သၟိင်ရာမ ၆
| သၟိင်ရာမ ၆ (ဝဇိရာဝုဓ) | |
|---|---|
| ဨကရာဇ် ဍုင်သေံ | |
| ဨကရာဇ် ဍုင်သေံ ရနုက်ကဵု ၆ ဇကု (မဟာသ္ၚိက္ဍိုင် စကြဳ) | |
| တိုန်နန် | ၂၃ အံက်တဝ်ဗာ ၁၉၁၀ – ၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၉၂၅ |
| အဘိသိက် | ၁၁ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၉၁၀ |
| မဒုင်ကေတ်အာဲနူ | သၟိင်ရာမ ၅ (စူဠာလင်္ကရဏ) |
| ညးမဆက်ဒုင်အာဲ | သၟိင်ရာမ ၇ (ပြဇာဓိပက) |
| သၠးဂၠံဂဝ် | ဇာန်နဝါရဳ ၁၊ ၁၈၈၁ နန် ဇၞော် ဘာန်ကံက်၊ ဍုင်သေံ |
| စုတိ | နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၅၊ ၁၉၂၅ (အာယုက် ၄၄) နန် ဇၞော် ဘာန်ကံက်၊ ဍုင်သေံ |
| နန် | မဟာသ္ၚိက္ဍိုင် စကြဳ (Chakri Dynasty) |
| မအံက် | သၟိင်ရာမ ၅ (Chulalongkorn) |
| မိအံက် | မိသၟိင် သဴဝါဘာ ဖံင်သဳ (Saovabha Phongsri) |
| ဘာသာ | ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ |
သၟိင်ရာမ ၆ ဟွံသေင်မ္ဂး မဟာ ဝဇိရာဝုဓ (အၚ်္ဂလိက်: King Vajiravudh / Rama VI၊ သေံ: พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) ဝွံ ညး ဒှ် သၟိင် ဨကရာဇ် ဍုင်သေံ ရနုက်ကဵု တြဴ ဇကု ပ္ဍဲကဵု မဟာသ္ၚိက္ဍိုင် စကြဳ ရ။ ညး ဂွံ တိုန် နန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၀ တုဲ ပကင်ရင် ဍုင် စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၂၅ ရ။ သၟိင် ဝဇိရာဝုဓ ဝွံ ညး ဒှ် ဨကရာဇ် မကၠောန်ဗဒှ် လဝ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ တၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် ဍုင်သေံ ညံင် ဂွံ တုပ် ကု အခိုက်အလိုက် ဍုင် ပလိုတ် ကေုာံ ဒှ် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဝါဒဆာန်ဂကူ သေံ (Thai Nationalism) မွဲ ဇကု ရ။
၁။ ဝင်ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၟိင် ဝဇိရာဝုဓ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ဇာန္နဝါရဳ ၁၊ သၞာံ ၁၈၈၁ တုဲ ဒှ် ကောန်တြုဟ် သၟိင်ရာမ ၅ (စူဠာလင်္ကရဏ) ကေုာံ မိသၟိင် သဴဝါဘာ ဖံင်သဳ ရ။ ညး ဝွံ ဒှ် သၟိင် ကောန်သၟိင် ဍုင်သေံ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မဂွံ အခေါင် တိတ် အာ လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင် သၟာင် ရ။ ညး တိုန် လ္ၚတ် လဝ် ပညာ ပ္ဍဲ ဘာ ပၞာန် သာန်ဟာတ် (Sandhurst) ကေုာံ တက္ကသိုလ် အံက်သဖှောတ် (Oxford University) ပ္ဍဲ ဍုင်အေင်္ဂလာန် ရ။ ဟိုတ်နူ မဂွံ လ္ၚတ် လဝ် ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင် ပလိုတ် တုဲ၊ ညး ကလိဂွံ လညာတ် သဘဴဓရ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု လညာတ် လိက်ပတ်، အနုသုခုမ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ တအ် ရ။
၂။ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင်ရာမ ၆ ဏအ် မ္ဂး ဍုင်သေံ ကလိဂွံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ကိစ္စဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
- သၞောဝ် ယၟုတၞောဝ် (Surnames): ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ညး ဖျေဟ် သၞောဝ် ဥပဒေ ညံင် ကောန်ဍုင် သေံ ဇၟာပ်ပ် တၠ ဒး နွံ ကု ယၟု တၞောဝ် (Last name / Surname) ရ။ ညး ကေတ်သၞောတ် ဏအ် ဇကု ညး ဟေင် ခုတ် ကဵု လဝ် ယၟု တၞောဝ် သွက် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် သေံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ပရေင် ပညာ အလုံ ဍုင်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ် ညး ဖျေဟ် သၞောဝ် ဥပဒေ ပရေင်ပညာ ကဆံင် သဇိုင် (Compulsory Education Act) ညံင် ကောန်ၚာ် သေံ သီုဖအိုတ် သီု တြုဟ် သီု ဗြဴ ဂွံ တိုန် ဘာ မာန် ရ။ ညး သီု ဒက်ပ္တန် လဝ် တက္ကသိုလ် စူဠာလင်္ကရဏ (Chulalongkorn University) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ မဒှ် တက္ကသိုလ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ ရ။
- ဇၞောဝ်အလာံ တၟိ: ညး သ္ပစၟတ်သမ္တီ ကဵု ဇၞောဝ်အလာံ ဍုင်သေံ တၟိ အသာ် ပိ သာ် (အသာ် ဗကေတ်၊ ဗတာင်၊ သ္ၚေက်) မကော်စ ဇၞောဝ် တြာင်ရံင် (Trairanga) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ ရ။
- ဒပ် ကောန်ကင်း (Wild Tiger Corps): ညး ဒက်ပ္တန် လဝ် ဂကောံ "ဒပ် ကောန်ကင်း" (Sua Pa) မဒှ် ဂကောံ ပၞာန် အရံင် သွက် ညးဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံ ဗ္တောန် စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ ဍုင် ရ။
၃။ ဝါဒဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပၞာန် ဂၠးကဝ် ပထမ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၟိင်ရာမ ၆ ဝွံ ညး ဒှ် မၞိဟ် မစုတ် ပၠုပ် လညာတ် ဝါဒဆာန်ဂကူ သေံ (Thai Nationalism) တုဲ ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် တင်စၟတ် အဓိက ပိ သာ် မတွဟ်ဂး "ဂကူ၊ သာသနာ၊ ဨကရာဇ်" (Nation, Religion, King) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေင် ညဳသၟဟ် ကောန်ဍုင် သေံ ရ။
ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂၠးကဝ် ပထမ ဂှ်၊ ၜိုန်ရ ဍုင်သေံ မံင် လဒေါဝ် ကီု လေဝ်، ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ ဂှ် သၟိင်ရာမ ၆ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ဏအ် လပါ် ဂကောံ မဟာမိတ် (Allies) တုဲ ဗလး ဏာ ဒပ် ပၞာန် သေံ ဇရေင် ယူရဝ်ပ ရ။ ပရေင် ပါလုပ် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ကဵု ဖဵု ခိုဟ် ဗွဲမလောန် သွက် ဍုင်သေံ တုဲ၊ ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ ဂှ် ဍုင်သေံ ကလိဂွံ အခေါင် ကလေင် ပညဳပညပ် ထပက် လိက်ကသုက် တၟိ ကု ဍုင် ပလိုတ် တအ် သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် လိက်ကသုက် မဟွံ ညဳသၟဟ် (Unequal treaties) မကၠောန် လဝ် ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရ။
၄။ လိက်ပတ် ကေုာံ အနုသုခုမ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပါဲနူ ပရေင် အလဵုအသဳ တုဲ၊ သၟိင်ရာမ ၆ ဂှ် ညး ဒှ် အစာ ချူ လိက် ကေုာံ အစာ ကဗျ မစိစောန် မွဲ ဇကု ကီု ရ။ ညး ချူ လဝ် လိက် လၟိဟ် ဂၠိုင် ကု ကၠံ အုပ် တုဲ، သီု ကၠာဲ ဘာသာ လိက် ပြကိုဟ် ဒယှ် ပလိုတ် မပ္တံကဵု ဝတ္ထု ဇာတ် (Shakespeare) ဗီုကဵု ဇာတ် ရဝ်မဳယဝ် ကဵု ဂျူလဳယေတ် (Romeo and Juliet) ကေုာံ ဗၞိက် ဍုင် ဗေန်နေတ် (The Merchant of Venice) နကဵု ဘာသာ သေံ ရ။
၅။ လအိတ်ဘဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၟိင်ရာမ ၆ စုတိ စဴအာ သွဝ် ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗာ၊ သၞာံ ၁၉၂၅ ပ္ဍဲ အာယုက် (၄၄) သၞာံ ဟိုတ်နူ ယဲ ကသိုင် ရ။ ဟိုတ်နူ ညး ကလိဂွံ ကောန်ဗြဴ မွဲ ဇကု (ကောန်သၟိင်ဗြဴ ဗေဇရတန - Princess Bejaratana) ကိုပ်ကၠာ ညး ဟွံဂွံ စုတိ ၜိုတ် ၜါ တ္ၚဲ ဓဝ် တုဲ ကောန်တြုဟ် အာဲကၟာဲ ဟွံမွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒေအ် ညး မဒှ် သၟိင် ကောန်သၟိင် ပြဇာဓိပက ဂှ် ဂွံ ဆက် တိုန် နန် နဒဒှ် သၟိင်ရာမ ၇ ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သၟိင်ရာမ ၅ (စူဠာလင်္ကရဏ)
- သၟိင်ရာမ ၇ (ပြဇာဓိပက)
- တက္ကသိုလ် စူဠာလင်္ကရဏ
- ဍုင်သေံ
- ပၞာန် ဂၠးကဝ် ပထမ
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Vella, Walter F. (1978). Chaiyo! King Vajiravudh and the Development of Thai Nationalism. University of Hawaii Press.
- Vajiravudh, Wikipedia.