သၟိင်တ္ၚဲ

သၟိင်တ္ၚဲ
ဗီုပြင် သၟိင်တ္ၚဲ ပ္ဍဲအခိင် မံက်
ဂကူ	သၞံင်အဓိက (Main-sequence star)
ဗ္ၜတ်မုက်	၁.၃၉ မဳလဳယာန် ကဳလဝ်မဳတာ
လျိုင်	၃၃၀,၀၀၀ ဆ (ဇၞော်နူ ဂၠးတိ)
ဇမ္ၚောဲ နူ ဂၠးတိ	၁၄၉.၆ မဳလဳယာန် ကဳလဝ်မဳတာ
ဓါတ်ဂမ္တဴ	၅,၅၀၀ ဓဳဂရဳ သေန်တဳဂရိတ် (°C)

သၟိင်တ္ၚဲ (သင်္ကေတ: ; အၚ်္ဂလိက်: Sun) ဂှ် ယဝ်ရ ပိုဲရံၚ်အာ နူစက္ကဝါ သ္ၚောဲသ္ၚောဲတေအ်မ္ဂး ဂွံဆဵု ညံၚ်ရဴ သၞံၚ်ဍောတ်မွဲ ကီုမဒှ်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် သၟိင်တ္ၚဲဝွံ ဒှ် "သၞံင်" မနွံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် သၞောတ်ဂြိုဟ်တ္ၚဲပိုဲ (Solar System) ရ။

အဝဲပၟာဏ ကေုာံ လျိုင်

ဂၠးတိဝွံ ဇၞော်နူသၞံၚ်၊ ဇၞော်နူတ္ၚဲရောၚ် ပိုဲခယျကေတ်ရ။ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး သၟိင်တ္ၚဲ ကေုာံ သၞံၚ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဇၞော်နူ ဂၠးတိ ဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ကဵုဆ ရ။ ဗ္ၜတ်မုက်တ္ၚဲ (Diameter) ဂှ် ဇၞော်နူ ဗ္ၜတ်မုက်ဂၠးတိ ၁၀၉ ဆ တုဲ၊ လျိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဇၞော်နူ ဂၠးတိ ၜိုတ် ၃၃၀,၀၀၀ ဆ ရောၚ်ဂးရ။ သၟိင်တ္ၚဲ ကဵု ဂၠးတိဂှ် သ္ၚောဲဂၠိုၚ်ခလိုၚ်လောန် (ၜိုတ် ၁၄၉ မဳလဳယာန် ကဳလဝ်မဳတာ) တုဲ တ္ၚဲဂှ် ဍောတ်နူ ဂၠးတိဏီ သာ်ဝွံ မၞိဟ်တအ် သလှ်ေတဴအိုတ်ရ။

ပ္ဍဲအခိၚ်ဗတံ သၞံၚ်သၟတ်ဂမၠိုၚ် တၟးဒၟံၚ် တိုပ်တေဝ် တိုပ်တေဝ် ပ္ဍဲလတူ အမှဲအကာသတေအ်ဂှ် သ္ဂောံညာတ်တဴရ။ သၞံၚ်တအ်ဂှ် သလှ်ေဒး လျးဍေံ ၜိုဟ်ဒၟံၚ်ရောၚ် ပိုဲမၞိဟ်တအ် ခယျကေတ်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် သၞံၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ် သၟိင်တ္ၚဲ (Stars) ကီုရောၚ်၊ သၞံၚ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ရဴတ္ၚဲကီု လျးဍေံ ဂမ္တဴဒၟံၚ်ရ။

တင်ဂုဏ်ဖဵု ကေုာံ ဓါတ်ဂမ္တဴ

တ္ၚဲဂှ် ပ္ကၚ်ရၚ်လဝ် ဂမ္တဴ ကေုာံ လျး ရ။ ပဟိုတ်ကဵု ဂမ္တဴပသာန်တ္ၚဲ ကေုာံ လျးတ္ၚဲတအ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်၊ သတ်တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တၞံဆုဂမၠိုၚ် ဂွံဂျိုၚ်တဴမာန်ရ။

• ဝဋ်ဍာ် ကေုာံ ဗြဲ: ပဟိုတ်ကဵု ဂမ္တဴပသာန်တ္ၚဲတုဲ လမၠးဍာ် နူက္ၜဳမှာသၟိတ်ဂမၠိုၚ် က္တဵုဒှ် သၟုဟ်ဍာ် အိုတ်ရ။ သၟုဟ်ဍာ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာ မတ်ဗြဴရ။ မတ်ဗြဴတအ်ဂှ် ကလေၚ်ဗၠန် ဒှ်ဍာ်ဗြဲတုဲ ဂူဖျေအ်ရ။ ဍာ်ဗြဲဂှ် ဇြုၚ်ကေတ် သ္အးဇၚး ဗွဲမလောန်ရ။
• သဘာဝ ကေုာံ တၞံဆု: လျးတ္ၚဲဂှ် သတ်မပ္တံကဵု သာဲ၊ ဟိုၚ်၊ ဠော်ဠေဝ်တအ်ဂှ် သ္ကဵုမိပ်မြဟ်ရ။ ပဟိုတ်ကဵု ဂမ္တဴ ပသာန်တ္ၚဲတုဲ သတ်ဆု၊ သတ်ဒုန် ဇၞော်တဴရ၊ ဍုဟ်တဴရ။ ပ္ကဴဂမၠိုၚ်လေဝ် ကဴရာၚ် ကျေဝ်ဂေါဝ် မောဝ်ပ္ဍးတဴရ။
• ပရေင်ထတ်ယုက်: ပ္ဍဲလျးတ္ၚဲဂှ် ဓါတ်ဗဳတာမေန်ဒဳ (Vitamin D) ကေုာံ ဓါတ်ဒှ်ဇြဟတ် နွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲမၞိဟ်တအ် ဂွံလျးတ္ၚဲ နူဂယးပြဟ်မ္ဂး ထတ်ယုက်တဴရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• ဂၠးတိ
• ဂြိုဟ်တ္ၚဲ (Solar System)
• ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်