သၟိင်တၠ ဂါလိရှဳယျာ-ဗိုဟ်လ်ဟဳနဳယျာ
သၟိင်တၠ ဂါလိရှဳယျာ-ဗိုဟ်လ်ဟဳနဳယျာ (အင်္ဂလိက်: Kingdom of Galicia–Volhynia) ဟွံသေင်မ္ဂး သၟိင်တၠ ရုသ် (Kingdom of Ruthenia) ဝွံ ဒှ်ဍုင်သၟိင်တၠမဟာမွဲ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဥရောပဗၟံက် အကြာသၞာံ ၁၁၉၉–၁၃၄၉ ရ။ ဍုင်ဏအ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုပွမပကောံခရိုင် ဂါလိရှဳယျာ ကေုာံ ဗိုဟ်လ်ဟဳနဳယျာ တုဲ ဒှ်ဍုင်မနွံကဵုအစောံစရာဲအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကြဴနူခေတ် ကဳယေဗွေန် ရုသ် ရ [၁]။
ဝင် ကေုာံ ပွမဒက်ပတန် (History and Formation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင်ဏအ် စဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၟိင် ရဝ်မေန် မဟာ (Roman the Great) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၉၉။ ကြဴနူညးစုတိအာတုဲ ကောန်ညး သၟိင် ဒါနဳယျေလ် (Daniel of Galicia) ကလေင်ပကောံဒြဟတ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုင် ညံင်ဂွံခိုင်ကၠိုက်ကၠုင်ရ။
- ပွမစၟတ်သမ္တီ ဧကရာဇ်: ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၅၃၊ သၟိင် ဒါနဳယျေလ် ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် "ဧကရာဇ် ရုသ်" (King of Ruthenia) နူကဵုပုပ်အိုတ် (Pope Innocent IV) ရ [၂]။
ဗျူဟာ ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Strategy and Security)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၟိင်တၠ ဂါလိရှဳယျာ-ဗိုဟ်လ်ဟဳနဳယျာ ဒးဂဗဘဲအန္တရာယ်နူ ဒပ်ပၞာန်မင်္ဂောလ် (Mongol Empire) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။
- ဗျူဟာပညဳပညပ်: သၟိင်ဒါနဳယျေလ် သုင်စောဲနဲကဲပညဳပညပ် နှေအ်နှဴကဵုပၞာန် သွက်ဂွံမင်မွဲ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဍုင် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်အာ သၟဝ်တဲမင်္ဂောလ်။
- နဲပညာဆက်ဆောံ: ဍုင်ဏအ် ဒှ်တံင်ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ဥရောပဗၟံက် ကေုာံ ဥရောပပလိုတ် (Catholic West) ရ [၃]။
ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Culture and Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာ နာနာဝိဇ္ဇာ မ္ဂး ဍုင်ဏအ်နွံကဵုင္ၚုဟ်မး:
1. ပရေင်ပိုန်ဒြပ်: ဒှ်ဗဟဵုဗၞိက် အကြာ ၜဳဗာလ်တိစ် (Baltic Sea) ကေုာံ ၜဳဒေသအာရှ။
2. ယေန်သၞာင်ဗေဒ: ဒှ်ဒၞာဲမနှေအ်နှဴဒၟံင် အကြာ ယေန်သၞာင်ဗိုင်ဇေန်တိုင် (Byzantine) ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဥရောပပလိုတ်။
3. လက်သန်ဂကူ: ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်မင်မွဲ လက်သန်ဂကူ ယူကရိန်း ညံင်ဂွံတန်ကြံင်အာ ဗွဲမလအ်ရ။
ပွမလီုလာ် (Decline)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူသၞာံ ၁၃၄၉၊ ဟိုတ်နူတင်ခက်ခုဲအပ္ဍဲနန် ကေုာံ ပွမလုပ်ပတိုက်နူဍုင်ဗဒေဲါဂမၠိုင် (ပိုလန် ကေုာံ လစ်သူရေးနီးယား)၊ ဍုင်ဏအ် ဒးဒုင်ပါ်ပရးအာ အကြာဍုင်တအ်ဂှ်ရ။