဠ ညံင် ဂွံ ကၠောန် ဒုဟ် (ဥပမာ - ကၠတ် ဘဏ်) မ္ဂး، ညးတေအ် ဗၠး ဒုဟ် မာန် ရ။ (ဆဂး သွက် ဒုဟ် ဂစိုတ် မၞိဟ် မ္ဂး စကာ ဟွံမာန် ပုဟ်)။
၇။ သၞောတ်ဝ် စၟဳစၟတ် အမှု ရာဇာဝတ် (Criminal Justice System)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောတ်ဝ် ဏအ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဌာန အဓိက ၄ သာ်-
- ဒပ် ဗၠာဲရဲ (Law Enforcement): ညးတအ် လ္ၚတ် စၟဳစၟတ် အမှု၊ ဂၠာဲ သက်သဳ ကေုာံ ရပ် မၞိဟ် မဒး ဒုင် ဒုဟ် သၠေဟ်။
- ဌာန သၟာသၞောဝ် အလဵုအသဳ (Prosecution): ညးတအ် စၟဳစၟတ် ရံင် သက်သဳ ဗၠာဲရဲ တုဲ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ သ္ဂောအ် တိုန် ရုင်သၞောဝ် သွက်ဂွံ စောဲ ဒုဟ် ကီု ဟာ ဂှ် ရ။
- ရုင်သၞောဝ် (Courts): တၠသၞောဝ် (ကေုာံ ဂျူရဳ) တအ် စၟဳစၟတ် အမှု ပ္ဍဲ ဂတ မၞိဟ် ဂမၠိုင် တုဲ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ နွံ ဒုဟ် (Guilty) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗၠး ဒုဟ် (Not guilty) ရ။
- ရုံထံင် ကေုာံ ဌာန ကလေင် ပလေဝ် (Corrections): ယဝ်ရ နွံ ဒုဟ် မ္ဂး، မၞိဟ် ဂှ် သ္ဒး အာ စိုပ် ရုံထံင် သွက်ဂွံ ဒုင် ဒဏ် ကေုာံ ကလေင် ပလေဝ် ပလေတ် စိုတ်ဓါတ် ရ။
၈။ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (International Criminal Law)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဏအ်၊ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂှ် ဍေံ သၠဲကၠာဲ တိတ် အာ စိုပ် ကဆံင် ဂၠးတိ ရ။ ယဝ်ရ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သကိုပ် ပၞာန် တအ် ကၠောန် ဒုဟ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် အိုတ် မပ္တံကဵု-
- ပွမဂစိုတ် ပဠက် ဂကူ (Genocide)
- ဒုဟ် ရာဇဝတ် ပၞာန် (War Crimes)
- ဒုဟ် လတူ ကောန်မၞိဟ် (Crimes Against Humanity)
မ္ဂး၊ ညးတအ် မာန် ဒး ဒုင် ဖျေဟ် ဒုဟ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် ပ္ဍဲကဵု ရုင်သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (International Criminal Court - ICC) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် သည်ဟိတ် (The Hague) ရ။
၉။ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ကေုာံ တွဵုရးမန် (Criminal Law in Myanmar and Mon State)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ တွဵုရး မန် မ္ဂး၊ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် အဓိက ဂှ် ဒှ် လိက် ပြဋ္ဌာန်း သၞောဝ် ရာဇာဝတ် (Penal Code / ရာဇသတ်ကြီး) ရ။
- လိက် ဏအ် ဂှ် အင်္ဂလိက် တအ် ချူ ပြဋ္ဌာန်း လဝ် နူကဵု သၞာံ ၁၈၆၁ (ခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ) တေအ် တုဲ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် လတူ သၞောဝ် အင်္ဂလာန် (Common Law) ရ။
- စဵုကဵု တ္ၚဲ ဏအ် လိက် ပြဋ္ဌာန်း ဏအ် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် သွက် ရုင်သၞောဝ် ပွိုင်ဍုင် ကေုာံ ရုင်သၞောဝ် ခရိုင် အလုံ တွဵုရး မန် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကေုာံ ဖျေဟ် ဒုဟ် အမှု ဂမၠိုင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး နွံ သီု ဥပဒေ သက်သဳ (Evidence Act) ကေုာံ ဥပဒေ ကေင်ကာ ရာဇာဝတ် (Criminal Procedure Code - CrPC) တအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင် စၟဳစၟတ် အမှု ရ။
၁၀။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပြသၞာ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Challenges and Reforms)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၂၁ ဏအ်၊ သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဝွံ ဍေံ ဒး ဇီုကပိုက် ကု ပြသၞာ တၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
- ဒုဟ် ဆိုက်ဘာ (Cybercrime): ဒုဟ် မကၠောန် လတူ အေန်တာနက် မပ္တံကဵု ပွမကၠတ် တင်ဂၞင် ဟာက်ကာ (Hacking)၊ ပွမလီ ဠာန် လတူ လပှ်ကျာ ကေုာံ ဗလး စၟ ဝဳရုသ် (Viruses) တအ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် ဗၠာဲရဲ တအ် ရ။
- ဒုဟ် ကမ္မဏဳ (Corporate Crime): ကမ္မဏဳ ဇၞော်ဇၞော် တအ် မလီ ဠာန် အခေါန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလီု ပွဳပွူ သဘာဝ ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် တအ် ဂှ် ညံင် ဂွံ စောဲ ဒုဟ် ရာဇာဝတ် မာန် ဂှ် တၠပညာ တအ် ဂစာန် ပြဋ္ဌာန်း သၞောဝ် တၟိတၟိ ရ။
- ပွမပလီု ဒဏ် ဂစိုတ် (Abolition of Death Penalty): ဂကောံ အခေါင်အရာ မၞိဟ် ဂၠးတိ တအ် ဂစာန် ဒစဵုဒစး ညံင် ဂွံ ပလီု ထောအ် သၞောဝ် မဖျေဟ် ဒဏ် ဂစိုတ် လမျီု (Capital Punishment) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် ရ၊ ဟိုတ်နူ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဍေံ ဒစဵုဒစး ကု အခေါင် မာန် ဂျိုင် တန်တဴ ဇၟာပ် မၞိဟ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သၞောဝ် တရားမ (Civil Law)
- သၞောဝ် ဥပဒေ (Law)
- ရုင်သၞောဝ် (Court)
- သၞောဝ် ရာဇာဝတ် ဂၠးတိ (International Criminal Law)
- ဒပ် ဗၠာဲရဲ (Police force)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Ormerod, David; Laird, Karl (2021). Smith, Hogan, and Ormerod's Criminal Law (16th ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0198849704.
- Ashworth, Andrew; Horder, Jeremy (2013). Principles of Criminal Law (7th ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0199672684.
- Fletcher, George P. (1998). Basic Concepts of Criminal Law. Oxford University Press. ISBN 978-0195121700.
- Herring, Jonathan (2020). Criminal Law: Text, Cases, and Materials (9th ed.). Oxford University Press.
- Myanmar Penal Code (ရာဇသတ်ကြီး), 1861. Myanmar Law Information System Archived ၂၀၂၄-၀၇-၁၀ at the Wayback Machine.
- Code of Criminal Procedure (ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ), 1898. Myanmar Law Information System Archived ၂၀၂၄-၀၇-၁၀ at the Wayback Machine.
- Cassese, Antonio (2008). International Criminal Law (2nd ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0199203109.
- Williams, Glanville (1983). Textbook of Criminal Law (2nd ed.). Stevens & Sons.
- Schabas, William A. (2011). An Introduction to the International Criminal Court. Cambridge University Press.
- နိုင်ပန်းလှ (Nai Pan Hla) (1990). မွန်ဥပဒေဟောင်းများ (Old Mon Laws and Traditions).