သၟိင်တၠ

သၟိင်တၠ Sovereign / Ruler
	သကိုပ် ဨကရာဇ် ၝောအ်ကိုဋ် (Crown) ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ်အဝဵုအာဏာဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် သၟိင်တၠရ
ဂကူ ရာထူး	က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of State)၊ ညးမပိုင်ပြဳအဝဵုအာဏာ
ယၟုစၞး (Style)	တၠညး၊ သၟိင်တၠ၊ ဨကရာဇ်
တာလျိုင် အဓိက	မင်မွဲ ဍုင်ကွာန်၊ ပတန် သၞောဝ်၊ စဵုဒၞာ သာသနာ
သၞောတ် မဆက်အာဲ	ဆက်အာဲကၟာဲ နူတၞောဝ်ဒတၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလိဂွံ နကဵု ဒြဟတ်အဝဵု

သၟိင်တၠ (အၚ်္ဂလိက်: Sovereign ဟွံသေင်မ္ဂး Ruler) ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ သၠုင်အိုတ်၊ မဒှ် တၠက္ဍိုင်ဗတာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ အေန်ပါယာ၊ ကေုာံ ရးနိဂီု မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး "သၟိင်တၠ" ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ဟီုဂး ကော်ခဴစ ဨကရာဇ် မနွံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ၊ ညာဏ်ပညာ ကေုာံ မဒှ် တၠတိ တၠဍာ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ် အလုံအိုတ်သီုရ။

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်တၠ ဝွံ ကလိဂွံ အဝဵုအာဏာ နူကဵု တၞောဝ်ဒတၟအ် ဨကရာဇ် (Hereditary) ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တြေံမ္ဂး သၟိင်တၠတအ်ဝွံ နွံကဵု အဝဵုအာဏာ ပေင်ပေင် (Absolute power) လတူ လမျီု ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။

နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Meaning)

ဝေါဟာရ "သၟိင်တၠ" ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မအရေဝ် မန် ဇေတ်တ် ၜါမ-

သၟိင်: မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမအုပ်ဓုပ်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ်။
တၠ: မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမပိုင်ပြဳ (Owner)၊ အစာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠနာဲ (Master / Lord)။

ဟိုတ်ဂှ်ရ "သၟိင်တၠ" မ္ဂးဂှ် ဒှ် "သၟိင် မဒှ် တၠတိ တၠဍာ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "သၟိင် မနွံ လတူ သၟိင်ဂမၠိုင်" (Supreme Lord / Sovereign) ရောင် အဓိပ္ပါယ် ကၠိုဟ်ကေတ် မာန်ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ "တၠညး" မစကာ ပ္ဍဲခေတ် ဟံသာဝတဳ ကီုရ။

ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ ဝင်မန် (Historical Usage in Mon Culture)

ပ္ဍဲကဵု ဝင်မန် ခေတ်အဆက်ဆက်၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ခေတ် သဓီု၊ မတ္တမ ကေုာံ ဟံသာဝတဳ မ္ဂး ဝေါဟာရ "သၟိင်တၠ" ကဵု "တၠညး" ဝွံ ဒှ် ယၟုစၞး (Title) အလဵုအသဳ မသၠုင်အိုတ် သွက် ဨကရာဇ် မန် တအ်ရ။

တၠညး ရာဇာဓိရာဇ်: သၟိင်မန် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ၄၀ သၞာံဂှ် ဒးဒုင် ကော်ခဴစ နကဵု ယၟု "တၠညး" မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၠ (Master) ညး (People) - တၠနာဲ သွက် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
ပရေင်စဵုဒၞာ သာသနာ: ပ္ဍဲအခိုက်မန်၊ သၟိင်တၠ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ညးမအုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲဓဝ်တုဲ၊ သီုဒှ် မၞိဟ်မမင်မွဲ စဵုဒၞာ သာသနာ (Defender of the Faith) ရောင် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ ဥပမာ - သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် သၟိင်တၠ မဇၞော်မောဝ်လဝ် သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဝေါဟာရဂမၠိုင် (Distinction of Terms)

ၜိုန်ရ ဝေါဟာရတအ်ဏအ် လဆောဝ်မ္ဂး စကာ နှဴရဴ ညးသကအ် ကီုလေဝ်၊ နကဵု လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး နွံကဵု တင်တၞဟ်ခြာ ညိညရ-

သၟိင် (King / Ruler): ဒှ် မအရေဝ် ဓမ္မတာ သွက် ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ ရး၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ မွဲမွဲ။ သၟိင်ဍောတ်တ် တအ်လေဝ် ကော်စ သၟိင် မာန်ရ။
ဨကရာဇ် (Emperor / Monarch): ကၠုင်နူ ပါဠိ (ဧကရာဇ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်မနွံကဵု အဝဵု ညးမွဲဓဝ်။ ဒှ် ဝေါဟာရ ပါဠိ မသၠုင်ပတိုန်လဝ် ကဆံင် သၟိင် မွဲရ။
သၟိင်တၠ / တၠညး (Sovereign / Supreme Lord): ဒှ် ဝေါဟာရ မန် ဇေတ်တ် မစၞောန်ထ္ၜး အဝဵုအာဏာ မပိုင်ပြဳ သီုဖအိုတ် (Sovereignty) လတူ တိဍာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။

အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Context)

ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ၊ သၞောတ် သၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ် မပိုင်ပြဳ အဝဵု သီုဖအိုတ် (Absolute Monarchy) ဂှ် အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Democracy) မကဵု အဝဵု သၟိင်တၠ ဇရေင် ညးဍုင်ကွာန် (Popular sovereignty) ဂှ် ဒှ်ကၠုင် သၞောတ် အဓိက ရ။

ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဍုင်လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဍုင်ဗြိတိန်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ ဍုင်သေံ တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် သၞောတ် သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) တုဲ၊ သၟိင်တၠ တအ်ဝွံ ဒှ်ဆ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် နဒဒှ် သင်္ကေတ (Symbolic Head of State) ဓဝ်ရ။

ဆက်လ္ၚတ်